Ons werk

TNO over kabinetsvisie waterstof: begin nu

Er is op korte termijn een nationaal uitvoeringsprogramma waterstof nodig. Nog dit jaar zou het kabinet die moeten uitwerken in concrete acties en doelen met een duidelijke tijdlijn. We moeten snel en voortvarend gaan werken aan de ontwikkeling van waterstof als nieuwe energiedrager. Zo kan investeren in de ontwikkeling van elektrolyse technologieën onze hightech maakindustrie op voorsprong zetten.

Download de position paper “Reactie TNO op kabinetsvisie waterstof“

Download
De toekomst die waterstof heet

Dat schrijft TNO in een position paper waar de Vaste Commissie voor Economische Zaken en Klimaat van de Tweede Kamer om had gevraagd. Aanleiding is de " Kabinetsvisie waterstof en routekaart groen gas" die minister Wiebes eind maart naar de Kamer stuurde.

TNO onderschrijft de analyses van de rol van gasvormige energiedragers in beide documenten, maar pleit voor snellere acties om echt werk te maken van verduurzaming van de moleculen in ons energiesysteem.

Twee-eenheid waterstof met duurzame elektriciteit

TNO wijst erop dat waterstof niet op zich staat, maar een twee-eenheid vormt met duurzame elektriciteit om wind- en zonne-energie optimaal te benutten. Zo biedt waterstof juist de mogelijkheid om veel grootschaliger gebruik te maken van wind en zon dan alleen voor de productie van elektriciteit.

Waterstof is inzetbaar als brandstof voor de industrie als vervanger van aardgas, als grondstof voor chemische producten en voor de productie van synthetische brandstoffen. Het is ook eenvoudig en goedkoop over grote afstand te transporteren. Import en export van fossiele energie gaan plaats maken voor die van wind- en zonne-energie. Daarbij speelt de opslag van waterstof een grote rol.

Wind en zon maximaal benutten

Klimaatneutrale energievoorziening betekent overschakelen van fossiele energie op duurzame bronnen als zon, wind, biomassa, waterkracht, omgevingswarmte en geothermie. In Nederland hebben we een groot potentieel aan zon en aan windenergie, met name op de Noordzee.

We moeten optimaal gebruik maken van deze koolstofvrije bronnen voor energiefuncties die niet of moeilijk zijn te elektrificeren: ‘koolstofvrij waar het kan, koolstofhoudend als het moet’. Dat vergroot de kans op het bereiken van klimaatneutraliteit.  

Begin nu

Met H-vision slaat de industrie de weg in naar de groene waterstofeconomie

Het introduceren van waterstof als energiedrager in ons energiesysteem is complex is en kost veel tijd. Dertig jaar vanaf nu lijkt veel maar om de doelen voor 2050 te halen is er volgens TNO geen tijd te verliezen. Gelukkig is er al veel waterstoftechnologie beschikbaar, zoals elektrolyse (het splitsen van water in waterstof en zuurstof), auto’s en bussen die zijn uitgerust met een brandstofcel, tankstations, infrastructuur om waterstof te transporteren en ondergrondse opslag in zoutcavernes.

Al deze toepassingen zijn nu nog relatief duur en dus is opschaling nodig. De kosten van de huidige generatie technologie moeten omlaag door grotere aantallen, standaardisatie, industrialisatie van productieprocessen, vorming van industriële ketens en onderlinge concurrentie. Dat biedt de markt perspectief.

Kansen voor de maakindustrie

We moeten leren van de bestaande technologieën voor optimalisatie (‘learning by doing’). Om waterstof zo efficiënt in te passen in ons energiesysteem is het daarnaast van belang om de introductie te ondersteunen met praktijkgericht onderzoek.

Het verbeteren van de technologie en verdere opschaling zijn hard nodig en bieden nieuwe kansen voor de maakindustrie, die met name in Brainport Eindhoven en verschillende andere regio’s aanwezig is. TNO adviseert hier zowel te investeren de verdere ontwikkeling van bestaande als nieuwe elektrolyse technologie en ook koolstofarme productie te faciliteren.

Europese en internationale samenwerking versterken

Nederland is om tal van redenen uitstekend gepositioneerd om een belangrijke rol te spelen in deze transitie: offshore windenergie neemt sterk toe, we beschikken over geschikte gasinfrastructuur, hebben veel kennis op dit gebied. Nederland is alleen te klein om het verschil te maken en dus is samenwerking nodig om technologie- en marktontwikkeling te coördineren.

Zo heeft Noordwest-Europa een leidende positie in de wereld op het gebied van elektrolyse. Hier zijn de meeste electrolyser fabrikanten gevestigd evenals toonaangevende kennisinstellingen. We moeten onze positie op het gebied van elektrolyse technologie handhaven en versterken om te voorkomen dat deze naar bijvoorbeeld Azië verschuift.

De ambitie moet zijn om de elektrolyse technologie hier te blijven ontwikkelen, op grote schaal te demonstreren en te produceren door onze hightech maakbedrijven. Om de thuismarkt te stimuleren is een uitrol- en innovatieprogramma noodzakelijk.

Integrale visie op infrastructuur nodig

Volgens TNO is het van belang is om een brede visie te ontwikkelen op de benutting van bestaande gasinfrastructuur op zowel land als in de Noordzee. Door sluiting van het Groningen gasveld komt er capaciteit vrij voor transport van duurzame moleculen en kost dit relatief weinig investeringen. Er is ook aandacht nodig voor slimme inzet van bestaande leidingen voor transport noord-zuid en west-oost en voor verbindingen met de industriële clusters als het Ruhrgebied en Antwerpen.

Investeringen in energie infrastructuur zijn per definitie voor de lange termijn met grote invloed op het tempo van de energietransitie. Daarom vraagt TNO aandacht voor de toekomstbestendigheid ervan. Een duidelijk toekomstperspectief creëert een markt en biedt waterstofproducenten zekerheid.

Maak nog dit jaar nationaal waterstofprogramma 

Verschillende provincies, regio’s en gemeenten werken al aan eigen waterstofvisies en stimuleren lokale initiatieven. Zij hebben behoefte aan kennis over met name veiligheid, de rol van waterstof in de gebouwde omgeving, de kansen voor lokale productie en de gevolgen van het nationale beleid.

Het illustreert de noodzaak van krachtige regie en een integraal nationaal waterstofprogramma op zo kort mogelijke termijn, bij voorkeur nog in 2020. Er is kennis nodig om de vele pilot- en demonstratieprojecten voor productie en gebruik van waterstof te ondersteunen om zo de introductie van waterstof als nieuwe energiedrager effectief vorm te geven.

TNO en de Rijksuniversiteit Groningen hebben als onafhankelijke wetenschappelijke partijen advies gegeven op de waterstofvisie van het kabinet. Alle adviezen zijn hier te lezen.

Contact

Lennart van der Burg MSc

  • Waterstofexpert
  • Electrolyse
  • Warmtenetten
  • Energietransitie

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.