Fabrikanten investeren flink in de ontwikkeling van voedingsmiddelen die kunnen helpen belangrijke welvaartsziekten te voorkomen. Via gezondheidsclaims informeren zij de consument over de effecten van zulke producten. Gezondheidsclaims moeten wetenschappelijk goed onderbouwd zijn en daaraan schort het nogal eens. Vooralsnog heeft het merendeel van de ingediende claims de strenge toets van de European Food Safety Authority (EFSA) niet doorstaan. Veel fabrikanten nemen daarom een afwachtende houding aan, wat een remmend effect heeft op innovatie.

Een gezondheidsclaim onderbouwen is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Studies naar de werkzaamheid van voedingsmiddelen vinden meestal plaats bij gezonde mensen en zijn veelal van korte duur. De effecten die hierin gevonden worden, zijn vaak te klein om een oorzaak-effect relatie op lange termijn te kunnen vaststellen. Veel aandoeningen ontwikkelen zich geleidelijk. Het kan bijvoorbeeld jaren duren totdat overgewicht leidt tot complicaties.

Effecten meetbaar maken

TNO zet zijn brede kennis en expertise in om de gezondheidseffecten van voedingsmiddelen op korte termijn meetbaar te maken. Vanuit zijn achtergrond in de systeembiologie, genomics en metabolomics ontwikkelt het instituut nieuwe definities van het begrip gezondheid. Daarbij concentreert TNO zich op de relatie tussen voeding en overgewicht (en de complicaties daarvan), en darmgezondheid. Over deze thema’s is bij de organisatie al veel kennis aanwezig. TNO werkt in zijn onderzoeksprogramma samen met gerenommeerde partners als Wageningen UR, TI Food and Nutrition en Food and Nutrition Delta (FND).

De ambitie is te komen tot baanbrekende methoden die nationaal en internationaal toegepast worden bij de onderbouwing en toetsing van gezondheidsclaims. Met nieuwe wetenschappelijke inzichten kan TNO individuele fabrikanten nog beter ondersteunen bij de ontwikkeling van producten en de opbouw van een wetenschappelijk dossier voor een gezondheidsclaim.

Biomarkers ontwikkelen

Het programma bestaat uit twee onderzoekslijnen. Binnen ‘Gezondheid meten’ wordt een innovatieve methode ontwikkeld om gezondheid te meten bij mensen die zich (nog) niet ziek voelen. Uitgangspunt is de reactie van het lichaam op een alledaagse belasting, zoals stress of een kleine infectie. Daarnaast worden binnen deze onderzoekslijn biomarkers ontwikkeld die nauwkeurig voorspellen wanneer overgewicht leidt tot complicaties als diabetes en hart- en vaatziektes. Ook receptoren en signaalmoleculen in het maagdarmkanaal die een rol spelen bij verzadiging - en daarmee gewichtsregulatie - zijn een aandachtspunt.

‘Darmgezondheid’ richt zich op het effect van metabolieten van darmbacteriën op gewichtsregulatie en eetlust. Binnen deze onderzoekslijn wordt daarnaast gekeken naar de relatie tussen voeding, het afweersysteem en de barrièrefunctie van de darm. TNO’s in vitro maagdarmmodel TIM speelt hier een belangrijke rol.