verhaal van de klant

Aeolus versnelt innovatie in militaire lucht- en ruimtevaart

22 november 2018 • 4 min leestijd

Een innovatieplatform voor het verbeteren van menselijke prestaties onder extreme omstandigheden in de militaire lucht- en ruimtevaart. Dat is Aeolus, opgericht door de Koninklijke Luchtmacht en TNO in Soesterberg als open platform, waar zowel kennisinstellingen, bedrijven als eindgebruikers aan boord zijn. Door de vele faciliteiten en multidisciplinaire kennis te bundelen, brengen de partners hun innovaties sneller op de markt.

“De technologische vooruitgang in de wapensystemen van de luchtmacht zoals bijvoorbeeld de F-35 (JSF) gaat enorm snel en de mens heeft de uitdaging om dat bij te benen”, zegt luitenant-kolonel Ted Meeuwsen van het Centrum voor Mens en Luchtvaart van de Koninklijke Luchtmacht. “Ten opzichte van de F-16 krijgt de vlieger in de F-35 veel meer informatie aangeboden op basis waarvan hij beslissingen moet nemen – weliswaar geholpen door technologie, maar nog steeds onder soms fysiek extreme omstandigheden zoals hoge G-krachten. Daarop wordt hij geselecteerd en getraind, maar de uitdaging om die omstandigheden de baas te blijven wordt groter en verandert door de technische vooruitgang.”

“We moeten zorgen dat de mens zowel cognitief als fysiek goed getraind en voorbereid is om met de nieuwste technische ontwikkelingen te werken en extreme omstandigheden aan te kunnen”

“Deels los je dat op door de techniek en systemen slimmer te maken zodat ze beter ondersteunen bij het presteren onder extreme omstandigheden”, legt Paul Vierveijzer van TNO uit. “Anderzijds moet je zorgen dat de mens zowel cognitief als fysiek goed getraind en voorbereid is om met de nieuwste technische ontwikkelingen te werken en extreme omstandigheden aan te kunnen. Met Aeolus zijn we in staat om iedereen aan boord te halen die bij het ontwikkelen en beproeven van uitrusting en trainingsmiddelen een rol speelt: subject-matter experts, de industrie en eindgebruikers.”

Flight sensing suit

Een van de innovaties waaraan de partners werken is de helm van de F-35. Meeuwsen: “Zonder helm kun je het vliegtuig niet besturen. Hij zit boordevol technologie en vormt een essentieel onderdeel van het wapensysteem. Om de toenemende hoeveelheid informatie die de vlieger visueel en auditief ontvangt de baas te blijven, worden nieuwe technologieën ontwikkeld. Een tweede voorbeeld is operation oriented simulation & training, waarbij we zo veel mogelijk van de stressoren uit de operationele omgeving zo natuurgetrouw mogelijk in de simulatieomgeving willen aanbieden. Omdat de vlieger in de praktijk met zuurstoftekort te maken kan krijgen terwijl hij vliegt en gedesoriënteerd kan raken, verrijken we de desoriëntatiesimulator met hypoxietraining. Dat is uniek in de wereld.”

“Om de vlieger ook meer controle over zijn eigen welbevinden te geven, ontwikkelen we samen met Holst Centre een flight sensing suit

Een derde voorbeeld is de flight sensing suit. Vierveijzer: “Voor de vlieger zijn veel gegevens over de prestatie van het vliegtuig beschikbaar, maar over zijn eigen presteren is geen informatie voorhanden. Er wordt dus niets aan de vlieger zelf gemeten. Om de vlieger ook meer controle over zijn eigen welbevinden te geven, ontwikkelen we samen met Holst Centre een flight sensing suit: het ondershirt van de vlieger met geïntegreerde sensoren die de fysiologische staat van de vlieger continu monitoren en hem een terugkoppeling geven over zijn welbevinden.”

Aircrew Readiness Centre

Unexplained physiological events behoren op dit moment tot de belangrijkste topics in de internationale militaire luchtvaart”, vult Meeuwsen aan. “In verschillende vliegtuigtypes kan de vlieger aangeven dat hij zich niet prettig voelt. De ene keer krijgt hij teruggekoppeld dat de symptomen worden herkend als zuurstoftekort, de andere keer als bijvoorbeeld desoriëntatie. Er bestaat geen goed meetsysteem dat aangeeft wat er precies aan de hand is, waardoor uiteindelijk de prestatie in gevaar kan komen. Is de vlieger gedehydrateerd, is hij verkouden, of is er iets met het zuurstofsysteem aan de hand? Met Aeolus werken we aan nieuwe innovaties om die problemen op te lossen.”

“Door toegang te bieden tot de expertise en hoogtechnologische testfaciliteiten van de luchtmacht en TNO helpen we producten voor de nationale en internationale markt door te ontwikkelen”

Naast gezamenlijk onderzoek en productinnovatie kan Aeolus ook bij de ontwikkeling van het Aircrew Readiness Centre-concept een belangrijke rol spelen. Voor de F-35 gaat dit in Soesterberg ingericht worden met faciliteiten voor pilot fitting – ofwel het aanmeten van de vliegveiligheidsuitrusting inclusief helm, masker en G-broek – voor het testen en human factors-training, en voor innovatie. Meeuwsen: “In plaats van de vlieger steeds naar de industrie te sturen voor een gewenste of noodzakelijke aanpassing, organiseren we, als de vlieger toch in huis is voor een training, dynamische testen. Door de innovatie hier goed aan te koppelen, gaat het treintje van passen, meten, trainen, testen en aanpassingen doen harder rijden en versnellen we de innovatiecyclus pas echt. Dat werkt stimulerend en is een win-win-win voor iedereen.”

Aan de bak

De uitdaging bij het oprichten van Aeolus was dat er geen technologie-georiënteerd onderzoek wordt gedaan, maar domein-georiënteerd. Vierveijzer: “Er wordt niet één specifieke technologie ontwikkeld, maar het onderzoek draait juist om toepassingen van diverse technologieën die het menselijk presteren onder extreme condities kunnen ondersteunen.” Dit maakte het lastiger om partners te betrekken en te overtuigen mee te doen.

“We komen nog steeds graag in contact met kennisinstellingen en grote en kleinere bedrijven die actief zijn op het gebied van menselijk presteren in extreme omstandigheden. Maar ook voor onderwerpen als virtual en augmented reality en het meten aan de mens”, roept Vierveijzer op. “Door toegang te bieden tot de expertise en hoogtechnologische testfaciliteiten van de luchtmacht en TNO helpen we graag om producten voor de nationale en internationale markt door te ontwikkelen.” Meeuwsen: “Nederland heeft een internationaal vooraanstaande positie op het human factors-domein. Dat betekent dat we in Soesterberg, met TNO en haar expertise op dit gebied voorop, flink aan de bak kunnen.”

Orchestrating Innovation: innovaties sneller op de markt brengen

Innovatietrajecten, zoals het opzetten van het open innovatieplatform Aeolus, zijn complexe processen met een lange incubatietijd en vereisen samenwerking. Het vinden van de juiste aanpak, partners en een gezamenlijk pad naar een geslaagde innovatie is een vak op zichzelf. TNO is gespecialiseerd in het verbinden van partijen en het activeren van innovatie- en technologie-experts. Deze aanpak noemen wij ‘Orchestrating Innovation’. Om Aeolus tot een succes te maken, ging TNO op zoek naar de juiste incentive bij partners om hen aan het platform te kunnen verbinden, zoals toegang tot de hoogtechnologische testfaciliteiten en de expertise van TNO en andere betrokken partners.

Meer weten?

Is jouw organisatie actief op het gebied van menselijk presteren in extreme omstandigheden? En heb je interesse in een samenwerking? Neem dan contact op met Paul Vierveijzer.

Neem contact op
blik op de toekomst

Slimme politiecamera’s herkennen straatgeweld

20 nov '18 - 5 min
In veel steden hangen camera’s. De politie gebruikt de beelden in de opsporing. In Arnhem deed TNO een proef met ‘slimme’ ’software waardoor camera’s zelf straatgeweld... Lees meer
blik op de toekomst

Hoe een neurowetenschapper de recherche helpt

6 nov '18 - 5 min
Sinds drie jaar bestrijdt de recherche in West-Brabant de zware criminaliteit niet alleen met goed speurwerk, maar ook met wetenschappers. Met zijn team helpt neurowetenschapper... Lees meer
blik op de toekomst

Zeezoogdieren beter begrijpen

16 okt '18 - 3 min
Welke effecten heeft geluid dat de mens onder water veroorzaakt op zeezoogdieren en het milieu? Zolang die vraag niet nauwkeurig kan worden beantwoord, moeten beleidsmakers... Lees meer
op de werkvloer

Hoe gaming onze bewustwording van hybride dreigingen verhoogt

12 apr '18 - 3 min
We leven in een open, democratische samenleving en dat willen we graag zo houden. Voor TNO-unit ‘Defence, Safety and Security’ betekent dit een opdracht om de samenleving... Lees meer
blik op de toekomst

QUIN helpt opsporingsteam in nieuwe seizoen tv-programma ‘Hunted’

6 nov '17 - 3 min
Het tweede seizoen van tv-programma Hunted is 6 november van start gegaan, bij AvroTros op NPO3. In dit programma proberen veertien deelnemers, de ‘voortvluchtigen’,... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.