Foto: Vincent Basler
blik op de toekomst

“Crowdsourcing ís de toekomst”

1 december 2014 • 7 min leestijd

Prof. dr. Wim de Ridder was tot vorig jaar hoogleraar toekomstonderzoek aan de universiteit Twente en is nog altijd directeur van FSM Consultancy. Oneerbiedig gezegd is hij futuroloog. Hoe ziet het innovatielandschap van Nederland? “Er ligt veel meer op de plank dan we eraf halen.”

In een interview zei u ooit: ‘We innoveren in Nederland niet drastisch genoeg.’ Wat doen we verkeerd?

“Nederland blijft structureel achter in Europa als het gaat om innovatie, nieuwe bedrijven, baanbrekende producten. Je kunt allerlei oorzaken noemen, maar feit is dat we veel meer potentie hebben en onze achterstand helemaal niet nodig is. We hebben genoeg mogelijkheden, maar er komt onvoldoende uit.”

Wat zijn dan die mogelijkheden?

“We willen allemaal meer bereiken op terreinen als duurzame energie, smart grids en zonne- energie. Maar in Nederland gaan we belasting heffen als consumenten zonne-energie produceren. Drones veroveren de wereld, maar een verbod is hier de eerste reactie, terwijl daar in andere landen nieuwe dingen mee worden gedaan. Zo kan ik een hele reeks voorbeelden noemen. Er ligt veel meer op de plank dan we eraf halen.”

Faalt de markt, de overheid, de wetenschap?

“Alle drie. De veelgeprezen samenwerking tussen bedrijfsleven, kenniswereld en overheid in de gouden driehoek past niet meer in dit tijdsgewricht. We staan aan de vooravond van de zesde technologische revolutie. De technologische ontwikkelingen gaan exponentieel snel. De Wet van Moore is vijftig jaar geleden bedacht en doet nog steeds opgeld: elke twee jaar verdubbelen de technologische prestaties op dit terrein en tegelijkertijd halveert de prijs.”

"De snelheid waarmee de technologie zich ontwikkelt, is met het topsectorenbeleid niet bij te houden"

Welke bedrijven hebben de boot gemist?

“Nokia lette twéé jaar onvoldoende op en is van de markt verdwenen. De grote kampioenen van de informatietechnologie van de vorige eeuw – Honeywell, Control Data, DEC en Rank Xerox – bestaan niet meer. Nieuwe bedrijven als Apple en Google hebben die positie overgenomen. Tegelijkertijd zijn er nog niet eerder zoveel nieuwe producten in korte tijd op de markt gekomen. De snelheid waarmee de technologie zich echter ontwikkelt, is niet bij te houden met het topsectorenbeleid.”

De samenwerking in de gouden driehoek levert toch resultaten op?

“Zeker wel, maar het gaat te traag. Je kent wellicht de fabel van het schaakbord. Leg op het eerste veld één korrel en verdubbel het aantal op elk volgende veld. Op de eerste velden stelt de verdubbeling nog niet veel voor, maar dan gaat het ineens heel hard. In vijftig jaar zijn we nu 25 velden verder. Over twee jaar is er weer evenveel technologische vooruitgang geboekt als in de vijftig jaar ervoor! In de gouden driehoek leggen partijen zich vast voor vier, vijf jaar. Je hebt als bedrijfsleven fundamenteel en toegepast onderzoek nodig, maar dat kun je ook anders organiseren.”

Hoe zou dat dan moeten?

“Ik noem vaak het voorbeeld van het bedrijf Threadless in de VS, tien jaar geleden opgericht door twee studenten. Ze verkopen t-shirts. Klinkt niet spannend. Maar wat het tot een fascinerende onderneming maakt, is dat de klanten het bedrijf vormen. Ze hebben geen ontwerpers in dienst, zelfs geen verkoopapparaat. Toch maken ze een omzet van 30 miljoen euro met een marge van dertig procent.”

Wat is hun geheim?

“Het antwoord is crowdsourcing, de aanpak waarbij je het publiek inschakelt en prijzen uitlooft. Threadless beschikt over een online community van twee miljoen mensen. Via hun website kun je jouw ontwerp insturen en dat gebeurt zo’n duizend keer per week. Het netwerk beoordeelt ze en elke week kiezen je klanten de tien beste ontwerpen. De winnaars krijgen tweeduizend dollar. Die ontwerpen worden geprint en zijn via de website te koop.”

Dus crowdsourcing is een goed instrument om in de running te blijven?

“Het uitgangspunt is niet langer de onderneming, maar de samenleving waaraan het bedrijf zich aanpast. Crowdsourcing is een wezenlijke innovatie. Threadless is een vroeg en succesvol voorbeeld hiervan. Steeds meer grote bedrijven omarmen crowdsourcing.”

“Crowdsourcing levert innovaties op die je met je eigen R&D-afdeling nooit had gerealiseerd”

Over welke grote bedrijven heeft u het dan?

“Neem Samsung, dat in de VS jaarlijks een developersconferentie organiseert. Daar komen duizenden zelfstandige professionals op af. Samsung organiseert daarnaast doorlopend ‘challenges’ waar deze professionals forse prijzen kunnen winnen als zij voor Samsung nieuwe dingen ontwikkelen. Het motto van Samsung: ‘What’s next? You decide’. Zo van: het is door ons allemaal niet meer bij te benen. Wij willen van jullie horen welke producten we moeten maken. Dat levert innovaties op die je met je eigen R&D-afdeling nooit had gerealiseerd. Niks planning, vergaderen, budgetteren, handtekeningen. Crowdsourcing is het antwoord. Ik noem het innovatie door competitie.”

Op wereldschaal zijn dit toch betrekkelijk kleine ontwikkelingen?

“Dat is schijn, want crowdsourcing is een onmiskenbare trend. Dit gaat mainstream worden. Je ziet het bij elektrisch vervoer. Tesla heeft gezegd niet te zullen rusten tot alle auto’s elektrisch zijn aangedreven. Het bedrijf gooide deze zomer alle patenten op de markt. Dat is echt vernieuwend. Iedereen kan waar ook ter wereld z’n steentje bijdragen aan hun doel. De markt van elektrische auto’s stelt nog niet veel voor, zeggen de sceptici. Maar als je naar de groeicijfers van de laatste jaren kijkt, zijn die exponentieel, een hockeystick.”

Tesla legt de lat wel hoog. Zullen andere bedrijven deze trend ook volgen?

“Het zijn disruptieve ontwikkelingen, die om een andere kijk op dingen vragen. Je ziet steeds meer bedrijven deze omslag maken. Neem het ‘zero concept’ van Frost & Sullivan. Bedrijven formuleren ambitieuze doelstellingen voor de wereld in 2020: nul verspilling van afval, nul ongelukken in het verkeer, nul emissie van gevaarlijke stoffen, klimaatneutrale steden, fabrieken, winkels, enzovoorts. Dát zijn de echte ‘grand challenges’.”

Bedrijven als Google, Apple, Netflix of Blendle gooien gevestigde industrieën overhoop. Wat staat ons nog meer te wachten?

“De grote veranderingen voltrekken zich in sectoren waar de consument de macht grijpt. Hij gaat zijn eigen huis bouwen met 3D-printers. Shapeways, een spin-off van Philips, is in de VS de grootste marktplaats voor 3D-printing van voorwerpen die consumenten via hun website zelf hebben ontworpen. Straks bouw je je eigen huis met 3D-printers voor de helft van het geld. De 3D geprinte auto is al een feit. Start-ups zetten steeds meer de trend. Er komen totaal nieuwe verdienmodellen om innovatief te kunnen zijn. Als je niet oplet, word je als gevestigde partij links en rechts ingehaald.”

Wat is uw alternatief?

‘Crowdsourcing, prijsvragen, conferenties met ontwikkelaars. Wist je dat Lindbergh die de eerste trans-Atlantische vlucht van New York naar Parijs maakte, de winnaar was van een prijsvraag? Ik word enthousiast van XPRIZE, een Amerikaans initiatief dat sinds de jaren negentig het publiek met forse geldbedragen uitdaagt innovatieve oplossingen te bedenken. Er zijn bij deze organisatie prijzen uitbetaald op allerlei gebieden, zoals het schoonmaken van met olie bevuilde oceanen, het ontwikkelen van een mobiel apparaat om zelfdiagnose van patiënten mogelijk te maken, een commerciële raket om ruimtereizen te maken. Grote bedrijven en vermogende particulieren stellen hiervoor tientallen miljoenen dollars beschikbaar.”

Waar draait het bij die prijsvragen precies om?

“Bij deze prijsvragen gaat het steeds om maatschappelijke uitdagingen. Er schrijven tientallen teams op in uit verschillende landen en van uiteenlopende nationaliteiten. In maart 2014 won het Duitse bedrijf CureVac GmbH de Vaccine Prize van 2 miljoen euro, uitgeschreven door de Europese Commissie. Daag de samenleving uit. Alles tendeert naar open innovatie, er is steeds meer kennis voor iedereen beschikbaar waardoor innovaties worden versneld.”

Denkt u dat crowdsourcing ook iets is voor TNO?

“Wanneer TNO de doelstelling zou formuleren om samen met de samenleving maatschappelijke problemen op te lossen, werken er morgen een paar duizend professionals vrijwillig met je mee. Dat gebeurt niet als je zegt dat TNO de beste strategische partner van overheid en bedrijfsleven wil zijn. Prikkel mensen om mee te doen.”

Heeft u nog een laatste tip voor TNO?

"TNO kan veel meer kennis mobiliseren dan de organisatie zelf in huis heeft. We leven inmiddels in een participatiemaatschappij waarin veel mensen zich willen inzetten voor precies die onderwerpen die bij TNO centraal staan. Het uitrollen van een strategie in een wereld waarin kennis gratis is, is een existentiële optie voor TNO. Want die kant gaan we onvermijdelijk op. Veel mensen hebben inmiddels meer vrije tijd dan werktijd. In die vrije tijd ontwikkelen zij ideeën, zoeken anderen op om die te realiseren. De eerste 3D geprinte auto is niet bij een bedrijf ontwikkeld, maar het resultaat van inspanningen van een clubje mensen buiten werktijd. Innovatie dankzij vrije tijd. Bind die gratis kennis aan je organisatie en creëer zo een katalysator voor vernieuwing."

Biografie

Prof. dr. Wim de Ridder is futuroloog. Hij was hoogleraar Toekomstonderzoek aan de Universiteit Twente en is nog altijd directeur van FSM Consultancy. Hij was wetenschappelijk medewerker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, hoofd Economisch Bureau en Planning van de NMB-Bank (rechtsvoorganger van de ING Bank) en directeur van de Stichting Maatschappij en Onderneming, kenniscentrum van het bedrijfsleven. Hij verzorgt jaarlijks tientallen lezingen en presentaties over toekomstige ontwikkelingen in uiteenlopende sectoren. In zijn recent verschenen boek ‘De ontdekking van de toekomst’ verkent hij de technologische ontwikkelingen die de wereld de komende decennia zullen veranderen. Zijn motto: “De toekomst kun je niet voorspellen, de toekomst kun je ontdekken.”

blik op de toekomst

“Crowdsourcing ís de toekomst”

1 dec '14 - 7 min
Prof. dr. Wim de Ridder was tot vorig jaar hoogleraar toekomstonderzoek aan de universiteit Twente en is nog altijd directeur van FSM Consultancy. Oneerbiedig gezegd... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.