blik op de toekomst

Changing cities, delivering innovations

30 mei 2016 • 7 min leestijd

Steden zijn continu onderhevig aan veranderingen – dat was altijd al zo. Met name door innovaties gaan die veranderingen steeds sneller en hebben ze meer impact. TNO helpt steden en stakeholders om de toekomst dichterbij te halen en de meest veelbelovende innovaties op te pakken en in te passen.

“Er wordt volop over innovaties gesproken en er worden veel proefballonnetjes opgelaten, maar uiteindelijk gaat het erom dat ze werkelijk zoden aan de dijk zetten”, zegt Leo Kusters, managing director Urbanisatie bij TNO. “Changing cities, delivering innovations betekent dat we inzetten op vernieuwingen die echt kunnen landen en op grotere schaal impact hebben. Daar concentreren we ons op, onder meer door heel goed naar steden te kijken.”

Magneet

De stad werkt van oudsher als een magneet. Sociale, culturele en economische netwerken trekken steeds meer mensen naar stedelijke gebieden, omdat mensen een bijna intrinsieke behoefte hebben aan die netwerken. Dit succes legt druk op de stad. De uitdagingen voor ruimtegebruik, mobiliteit, grondstofgebruik, energie en luchtkwaliteit nemen toe en beïnvloeden elkaar. De oplossing ligt in slim gebruik van de infrastructuur, van de specifieke mogelijkheden van de regio en van data. Kusters: “Met de modellen die we hier ontwikkelen kunnen we laten zien wat een innovatie, bijvoorbeeld een zelfsturende auto, voor impact heeft op het ruimtegebruik, de verkeersveiligheid of de gezondheid in de stad. Aan de ene kant helpen we de magneet om een nog sterkere magneet te zijn; aan de andere kant helpen we om negatieve bijwerkingen zo veel mogelijk onder controle te krijgen. Netto willen we er natuurlijk wel op vooruitgaan.”

"Sociale, culturele en economische netwerken trekken steeds meer mensen naar stedelijke gebieden"

Heel ander daglicht

“Neem de energietransitie”, legt Kusters uit. “We zien heel duidelijk dat zoiets wezenlijks als de energievoorziening van een stad sterk aan verandering onderhevig is. Een ander voorbeeld is internet- en communicatietechnologie. In de stad zie je nergens meer een telefooncel omdat we allemaal met een mobiel rondlopen. Een verandering die eraan komt is de zelfsturende auto. Die gaat een enorme impact hebben. Of denk aan het openbaar vervoer. Het kabinet vindt dat al het openbaar vervoer met bussen in 2025 volledig elektrisch moet zijn. En ook het taxivervoer komt door internetondernemingen die bemiddelen tussen reizigers en aanbieders in een heel ander daglicht te staan.”

Virtuele wereld

“Sociale, culture en economische netwerken verbinden datgene wat wij als mensen heel belangrijk vinden”, vervolgt Kusters. “Internet helpt daarbij. Aan de ene kant is het virtuele internet bij uitstek geschikt om te verkennen wat we ‘willen’. Maar om de vraag die zo ontstaat bij het bijbehorende aanbod te brengen, moet er veelal ook iets fysieks gebeuren. Hoe komen de nieuwe schoenen die je op internet zag bij je in huis? Bij Leefomgeving zetten we ons in om die fysieke kant zo goed mogelijk in lijn te brengen met de virtuele kant, met dat wat we willen. Je wilt bijvoorbeeld op elk moment en op elke plaats winkelen en dingen bestellen. Als bedrijf moet je dat fysiek zien te vertalen, zodat de bestellingen op elk moment kunnen worden afgeleverd of opgehaald.”

Slim regelen

“Die toenemende fysieke dienstverlening mag natuurlijk niet ten koste gaan van het milieu of de verkeersdoorstroming. Daarom bekijken we hoe je het zodanig slim kunt regelen, dat pakjes van a naar b gaan en tegelijk zo weinig mogelijk schade opleveren. In plaats van een heleboel bestelauto’s die op ongeregelde tijden van alles afleveren, kun je zorgen dat elke twee uur één bestelauto langskomt met álle pakjes. Dat leidt tot minder milieuschade, zeker als het met elektrisch vervoer gebeurt. Op die manier laat je de fysieke wereld meer op de internetwereld lijken, waarin we continu online zijn en bediend willen worden. Je kunt ook denken aan een ‘flat fee’: je betaalt één keer en gebruikt de bezorgdienst zo vaak je wilt. Verder kunnen drones en automatische auto’s een rol spelen. Kortom, net zoals dat in de virtuele wereld gebeurt, spelen data een heel grote rol om optimale fysieke netwerken te bouwen.”

"Data speelt een heel grote rol om optimale fysieke netwerken te bouwen"

Reizen en werken

“Wat geldt voor de logistieke wereld, waarin diensten altijd beschikbaar zijn, gaat ook gelden voor mobiliteit van personen”, voorspelt Kusters. “In de toekomst is er een mobiliteitssysteem waarin je elke modaliteit optimaal kunt inzetten. Als je voor een deel van het traject een auto wilt gebruiken is hij beschikbaar. Je hebt hem misschien niet in eigendom, maar je kunt hem wel gebruiken. De trein sluit daar met het wegensysteem naadloos op aan. Tijdens het reizen, denk aan automatisch rijden, kun je bovendien doorwerken. In het huidige treinverkeer zie je al dat mensen hun reistijd als kwaliteitstijd gebruiken. Dat gaat bij alle modaliteiten een rol spelen. Virtueel vergaderen en werken op afstand zetten dus door. Er ontstaat een gecombineerd beeld van reizen en werken.”

Dashboard

Door de toenemende hoeveelheid informatie krijgen we in tijd en plaats een heel grote vrijheid. “Steeds goedkopere lokale sensoren gaan ons alles vertellen over de luchtkwaliteit op een bepaalde plaats op een bepaald moment. Zoals we nu de gemiddelde luchtkwaliteit van een stad berekenen, hebben we straks een gedifferentieerd beeld waarop we ons gedrag kunnen afstemmen. Zo weet je als astmapatiënt welke stukken van de stad je beter even kunt mijden omdat de gezondheidsnormen tijdelijk worden overschreden. Wij verwerken de informatie van sensoren in onze modellen en presenteren die meer en meer op lokaal niveau. Op geaggregeerd niveau resulteert dat in een advies van TNO aan een stad of een milieudienst, die met beleid of maatregelen – knoppen aan het dashboard – het verloop effectiever kan beïnvloeden.”

Energiebalans

“Huizen worden in plaats van energiegebruikers na verloop van tijd energieproducenten”, vervolgt Kusters. “Zonnepanelen, zonneboilers, opslag van energie in de vorm van warmte en elektriciteit zijn heel belangrijk. In Nederland gebruiken we in de winter heel veel warmte, terwijl we in de zomer warmte over hebben. De warmte van het zomerseizoen kun je bufferen, bijvoorbeeld in een warmtebatterij die onderdeel van je huis kan zijn. Je kunt energie ook een paar dagen bufferen in je elektrische auto. Zo bereik je lokaal een evenwichtige energiebalans, gekoppeld aan schone mobiliteit. Dat klinkt heel mooi en het is heel mooi. Maar het wil niet zeggen dat we het allemaal al voor elkaar hebben. We verwachten dat de overheid daar een belangrijke rol in kan spelen. Zowel met regelgeving – soms minder, soms meer – als door te zorgen dat partijen elkaar vinden, van leveranciers van zonnepanelen tot de beheerders van het energienetwerk.”

“Huizen worden in plaats van energiegebruikers energieproducenten”

Internet of Things

Uiteindelijk gaat de fysieke wereld steeds meer op internet lijken. “Communicatie is de ruggengraat van internet en wordt de ruggengraat van de fysieke wereld. Een heleboel spullen, apparaten, goederen en reizigers gaan ervan gebruikmaken. Systemen wisselen informatie uit en zoeken naar optimale oplossingen: het Internet of Things. Bijna elke entiteit in de stad is in staat om informatie uit te wisselen en doet dat vaak lokaal. Daar kun je van schrikken: begrijp ik het nog allemaal en sta ik er nog wel boven? Is de technologie mij niet aan het beheersen in plaats van dat ik het omgekeerde zou willen? Daarom vormt juist dit thema bij TNO een van de belangrijke rode draden. Bij alle onderzoek en ontwikkeling stellen we de mens centraal.”

Menselijke maat

Kusters: “Door de massa die we maken, vooral met data en het goedkoper worden van communicatie, wordt het mogelijk om heel veel maatwerk betaalbaar te maken. Dus het massale van internet en big data aan de ene kant, maakt maatwerk mogelijk aan de andere kant. Data gaan een steeds grotere rol spelen. Met modellen maken we van data informatie. Iets waar je gebruik van kunt maken, wat je kan helpen de goede keuzes maken: de menselijke maat. Maar om de potentie uit die data te halen, zijn wel afspraken nodig over veiligheid, privacy en waarde van die data. En niet te vergeten: data en interfaces moeten als het ware dezelfde taal spreken om te worden begrepen.”

Samenbrengen

“Om al die verbeteringen te realiseren, zijn steeds meer partijen nodig – in wisselende samenstelling. Het is niet alleen belangrijk om erover na te denken welke nieuwe technologische mogelijkheden er zijn. We moeten de bijbehorende netwerken en ecosystemen ook aan elkaar knopen. De rol van TNO in de fysieke wereld breidt zich uit naar de netwerkwereld en omgekeerd: we zoeken verbindingsmogelijkheden en brengen stakeholders samen. Soms brengen we zelfs partijen bij elkaar die nog niet eens wisten dat ze elkaar nodig hadden.”

"We zoeken verbindingsmogelijkheden en brengen stakeholders samen"

Veranderingen voor elkaar krijgen

Op de Innovation Expo 2016, die 14 april plaatsvond in Amsterdam, maakte TNO de resultaten bekend van de samenwerking met de gemeente Amsterdam en Google. Kusters: “We hebben geïnteresseerde partijen nog eens uitgenodigd om met ons te kijken welke innovaties we kunnen ontwikkelen. Denk aan luchtkwaliteit. Of de toenemende verkeersstroom van – gezonde – fietsers in Amsterdam: hoe houden we die veilig en beheerst? Samen met een aantal autofabrikanten brachten we een aantal ministers ‘automotisch’ naar het expo-terrein. Verder ondertekenden we een overeenkomst over het onderhoud van infrastructuur en kunstwerken. Daar kunnen we sensingtechnieken en big data inzetten. Delivering innovation betekent dat je de innovaties oppakt die je beoogt. Dan krijg je die veranderingen in de stad echt voor elkaar.”

blik op de toekomst

Changing cities, delivering innovations

30 mei '16 - 7 min
Steden zijn continu onderhevig aan veranderingen – dat was altijd al zo. Met name door innovaties gaan die veranderingen steeds sneller en hebben ze meer impact.... Lees meer
uitgelicht

Online Asfaltkwaliteitsloket stimuleert innovatie wegenbouw

13 apr '18 - 3 min
Bedrijven die een innovatief asfaltmengsel hebben ontwikkeld, doorlopen bij wegbeheerders vaak een zware procedure om het product goedgekeurd te krijgen. Een toets... Lees meer
blik op de toekomst

BIM Bots verhogen de productiviteit van de bouwsector

28 mrt '18 - 3 min
Gegevens van een trap al aan het begin van het bouwproces invoeren zodat je in een latere fase niet voor verrassingen komt te staan? De warmteweerstand van een wand... Lees meer
column

Nederland voor hulp, handel én innovatie

29 mei '17 - 3 min
Ontwikkelingssamenwerking doen we niet alleen voor anderen, maar ook voor onszelf. Als er meer stabiliteit in de wereld is, verhoogt de kans dat we vrede in Nederland... Lees meer
column

Ruimte voor innovaties in ontwikkelingslanden

9 nov '16 - 3 min
Laatst was het wereldwijde UN-dag. Secretaris-Generaal Ban Ki-moon vertelde die dag dat we als mensheid het tijdperk van de duurzaamheid zijn ingegaan en riep ons... Lees meer
nieuwsbericht

Circulaire economie: hoe organiseer je dat?

18 mrt '16 - 3 min
Een circulaire economie, gericht op optimaal waardebehoud en het maximaal hergebruiken van producten en grondstoffen, gestalte geven en daarmee tegelijkertijd nieuwe... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.