Delen
Bij het ontwerp van navigatiesystemen moet meer rekening worden gehouden hoe automobilisten informatie verwerken. Door duidelijker kleuren en symbolen worden de systemen overzichtelijker. Met name oudere automobilisten houden dan meer tijd over om op de weg te letten, waardoor de veiligheid vergroot. Dat blijkt uit onderzoek van psycholoog Ellen Wilschut werkzaam bij TNO in Soesterberg die 29 oktober promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Steeds meer automobilisten maken gebruik van navigatiesystemen: de prijzen van de systemen dalen en ook worden steeds meer telefoons met navigatie¬programma’s uitgerust. Maar de roep om regulering wordt luider, nu blijkt dat gebruik van navigatiesystemen tot onveilige verkeerssituaties kan leiden. Niet ten onrechte, zo laat het onderzoek van Ellen Wilschut zien. Een slecht ontworpen navigatiesysteem kan de reactietijd op informatie uit het display met wel een seconde verslechteren.
In haar onderzoek richtte Wilschut zich onder meer op de complexiteit van displays van navigatiesystemen. Informatie die essentieel is voor het autorijden, moet op grond van eenvoudige visuele kenmerken te onderscheiden zijn van irrelevante elementen, zo blijkt. Bij voorkeur wijkt het essentiële element op slechts één kenmerk af, bijvoorbeeld kleur of vorm. Hierdoor kost het de bestuurder relatief weinig tijd om op het display te kijken en de informatie te verwerken, en verbetert het rijgedrag. Producenten kunnen bijdragen aan de verkeersveiligheid door bij het ontwerp van navigatiesystemen meer aandacht te besteden aan de manier waarop automobilisten informatie verwerken. Wilschut: “Bij de vormgeving van systemen wordt vooral aandacht besteed aan de visuele aantrekkelijkheid, zo lijkt het. Maar aantrekkelijke display met veel details en kleuren zijn niet per se beter.”
Met name ouderen blijken moeite te hebben hoofd- en bijzaken te onderscheiden op de display van een navigatiesysteem. EEG-onderzoek liet zien dat proefpersonen tussen 50 en 70 jaar irrelevante informatie slechter kunnen onderdrukken dan proefpersonen tussen 20 en 25 jaar. Dit heeft onder meer gevolgen voor de reactietijd bij het autorijden, zoals blijkt uit een experiment in een rijsimulator. Wanneer proefpersonen kort na elkaar op een gecompliceerd navigatiesysteem moeten kijken en reageren op de remlichten van hun voorligger, treedt interferentie op: de hersenen kunnen alle informatie niet goed genoeg verwerken en de juiste reactie (remmen) laat langer op zich wachten. Bij oudere proefpersonen was dit effect aanzienlijk sterker dan bij jongere proefpersonen.
Ook moeten navigatiesystemen meer rekening houden met de kans dat de weggebruiker moet reageren op onvoorspelbare verkeerssituaties. Wilschut: “In de stad is de kans dat je snel moet inspelen op gedrag van andere weggebruikers veel groter dan op de snelweg. Met deze omstandigheden zouden navigatiesystemen rekening moeten houden.” Er moeten ook meetbare criteria ontwikkeld worden voor goede navigatiesystemen, vindt de onderzoeker. Wilschut: “Van de gordels tot de remmen, de EU heeft voor alle auto-onderdelen nauwkeurig meetbare criteria. Voor navigatiesystemen zijn die er nauwelijks, terwijl het gebruik ervan grote gevolgen kan hebben voor de verkeersveiligheid. Het zou goed zijn als gekeken wordt met fabrikanten, de overheid en TNO hoe dit beter kan. Natuurlijk heeft mijn proefschrift een specifieke focus op de aanbieding van visuele informatie, wanneer je naar het grotere plaatje kijkt laat bijvoorbeeld een onderzoek van TNO zien dat een TomTom ook een hele positieve invloed hebben op het rijden in een onbekende omgeving. Mensen rijden daar kwalitatief beter met een navigatiesysteem dan met een kaart op het stuur.”
