column

Duurzame gebiedsontwikkeling: een kwestie van samenwerken

21 september 2017 • 3 min leestijd

Steden met grote duurzaamheidsambities hebben te weinig slagkracht om die ambities via wet- en regelgeving ook daadwerkelijk waar te maken. Maar zijn we er alleen met een wetswijziging?

Recent onderzoek en advies van het Planbureau voor de Leefomgeving – over duurzame warmtevoorziening[1] – en de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur – over de Aanvullingswet grondeigendom[2] – wijzen terecht op de tekortkomingen in het gemeentelijke beleidsinstrumentarium om duurzaamheid stevig te verankeren op projectniveau. Het blijkt moeilijk, zo niet onmogelijk, om noodzakelijke investeringen van publieke en private partijen af te dwingen. De grote vraag is echter of het verbeteren van die afdwingbaarheid de oplossing is voor het probleem dat gebiedsontwikkelingen momenteel onvoldoende scoren op duurzaamheidsprestaties. Is de luide roep om verandering van wettelijke bevoegdheden niet een onnodige vlucht naar voren?

“Het succes van duurzame gebiedsontwikkeling is sterk afhankelijk van de juiste coördinatie van publieke en private investeringsbeslissingen

Duurzaamheidsprestatie verhogen

Maatregelen die de duurzaamheidsprestatie van gebieden verhogen, kennen over het algemeen twee kenmerken die lastig zijn te rijmen met de huidige gebiedsontwikkeling-context. Ten eerste kennen ze een sterk collectief karakter:  warmte-koude-uitwisseling via een Smart Thermic Grid is daar een goed voorbeeld van. Er is afstemming nodig over zowel de gezonde financiële exploitatie als de optimalisatie van een dergelijke warmteoplossing. Daarnaast speelt afstemming rond alle maatregelen en investeringen die invloed hebben op de energievraag en het energieaanbod van het hele gebied op zichzelf een rol. En die afstemming is weer nodig om lock-in-effecten en suboptimale prestaties te voorkomen.

Ten tweede vragen duurzaamheidsoplossingen om hoge initiële investeringen. Daar staan weliswaar uiteindelijk kostenbesparingen tegenover, maar die worden pas reëel als de gebiedsexploitatie tot volle wasdom is gekomen en/of komen ten goede aan andere partijen dan de investeerder. Het is de bekende split incentive. Het succes van duurzame gebiedsontwikkeling is daarom sterk afhankelijk van de juiste coördinatie van publieke en private investeringsbeslissingen.

Gemeentelijk beleidsinstrumentarium verbeteren

Gelet op de twee hierboven genoemde uitdagingen klinkt de roep om extra mogelijkheden om afdwingbaarheid te vergroten vreemd in de oren. Natuurlijk, het is fijn om een stok achter de deur te hebben in de vorm van meer wettelijke bevoegdheid. De aanscherpingen van het Bouwbesluit en de mogelijkheden om via de Wet ruimtelijke ordening kosten te verhalen op private partijen laten dat zien. Maar als de aandacht gaat naar verbetering van het instrumentarium, vergeten we dat de specifieke uitdagingen in duurzame gebiedsontwikkeling vooral te maken hebben met regie, samenwerking en collectief kennismanagement.

“Wij zien dat het vertrouwen tussen de samenwerkingspartners groeit als zij open zijn over de organisatie- en de kosten-batenstructuur van hun ‘puzzelstukje’ in de totale gebiedsontwikkeling”

Het gaat om samenwerking

Tijdens recente projecten op gebied van duurzame gebiedsontwikkeling heeft TNO weer ervaren dat kennisdeling, gezamenlijk informatiebehoeften definiëren en kennis opbouwen een cruciale rol spelen in de samenwerking tussen publieke partijen – en afdelingen onderling – en private partijen. Wij zien dat het vertrouwen tussen de samenwerkingspartners groeit als zij open zijn over de organisatie- en de kosten-batenstructuur van hun ‘puzzelstukje’ in de totale gebiedsontwikkeling. Dat verstevigt een gemeenschappelijke taal en is het vertrekpunt voor collectieve meerwaarde. Collectieve meerwaarde op basis van gedegen inzicht in de mogelijkheden voor het gebied en in elkaars bijdragen. Specifieke samenwerkingsvormen, vereveningsmechanismen en contractuele voorwaarden om de collectieve meerwaarde te oogsten en de duurzaamheidsprestatie te vergroten, zijn uitkomst van deze gedegen gebiedsdiagnose.

De crux van duurzame gebiedsontwikkeling zit dus in succesvol stedelijk kennismanagement, waar gemeenten de regie in mogen nemen. Daar is geen wetswijziging voor nodig!

Wat is duurzame gebiedsontwikkeling?

Duurzame gebiedsontwikkeling is het (her)ontwikkelen van stedelijke gebieden waarbij veel aandacht is voor een toekomstbestendige energievoorziening, het gebruik van intelligente mobiliteitsconcepten, klimaatbestendige voorzieningen en de transitie naar efficiënte, circulaire waardeketens.

Auteur

Alexander Woestenburg

[1] Elzenga, H. et al. (2017), Het handelings-perspectief van gemeenten in de energietransitie naar een duurzame warmte- en elektriciteitsvoorziening, Den Haag: PBL.

[2] Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (2017). Grond voor Gebiedsontwikkeling. Den Haag: Rli.

dossier

3x opgelost met fotonica

18 feb '19 - 4 min
Fotonica, de technologie die zich richt op het opwekken, transporteren en detecteren van lichtgolven en lichtdeeltjes, is veelbelovend. Niet voor niets is fotonica... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights #9 - Is het tijd voor nieuwe missies?

11 feb '19 - 1 min
Het vinden van oplossingen voor complexe maatschappelijke uitdagingen, zoals vergrijzing, energietransitie, klimaatverandering en digitalisering, vraagt om een andere... Lees meer
column

Wat de Nederlandse industrie echt verder brengt? Inspirerende missies!

10 jan '19 - 3 min
Missiegedreven beleid. Dat is wat er volgens TNO nodig is om van Nederland een écht Innovatieland te maken. Tom van der Horst, Business Director Strategies for Industry... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights #6: Toekomst voor de Nederlandse maakindustrie?

17 dec '18 - 1 min
De Nederlandse maakindustrie levert zo’n 1 miljoen directe, én 1 miljoen indirecte banen op, goed voor zo’n 20% van de economie. Maar de sector wordt geconfronteerd... Lees meer
blik op de toekomst

CPB-model hindert innovatie

9 nov '18 - 7 min
TNO heeft regelmatig contact met de overheid over innovatiebeleid en de rol van organisaties voor toegepast onderzoek (TO2-instellingen). Is het innovatiebeleid... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.