op de werkvloer

30.000 foto’s, tientallen scenario’s, twee speurneuzen

16 augustus 2019 • 4 min leestijd

Niet rusten voordat de hele puzzel is opgelost. Met die ambitie gaan de forensic engineers van TNO aan de slag als ze moeten onderzoeken waarom een gebouw of constructie is ingestort. Of de puzzel nu 20 stukjes of 2.000 stukjes groot is – door zowel het materiaal als de omgeving te bestuderen komen ze er altijd uit.

Meer weten over forensic engineering?

Neem contact op met Huibert Borsje

Email
“Gelukkig stort er in Nederland niet zoveel in”, zegt forensic engineer Huibert Borsje van TNO. “Anderzijds zien we regelmatig schade aan constructies die best impact heeft, zoals financiële en soms zelfs maatschappelijke gevolgen. Dan komen we graag in actie om de oorzaak van de schade te achterhalen en de mogelijke consequenties voor de constructie te onderzoeken. Globaal doen we dat in vijf stappen.”

Stap 1: informatie verzamelen

“Met name in het verzamelen van informatie over de constructie en de schade onderscheidt TNO zich van veel andere partijen”, legt Borsje uit. “Waar een onderzoeksbureau in het algemeen begint met het vergaren van heel veel informatie in de hoop dat de juiste informatie erbij zit, verzamelen wij informatie door heel gericht uit te gaan van het probleem. Wat is nu precies de schade? Welk onderdeel van de constructie is exact beschadigd? Hoe raakte het beschadigd?”

Als voorbeeld beschrijft Borsje een recent onderzoek aan een ondergrondse leiding. “Er was een lekkage in de leiding geconstateerd. Om te kunnen inschatten of een dergelijke lekkage ook op andere locaties zou kunnen optreden, liet de opdrachtgever een onderzoek uitvoeren door TNO. Al bij voorbaat was hij ervan uitgegaan, dat er een omvangrijk bodemonderzoek uitgevoerd zou moeten worden. Puur op basis van het grondig analyseren van de ontstane schade konden wij vroeg in het onderzoek al uitsluiten dat de lekkage was ontstaan door grondbeweging. Een kostbaar bodemonderzoek was dus helemaal niet nodig en is daarom ook niet uitgevoerd.”

Waarom nemen andere bureaus die aanpak niet over? Borsje: “Als sprake is van een constructieve schade, dan wordt er een constructiebureau bijgehaald. Maar een constructeur is gewend om te rekenen, dus die denkt direct in termen als momenten, dwarskrachten, enzovoorts. Begrijpelijk, want dat is zijn expertise. Zo geldt dat in principe voor elke deskundige. Bij TNO hebben we ons erin gespecialiseerd om een richtinggevende achtergrond los te laten en het probleem heel specifiek te benaderen vanuit de schade.”

Stap 2: onderzoeken

De onderzoekers gaan bij voorkeur op locatie aan de slag, waar ze de schade zo veel mogelijk in detail kunnen bekijken. Maar soms worden ze pas bij een project betrokken op het moment dat alle materialen al zijn weggehaald of het terrein niet meer toegankelijk is. In dat geval zijn de onderzoekers afhankelijk van soms wel 30.000 foto’s of van brokstukken en andere onderdelen.

“Het onderzoek doen we altijd met ten minste twee experts”, vervolgt Borsje. “Een materiedeskundige bestudeert het materiaal dan wel de constructie vanuit zijn eigen, specifieke expertise. De ene keer is die materiedeskundige een constructeur, de andere keer een materiaalkundige met kennis over corrosie van metalen. Daar komt de kracht van TNO goed van pas: doordat we al die materiedeskundigen zelf in huis hebben, kunnen we razendsnel schakelen.”

Borsje zelf bekijkt de schade als forensisch engineer. “Hoe kon het materiaal op die manier en in die omgeving kapotgaan? Welke krachten, belastingen of milieuomstandigheden hebben dat mogelijk veroorzaakt? Zo plaats ik alles in zijn geheel. Die combinatie van een materiedeskundige en een forensisch engineer blijkt in de praktijk goud waard te zijn. Pas dan kun je een complexe puzzel echt oplossen.”

Stap 3: hypothese opstellen

Hebben de onderzoekers alle mogelijke scenario’s in kaart gebracht, en soms zijn dat er tientallen, dan volgt de hypothese. “Welke scenario’s blijven na verdere analyse overeind en zouden daadwerkelijk de oorzaak van de schade kunnen zijn? In de praktijk is dit de moeilijkste stap in het onderzoek. Want hoe weet je of je compleet bent in de mogelijke oorzaken? Misschien zijn tijdens de bouw wel uitvoeringsfouten gemaakt waarvan niemand iets afweet.”

“Neem de ingestorte parkeergarage in Eindhoven”, kijkt Borsje terug. “Omdat we wisten dat de vloer van de bovenste verdieping als eerste was bezweken, zijn we op basis van de brokstukken eerst nagegaan op welke punten die vloer was kapotgegaan. Vervolgens stonden we bij ieder breukvlak stil bij de vraag: stel dat het hier begonnen is, hoe zou de garage dan zijn ingestort en sluit dat aan bij hoe de brokstukken op de grond lagen? Toen we alle breukvlakken hadden gehad bleef er maar één over waar het begonnen moest zijn.”

Stap 4: verifiëren

“Hebben we een hypothese, dan verifiëren we in de vierde stap of die ook juist is. Door middel van een constructieve berekening onderzoeken we of het constructief inderdaad mis kan zijn gegaan. Als het antwoord op de verificatie negatief is, dan hebben we een probleem want dan hebben we ons werk niet goed gedaan en moeten we weer terug naar stap 2 of 3.” Borsje lacht: “Maar dat heb ik gelukkig nog nooit meegemaakt.”

Stap 5: rapporteren

De vijfde en laatste stap is het opleveren van een rapport. “Ook dat is een kunst op zich: op papier zetten wat je allemaal hebt gevonden, en wel op zo’n manier dat ook de niet-technische lezer begrijpt wat er achtereenvolgens is gebeurd. Rapporteren is mede belangrijk voor het hoofddoel van ons werk, naast nevendoelen zoals het vaststellen van de juridische aansprakelijkheid: als je echt weet wat er aan de hand is geweest, dan kun je maatregelen nemen om te zorgen dat het in de toekomst kan worden voorkomen.”

Het leukste werk dat er bestaat

“Ik heb het leukste werk dat er bestaat”, stelt Borsje vast. “Mijn grootste voldoening haal ik uit het oplossen van problemen. Ik hoor het de directeur van de parkeergarage in Eindhoven nog zeggen toen we de eerste keer om de tafel zaten: kom je er wel achter wat de oorzaak is? Ik heb toen gelijk gezegd: of ik er nu 1 dag instop of 100 dagen, ik ga eruit komen, punt.”

Heb je een vraag voor Huibert Borsje?

Neem contact op via email

Mail Huibert

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.