Filters voor gasmaskers en collectieve beschermingssystemen bevatten actief kool om giftige chemische gassen en dampen te adsorberen. Is de beschermende verpakking eenmaal verwijderd, dan beginnen deze filters achteruit te gaan onder invloed van normale – maar misschien ook wel abnormale – omgevingscondities. TNO’s projectmanager Olaf Kievit: ‘Het is niet te zien of zo’n filter nog goed werkt. Er is momenteel een klein aantal filters beschikbaar met een werkingsindicator, maar die zijn gericht op specifieke industriële toepassingen. Die zijn veel gemakkelijker te ontwikkelen want ze hoeven maar op een aantal chemische stoffen te reageren.’ De defensiewereld is op zoek naar een oplossing die de werking van beschermingsmiddelen in de breedte kan aangeven. Uit de inzendingen op een tender van het Britse Ministry of Defence werd die van Scott Health & Safety en partners gehonoreerd. Het eigen onderzoeksinstituut van het ministerie, DSTL, treedt op als onafhankelijke validerende partij.

Lange track record

TNO heeft een lange track record op het gebied van onderzoek naar bescherming tegen chemische wapens. ‘Tien jaar geleden al hebben we een knoop ontwikkeld die de aanwezigheid van zenuwgas kon aangeven’, herinnert Kievit zich. Maar TNO beschikt ook buiten het defensiedomein over interessante technologie voor dit project. Kievit: ‘Elders in TNO bestaat veel ervaring met laagjes op voedingsmiddelenverpakkingen die van kleur veranderen als de inhoud niet vers meer is. Er verschijnt dan een tekst als “houdbaarheidsdatum verlopen” op de verpakking. Deze technologie is net zo goed toepasbaar voor detectie van chemicaliën.’ Ook heeft TNO diepgaande kennis van metaalcomplexen die van kleur kunnen veranderen als de omstandigheden wijzigen. Kievit: ‘Iedereen kent die kitscherige weerhuisjes die van blauw in roze veranderen onder invloed van de luchtvochtigheid. Zulke coatings kunnen ook worden gemaakt om toxische gassen te meten voor serieuze toepassingen.’

Delen

Het consortium ontwikkelt een indicator tussen filter en gebruiker dat door middel van een kleurverandering waarschuwt als het beschermende filter tekortschiet. ‘Dit vereist uiteraard een snelle reactie, en al bij een lage concentratie. Een andere moeilijkheid is de brede reeks aan stoffen waarop de indicator moet reageren. Volgens de tests die we hier in Rijswijk uitvoeren, slagen we er al in aan de eisen voor de meeste stoffen te voldoen. De resterende zijn lastig, maar er zijn wegen om te komen waar we zijn willen.’ Naast de enorme technologische uitdaging heeft het project nog een andere interessante kant, benadrukt Kievit: ‘Op initiatief van Scott H&S werken de partners in een open projectmanagementbenadering en delen ze gezamenlijk alle kennis die uit het project voortkomt. Dit is allemaal vastgelegd in een overeenkomst over het delen van de intellectuele eigendomsrechten. Als er spin-offs uit het project voortkomen, profiteren alle partners daarvan.’