© Joubert Architecture / North by Northwest architects
blik op de toekomst

Een gebouw dat alle rampen weerstaat

10 maart 2016 • 6 min leestijd

Terroristische aanslagen. Natuurgeweld. Een gasexplosie. Gebouwen worden door verschillende rampen op de proef gesteld. Daarom doet men onderzoek naar rampbestendige bouw. Een interview met Ans van Doormaal over gebouwen die ramp-proof zijn.

Waarom is een rampbestendig gebouw nodig?

“Natuurgeweld en dreiging van aanslagen nemen wereldwijd toe. Gebouwen die het geheel of gedeeltelijk begeven maken veel slachtoffers. Samen met een consortium van internationale bedrijven en kennisinstellingen hebben we voor het eerst inzichtelijk gemaakt hoe je een veilig gebouw ontwerpt dat resilient is voor onder meer aardbevingen, overstromingen en aanslagen. Daarnaast biedt ons ontwerp extra bescherming aan de mensen in het gebouw én aan de mensen die zich direct buiten het gebouw bevinden. Ook dat is voor het eerst. Normaal wordt in het ontwerp alleen rekening gehouden met de veiligheid van mensen in het gebouw.”

We hebben voor het eerst inzichtelijk gemaakt hoe je een veilig gebouw ontwerpt dat resilient is voor onder meer aardbevingen, overstromingen en aanslagen”

Waarom is veilig ontwerpen nog geen gemeengoed?

“Het lijkt misschien eenvoudig een veilig gebouw te ontwerpen, maar daar gaat een heel denkproces aan vooraf. Ontwerpers overzien de safety en security aspecten niet en beginnen er daarom niet aan. Met als gevolg dat er allerlei impliciete keuzes gemaakt worden. Door keuzes op het gebied van veiligheid en resilience direct in het ontwerpproces expliciet te maken, ontstaat er discussie in het ontwerpteam over de te nemen beschermingsmaatregelen. Welke dreiging is relevant? Hoe groot is deze dreiging? Hoeveel risico’s accepteren we? Hoeveel budget is er beschikbaar? Welke maatregelen moeten in de ontwerpfase al worden meegenomen en welke kunnen naderhand worden toegepast als het dreigingsniveau toeneemt?

Hoe hebben jullie dit aangepakt? 

“In het EU-project ELASSTIC hebben we methoden ontwikkeld om de effecten van een dreiging inzichtelijk te maken. Daardoor weet een ontwerpteam precies wat de impact van een natuurramp of aanslag op het gebouw is, zodat transparante afwegingen en besluiten genomen kunnen worden. Ook kan de gebruiker aan de hand van deze inzichten zijn crisismanagementorganisatie adequaat inrichten en samenwerken met politie en hulpdiensten. Op deze manier wordt er verantwoord omgegaan met de veiligheid van mensen en kan verantwoording afgelegd worden over de gemaakte keuzes.”

Wat heeft u met uw team van experts aangetoond?

“Als consortium hebben we een concreet ontwerp van een veilig gebouw gemaakt. De tekeningen liggen er en de bouw kan bij wijze van spreken morgen beginnen. Daarmee tonen wij aan dat met behulp van een door ons ontwikkelde analysetool het mogelijk is om binnen een multidisciplinair ontwerpteam de juiste afwegingen te maken als het gaat om resilience.

“De tekeningen liggen er en de bouw kan bij wijze van spreken morgen beginnen”

Waarom is dit belangrijk?

“Omdat je daarmee in staat bent afwegingen en keuzes te onderbouwen met feiten. Want waar baseer je ze anders op? Op basis waarvan kies je voor functionaliteit, architectonisch ontwerp, explosie-, aardbevings- of overstromingsbestendigheid? Is de stem van de politie het belangrijkst? Of die van de brandweer, de gemeente of toch die van de eigenaar? Na vele discussies, analyse van verschillende scenario’s en een groot aantal gesprekken hebben wij de criteria ontwikkeld die gebruikt worden in de multi-criteria-analyse. Op basis van deze criteria en heldere definities analyseert de tool verschillende scenario’s en helpt bij het maken van de juiste afwegingen.”

Wordt er in uw analyse en ontwerp rekening gehouden met de impact die een natuurramp of terroristische aanslag heeft?

"Ja. Onderdeel van de analyse is dat we rekenmodellen gekoppeld hebben aan het in de bouwsector gangbare Bouw Informatie Model (BIM). In dit computermodel staan alle technische specificaties en visualisaties van een gebouw, zodat de verschillende bouwdisciplines integraal met elkaar kunnen samenwerken aan de realisatie ervan. Door bijvoorbeeld ons rekenmodel voor explosies te koppelen aan BIM, wordt doorgerekend wat de impact is van een aanslag op het gebouw.” 

 

Zijn die rekenmodellen er ook voor aarbevingen en overstromingen?

“Ja, maar die zijn nog gekoppeld. Wel kunnen de uitkomsten handmatig in BIM ingevoerd worden. Daarnaast hebben we een tool gemaakt die verschillende scenario’s doorrekent en de bijbehorende schade aan het gebouw visualiseert. Het ontwerpteam heeft met deze tools eenvoudige middelen in handen om afwegingen te maken en te kijken waar in het ontwerp extra beschermingsmaatregelen nodig zijn. Uiteraard hebben we dit in ons eigen veilige ontwerp ook toegepast.”

“We hebben we een tool gemaakt die verschillende scenario’s doorrekent en de bijbehorende schade aan het gebouw visualiseert”

Waar komt uw veilige gebouw te staan?

“Het multifunctionele gebouw dat wij hebben ontworpen bevat een winkelcentrum, museum, appartementen- en kantorencomplex en een groot theater. Het is vlakbij Den Haag Centraal Station gesitueerd en de tekeningen liggen panklaar. Het zal echter niet gebouwd worden. Wij hebben deze specifieke bouwlocatie in overleg met de gemeente gekozen, omdat we realistisch wilden ontwerpen in een echte praktijksituatie. Het is niet ons doel om dit gebouw daadwerkelijk op die locatie neer te zetten. Wij willen aantonen dat het mogelijk is om veiligheid vanaf het prille begin mee te nemen in het ontwerp- en ontwikkelproces van een gebouw of stedelijke omgeving. Dat is gelukt. Door onze praktische aanpak is resilience geen papieren werkelijkheid, maar realiteit.”

Zijn bestaande gebouwen alsnog veilig te maken?

“Onze analyse en tools helpen gedeeltelijk bij het beoordelen van het veiligheidsniveau van een bestaand gebouw. Op basis daarvan kan in redelijke mate afgewogen worden of extra beschermingsmaatregelen nodig zijn. Maar achteraf maatregelen treffen is vaak lastig en kostbaar. Daarom breek ik een lans voor safety and security by design. Want de veiligheid van mensen binnen én buiten het gebouw is het meest gebaat bij een denk- en ontwerpproces dat vanaf het prille begin rekening houdt met extra beschermingsmaatregelen tegen natuurrampen of terroristische aanslagen.

Kunt u hiervan een voorbeeld noemen?

“Neem de dreiging van een overstroming. De kritieke en kwetsbare functies van een gebouw worden dan niet in de kelder maar elders in het gebouw onderbracht. Het gebied rondom het gebouw kan dan zodanig ontworpen worden dat barrières het water tegenhouden. Met betrekking tot aanslagen kan het buitengebied zo ontworpen worden dat voetgangers niet dicht bij het gebouw kunnen komen. Daardoor zijn zij beschermd tegen vallend glas als gevolg van de druk die na een explosie ontstaat. In ons eigen ontwerp hebben we als showcase diverse omgevingsmaatregelen zichtbaar ingepast."

Wat kunnen we in de toekomst verwachten?

“De Europese Unie is aanjager van ons project en heeft subsidie verstrekt. Vanwege het toenemende dreigingsniveau schat ik in dat zij voor nieuwe gebouwen gaan aansturen op een veilig ontwerp. Verder verwacht ik dat slimme sensoren een grotere rol gaan spelen. Ze geven bijvoorbeeld informatie over de staat van het gebouw nadat deze getroffen is door een incident. Of ze laten zien waar het onveilig is, om vervolgens via dynamische routes mensen naar buiten te leiden. Het kan zelfs zover gaan dat de sensoren een schatting geven van het aantal slachtoffers, zodat het ziekenhuis alvast kan worden ingeseind. Projectpartner Siemens is actief bezig met de ontwikkeling van dynamische evacuatiemodellen en andere toepassingsmogelijkheden.”

”Slimme sensoren geven informatie over de staat van het gebouw nadat deze getroffen is door een incident”

Waar vinden geïnteresseerden meer informatie?

“Samen met onze Nederlandse consortiumpartner Arcadis organiseren we op 7 april 2016 in Den Haag het symposium ‘Urban & Building Resilience – Safety & Security by design’. Diverse sprekers gaan in op de ontwikkelde integrale aanpak voor het verhogen van de resilience van infrastructuur. Zij vertegenwoordigen de brandweer, ingenieursbureaus, aannemers, industrie, onderzoeksinstellingen en eindgebruikers. Ook wordt het EU-project ELASSTIC toegelicht. Meer informatie over het symposium is te vinden op www.elasstic.eu. Ook kunnen geïnteresseerden contact opnemen met mijn collega Jolanda van Deursen. Zij is nauw betrokken geweest bij dit project.”


Symposium Urban & Building Resilience
Safety & Security by design
7 april 2016, Den Haag
Van 12:30 tot 18:00 uur
www.elasstic.eu
Voor meer informatie kunt u ook bellen of mailen met Jolanda van Deursen, senior business developer bij TNO, via 06-30727331 of jolanda.vandeursen@tno.nl.

blik op de toekomst

Houtbouw is niet alleen circulair, maar ook sneller

31 jan '20 - 4 min
Het woord ‘houtbouw’ roept nostalgische beelden op. Maar anno 2020 is het dankzij Cross Laminated Timber (CLT) en robotisering mogelijk om verrassend snel een moderne... Lees meer
dossier

Potentiële markt voor koudgebakken keramische bakstenen in Malawi

3 apr '19 - 3 min
Mensen in Malawi wonen het liefst in een stenen huis, dus de vraag naar bakstenen is enorm groot. Bij de traditionele productie van bakstenen wordt er gebruik gemaakt... Lees meer
verhaal van de klant

Hoe Nederland zijn internationale koppositie in de tuinbouw kan behouden

2 okt '18 - 4 min
Negentig procent van de glazen kassen in de wereld is gebouwd en ingericht door Nederlandse bedrijven. Innovatie is echter een must om deze koppositie te behouden,... Lees meer
blik op de toekomst

Warmtepomp essentieel voor toekomst zonder aardgas?

2 mei '18 - 3 min
Na het besluit over het stoppen met gas uit Groningen is de discussie over nut en noodzaak van warmtepompen in alle hevigheid losgebarsten. Uiteindelijk gaan we... Lees meer
feiten & cijfers

Nieuw verkeersbelastingmodel voor bruggen levert miljardenbesparing op

5 apr '18 - 4 min
Dat stadsbruggen veel minder (zwaar) verkeer te verduren krijgen dan de drukke Van Brienenoordbrug is duidelijk. Toch gelden voor alle bruggen sinds enkele jaren... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.