De sociale aspecten van de energietransitie

TNO ontwikkelt kennis over het betrekken en motiveren van mensen en over vormen van samenwerking tussen overheid en burgers, tussen bedrijven en omwonenden en tussen consumenten onderling. Dat inzicht is van belang om draagvlak te creëren voor de energietransitie en deze te versnellen. De transitie van fossiele brand- en grondstoffen naar een duurzame energiehuishouding is immers veel meer dan een technische innovatie. Minstens zo belangrijk zijn de vraagstukken op sociaal gebied.

Aan de ene kant zijn er mensen die zich verzetten tegen nieuwe technologieën op het gebied van duurzame energie zoals CO2-opslag of wijken aardgasvrij maken, terwijl er ook een enthousiaste groep voorlopers is die zelf initiatieven neemt als individu of collectief. Wat beweegt mensen en hoe werken de achterliggende processen? We bestuderen menselijk denken en handelen om erachter te komen wat consumenten stimuleert of juist afremt.

Burgerparticipatie beter vormgeven bij plannen windparken

Om de energietransitie te laten slagen is het essentieel om bewoners te betrekken. Inzichten in de beleving van bewoners gedurende het proces van een windpark project geeft lokale bestuurders en toekomstige windpark ontwikkelaars handvatten voor het realiseren van projecten en het vormgeven van de Regionale Energie strategieën (RES).

TNO onderzocht in opdracht van het ministerie van EZK hoe bewoners windparken in hun omgeving ervaren en welke factoren daarbij een rol spelen. De resultaten zijn te vinden in het rapport “Beleving windenergie op land; inzichten uit vier windparken”.

Download het onderzoeksrapport

Beleving windenergie op land; inzichten uit vier windparken

download

Bewonersparticipatie en het voorkomen van energiearmoede

De energietransitie heeft ingrijpende effecten op de directe leefomgeving van mensen. Veranderingen in de woning, wijk en omgeving zijn noodzakelijk om doelen rondom energiebesparing en opwek van duurzame energie te realiseren. Veel bewoners willen in meerdere of mindere mate invloed kunnen uitoefenen op plannen die gerelateerd zijn aan de energietransitie en zich betrokken voelen bij besluiten die hierover worden genomen.

In andere woorden, burgers willen participeren in deze plannen. Wanneer dit onzorgvuldig gebeurt, kan dit leiden tot zorgen, discussies en een verwijdering van burgers ten opzichte van initiators van projecten. Dit kan leiden tot vertraging of het niet realiseren van het project. Ook het voorkomen van energiearmoede is een belangrijk aandachtspunt. We beschikken over steeds meer kennis over de inrichting van bewonersparticipatie en het voorkomen van energiearmoede.

Platform informatie over bewonersparticipatie

Om de warmtetransitie te versnellen is een goed ingericht proces voor bewonersparticipatie cruciaal. De website energieke gemeente helpt gemeentemedewerkers die weinig tijd en/of middelen hebben met concrete handvatten voor het betrekken van bewoners en voor het creëren van intern draagvlak voor dit thema binnen de gemeente. We bundelen relevante informatie over bewonersparticipatie op één plek: uitdagingen, praktijkvoorbeelden, tips en achtergrondinformatie.

Minder consumeren

Voor versnelling van de energietransitie is ook mindering van de consumptie van energie doormiddel van vermindering van de consumptie door klimaatbelastende producten en diensten noodzakelijk. Minder consumeren klinkt eenvoudig, maar ook als een onmogelijkheid: de consumptie van klimaatbelastende activiteiten als vliegen, autorijden en spullen kopen groeit alleen maar. De vraag is dus niet: kan het verlagen van consumptie bijdragen aan een versnelling van het verlagen van de CO2-emissies? Maar vooral: hoe kunnen we het voor elkaar krijgen?

Hierbij gaat het om het veranderen van het gedrag van consumenten, vooral door aanpassingen aan het maatschappelijke systeem waardoor het makkelijker wordt duurzaam te leven. Ook burgers hebben rol te spelen bij systeemveranderingen. Een onderzochte optie is om consumenten een bepaalde, elk jaar dalende, hoeveelheid CO2-rechten die ze mogen uitstoten. Er blijkt wel draagvlak voor een dergelijk systeem te zijn, maar de uitvoerbaarheid is mogelijk een struikelblok.

De rol van energy communities en consumenten

Energy communities spelen een potentieel belangrijke rol in het versnellen van de energietransitie. Deze communities hebben vaak andere belangrijke doelen dan financieel winst maken. Hoe vormen deze communities zich? Welke stappen doorlopen zij in de klantreis om uiteindelijk tot realisatie te komen? Welke succesfactoren en knelpunten spelen een rol?

We onderzoeken hoe energy communities proposities kunnen ontwerpen en aanbieden die aansluiten bij de waarden van bewoners, zoals autonomie, verbondenheid, comfort en plezier. Daarnaast onderzoeken we vraagstukken rondom consumenten. Waarom adopteren consumenten bepaalde energieproducten en -diensten, of waarom niet? Welke behoeften en wensen adresseer je voor consumenten in nieuwe energieproducten en -diensten? En hoe ontwerp en evalueer je deze nieuwe producten en diensten met de consumenten door middel van engagement strategieën en co-creatie?

Keuzes door bedrijven

Onze studies beperken zich niet tot het gedrag van burgers en consumenten, want minstens zo belangrijk is te weten op basis waarvan bedrijven keuzes maken. Als duidelijk is wat bedrijven motiveert te kiezen voor nieuwe technologieën, kan de overheid daar gericht beleid op afstemmen. Door een gebrek aan expertise, tijd, kapitaal en ondersteuning is het bijvoorbeeld vaak lastig voor MKB’ers om energieaudits en energiebesparende maatregelen uit te voeren. Een lokale, collectieve aanpak waarin gebruik wordt gemaakt van de rol van een voor de MKB’er vertrouwde partij (de Trusted Partner) biedt dan uitkomst.

Voor de transitie van de energie-intensieve industrie is het van belang dat deze bedrijven lokaal draagvlak hebben voor de activiteiten die nodig zijn om hun bijdrage aan de klimaatdoelen te realiseren. We onderzoeken hoe omgevingsgericht werken tot gangbare praktijk kan worden gemaakt binnen deze industrie.

TNO Insights

Betrouwbare en betaalbare energievoorziening in 2050: TNO beantwoordt vragen

27 juli 2020
We zijn op weg naar een volledig duurzame energievoorziening in 2050. Over tien jaar, in 2030, moeten de eerste belangrijke doelen al zijn behaald. Deze energietransitie brengt grote veranderingen met... Lees verder
Roadmap

Een betrouwbaar, betaalbaar, duurzaam en rechtvaardig energiesysteem

De transitie naar een volledig duurzaam energiesysteem in 2050 brengt grote veranderingen met zich mee in technologisch, economisch en sociaal opzicht. Fossiele bronnen zijn dan vervangen door hernieuwbare,... Lees verder
Ons werk

Energiearmoede voorkomen

Hoe voorkomen we energiearmoede? De transitie van fossiele brand- en grondstoffen naar een duurzame energiehuishouding is veel meer dan een technische innovatie. Minstens zo belangrijk zijn de vraagstukken... Lees verder
Ons werk

Innovatie maakt de energietransitie goedkoper

Door doelgerichte innovatie en goede coördinatie kunnen de kosten van de energietransitie flink omlaag. De energietransitie leidt tevens tot aanzienlijke baten, zowel in termen van nieuwe banen en export... Lees verder
Ons werk

In de versnelling voor een klimaatneutrale gebouwde omgeving in 2050

Nederland staat voor een grote uitdaging. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de gebouwde omgeving in 2050 CO2-neutraal moet zijn. De komende 29 jaar moeten daarom zeven miljoen huizen en één miljoen... Lees verder
Systeemtransitie
Contact

Drs. Nicole de Koning

  • Gedrag
  • Gedragsbeinvloeding
  • Adoptie
  • Experience
  • Participatie