column

Gaan blockchain en democratie samen?

6 juni 2017 • 4 min leestijd

Vorige maand ben ik Nederlander geworden. Ik behoud ook mijn Britse nationaliteit, maar gezien de aankomende Brexit heb ik liever geen problemen met mijn verblijfsstatus hier. Bijkomend voordeel is dat ik straks mag stemmen bij de provinciale en landelijke verkiezingen.

Het is fijn om deel te nemen aan het democratische proces. Al bekruipt mij het gevoel dat de verkozen leiders van ons land het over steeds minder zaken echt voor het zeggen hebben. De beslissingen die er echt toe doen, worden in toenemende mate elders genomen. Daarnaast is er een nieuwe digitale technologie in ontwikkeling die de werking van onze representatieve democratie drastisch kan veranderen – en mogelijk schade kan toebrengen. U hebt er vast van gehoord: de blockchain.

Het algoritme regeert

Blockchain, de technologie die bekend is geworden door de bitcoin, is een gedistribueerde database die veel meer dan alleen financiële transacties ondersteunt. Allerlei nieuwe blockchaindiensten ontstaan voor dataopslag, messaging, slimme contracten, kiesstemprotocollen en ga zo maar door. Deze nieuwe diensten bestaan nog maar net en hebben tijd nodig om te bewijzen wat er mogelijk is. Maar ze kunnen ook ongekende veranderingen teweegbrengen.

“De grote belofte van het systeem is een efficiëntere bedrijfsvoering door het overbodig maken van tussenpersonen”

Blockchaindiensten werken door elke nieuwe transactie – ofwel ‘block’ – toe te voegen aan de ‘chain’ van eerdere transacties: en dit op vele kopieën van de database tegelijk. Hierdoor zijn deze diensten altijd beschikbaar en beschermd tegen fraude of censuur. De grote belofte van het systeem is een efficiëntere bedrijfsvoering door het overbodig maken van tussenpersonen, centrale derde partijen en dure beheerprocessen.

De dienstontwikkelaars en hun programmeurs beslissen hoe de blockchaindiensten moeten werken, en ook op welke wijze het gebruik ervan gecontroleerd wordt. Vanaf dat moment, zonder tussenkomst van mensen, regeert het algoritme.

Ongrijpbaar

Succesvolle blockchaindiensten kunnen vele bekende bedrijfsfuncties vervangen. Hierbij valt te denken aan de nutsfuncties van banken, het kadaster, verzekeringen, een deel van de taken van advocaten, de RDW, octrooibureaus, autolease en -verhuur, personeelszaken, loterijen en vele vormen van bedrijfsautomatisering. De blockchain wordt dan de nieuwe tussenpersoon. Volgens de recent uitgebrachte actieagenda van de Dutch Blockchain Coalition kan Nederland internationaal voorloper worden in de toepassing van blockchaintechnologie.

“Het is mogelijk dat er ‘foute’ blockchaindiensten ontstaan die volledig tegen Nederlandse principes in werken”

Maar wat als Nederland niet snel genoeg innoveert? En geen positieve invloed weet uit te oefenen op de werking van deze diensten? Het is mogelijk dat er dan ‘foute’ blockchaindiensten ontstaan die volledig tegen Nederlandse principes in werken. En die zo goed als ongrijpbaar zijn voor de controlerende functie van de overheid.

Cryptogeld

De meest gevorderde toepassing van de blockchain is al onheilspellend. Naast bitcoins zijn er steeds meer typen cryptogeld, waarvan sommige specifiek ontworpen zijn voor belastingontduiking of witwassen. Ze zijn volledig ontraceerbaar, zelfs voor een blockchainbelastingdienst.

Ik vraag me ook af of bij de nieuwe vormen van verzekering onze uitgangspunten van solidariteit bij gezondheidsproblemen overeind zullen blijven: ik betwijfel dit. Wanneer burgers een op maat gemaakte blockchainverzekering afsluiten, zullen risicogroepen veel meer moeten betalen.

En zullen andere blockchaindiensten gelijke rechten waarborgen, ongeacht komaf, seksuele geaardheid of overtuiging? Het probleem is dat onze overheid hier geen grip op kan krijgen. We moeten maar hopen dat de blockchain dienstontwikkelaars ook onze principes aanhangen.

Normen en waarden

Dit alles betekent ook dat er een nieuwe digitale kloof zal ontstaan: tussen blockchainontwikkelaars en de rest. Die ontwikkelaars zullen het op allerlei terreinen voor te zeggen krijgen. Neem bijvoorbeeld het rijksbrede programma Circulaire Economie, dat is ontworpen door het vorige kabinet. Dit beschrijft hoe Nederland een duurzame economie kan realiseren, ook voor toekomstige generaties. Zullen onbedachtzame blockchainontwikkelaars oog hebben voor dit soort brede langetermijndoelen?

Ik vrees van niet.

Het is dus belangrijk om onze normen en waarden in de in Nederland gebruikte blockchaintoepassingen te waarborgen. Het zal een pittige uitdaging zijn, bijvoorbeeld voor de Nationale Blockchain Coalitie, om het voor de controlerende macht mogelijk te maken om deze ongrijpbare technologie te helpen controleren.

Niet afwachten

Misschien zie ik het te somber in. Als ik kijk naar de kwaliteit van Wikipedia en hoe die gemeenschap van betrokkenen te werk gaat, dan zie ik een goed functionerend geheel dat is gebaseerd op principes van onafhankelijkheid, openheid en pragmatisme. Wikipedia is werkelijk (en onverwacht) fantastisch.

“Goed ontworpen blockchaindiensten kunnen onze maatschappij vooruit helpen”

Goed ontworpen blockchaindiensten kunnen onze maatschappij vooruit helpen. Maar het is niet uit te sluiten dat er varianten ontstaan die schade toebrengen aan ons democratische systeem. Wacht dus niet tot anderen de richting bepalen, en begin hier al wel mee te experimenten.

meer over blockchain

Blockchain: van automatisch afrekenen voor energie tot betalen zonder bank

Video: wat is blockchain?

Techruption biedt omgeving en voorwaarden om blockchain te laten floreren

Blockchain zet extra vaart achter containertransport in Rotterdamse haven

Blockchain security by design: innovatie en beveiliging hand in hand

Welke kansen biedt blockchain voor de industrie?

Wat kan blockchain voor start-ups betekenen?

Met blockchain dingen doen die onmogelijk leken

Pilot toont dat blockchain en agrifood een vruchtbare combinatie zijn

TNO & Blockchain

Meer weten over hoe TNO bijdraagt aan de ontwikkeling van blockchain-technologie?

Lees meer
blik op de toekomst

Transitie naar aardgasvrije wijken: van regie naar uitvoering

25 mrt '22 - 1 min
De transitie naar aardgasvrije wijken staat bij gemeenten hoog op de agenda. Het Klimaatakkoord schrijft immers voor dat de gebouwde omgeving in 2050 volledig aardgasvrij... Lees meer
blik op de toekomst

Productpaspoort: Basisvoorwaarde voor een duurzame economie

2 mrt '22 - 3 min
De roep om duurzaamheid is groter dan ooit. En bedrijven worden steeds vaker verantwoordelijk gehouden voor hun CO2-footprint. Deze signalen tonen de wens voor een... Lees meer

Dag van de uitvinder

9 nov '21 - 5 min
Bij TNO werken onze uitvinders al sinds 1932 aan de uitvindingen en innovaties van morgen. In het kader van de Dag van de Uitvinder staan we stil bij enkele TNO... Lees meer
innovatie

TNO’ers bestrijden de stikstofcrisis met programma Brains4Nitrogen

15 okt '21 - 4 min
Na het succes van het Brains4corona-programma, waarin TNO zich richtte op de aanpak van het coronavirus in 2020, is de organisatie nu van plan meer van deze 'Brains4x'-uitdagingen... Lees meer
innovatie

Met Brains4x van TNO versnelde innovatie op maatschappelijke uitdagingen in Nederland

15 okt '21 - 2 min
Van de coronapandemie tot aan de stikstofcrisis: Nederland staat voor grote uitdagingen. Na het succes van Brains4corona en Brains4nitrogen gaat TNO vaker challenges... Lees meer