Detectie van duikers puur op basis van passieve sonar is nieuw. Tot nu toe wordt onder water gebruik gemaakt van actieve sonar. Door het uitzenden van geluid en het analyseren van de weerkaatsing ervan, kan onder water van alles worden ontdekt. “In open water een prima techniek”, stelt Clarijs. “Maar in het ondiepe water van de havens reflecteert geluid aan de bodem, kadewanden en scheepshuiden. Het detecteren van duikers tussen al die elementen is daardoor lastig. Onze passieve sonar luistert alleen. We filteren de natuurlijke achtergrondgeluiden weg, waardoor een effectief onderwaterdetectiesysteem ontstaat. Op een slimme manier luistert het systeem naar bijna onhoorbare geluiden, zoals de apparatuur van scubaduikers. Doordat het zogenoemde SOBEK-systeem zelf geen geluid uitzendt, weten indringers niet waar zo’n systeem in het water hangt en wanneer zij ontdekt zijn. Dat heeft een preventieve werking.”

Goedkope oplossing

De hydrofoons die worden gebruikt voor passieve sonar, zijn veel goedkoper dan de componenten van actieve sonartechnologie. De toekomstige SOBEK-oplossingen voor indringerdetectie zullen daardoor goedkoper zijn dan de huidige producten op de markt. Hierdoor wordt onderwaterbeveiliging ook bereikbaar voor bedrijven in civiele havens. Of beveiliging daadwerkelijk nodig is, valt eenvoudig te ontdekken. Clarijs adviseert het SOBEK-systeem voor een bepaalde periode in te zetten om het waterdomein te monitoren. Geluiden van boten en duikers worden opgenomen en door TNO geanalyseerd. Als uit deze analyse blijkt dat beveiliging gewenst is, kan het SOBEK-systeem overgaan tot permanente monitoring. Bij detectie van een indringer wordt automatisch een alarmmelding verstuurd naar bijvoorbeeld beveiligingspersoneel. TNO heeft de techniek en analysesoftware ontwikkeld. In samenwerking met AVIC is een prototype gebouwd. Op dit moment vinden er gesprekken plaats met bedrijven om tot daadwerkelijke productie over te gaan.

Spin-off wereldwijd nieuw

“Het gaat echter niet alléén om de beveiliging van havens. Het gaat om álle plaatsen waar je geen duikers en bootjes wilt hebben, zoals koraalriffen, onderwaterreservaten, wrakken, archeologische vindplaatsen, stuwdammen of kerncentrales. Ook daarvoor kan het SOBEK-systeem dienst doen”, vertelt Clarijs. Inmiddels wordt al samengewerkt met een buitenlandse fabrikant van ‘booms’ (drijvende lijn met boeien, vaak gebruikt als markeringslijn in het water). Onderzocht wordt of het systeem aan deze booms gehangen kan worden, zodat er nog veel meer toepassingsmogelijkheden ontstaan. “Dit is wereldwijd nog niet eerder vertoond”, aldus Clarijs. “En het mooie is, dat dit concept ook een low-cost oplossing is.”