column

Gaan blockchain en democratie samen?

6 juni 2017 • 4 min leestijd

Vorige maand ben ik Nederlander geworden. Ik behoud ook mijn Britse nationaliteit, maar gezien de aankomende Brexit heb ik liever geen problemen met mijn verblijfsstatus hier. Bijkomend voordeel is dat ik straks mag stemmen bij de provinciale en landelijke verkiezingen.

Het is fijn om deel te nemen aan het democratische proces. Al bekruipt mij het gevoel dat de verkozen leiders van ons land het over steeds minder zaken echt voor het zeggen hebben. De beslissingen die er echt toe doen, worden in toenemende mate elders genomen. Daarnaast is er een nieuwe digitale technologie in ontwikkeling die de werking van onze representatieve democratie drastisch kan veranderen – en mogelijk schade kan toebrengen. U hebt er vast van gehoord: de blockchain.

Het algoritme regeert

Blockchain, de technologie die bekend is geworden door de bitcoin, is een gedistribueerde database die veel meer dan alleen financiële transacties ondersteunt. Allerlei nieuwe blockchaindiensten ontstaan voor dataopslag, messaging, slimme contracten, kiesstemprotocollen en ga zo maar door. Deze nieuwe diensten bestaan nog maar net en hebben tijd nodig om te bewijzen wat er mogelijk is. Maar ze kunnen ook ongekende veranderingen teweegbrengen.

“De grote belofte van het systeem is een efficiëntere bedrijfsvoering door het overbodig maken van tussenpersonen”

Blockchaindiensten werken door elke nieuwe transactie – ofwel ‘block’ – toe te voegen aan de ‘chain’ van eerdere transacties: en dit op vele kopieën van de database tegelijk. Hierdoor zijn deze diensten altijd beschikbaar en beschermd tegen fraude of censuur. De grote belofte van het systeem is een efficiëntere bedrijfsvoering door het overbodig maken van tussenpersonen, centrale derde partijen en dure beheerprocessen.

De dienstontwikkelaars en hun programmeurs beslissen hoe de blockchaindiensten moeten werken, en ook op welke wijze het gebruik ervan gecontroleerd wordt. Vanaf dat moment, zonder tussenkomst van mensen, regeert het algoritme.

Ongrijpbaar

Succesvolle blockchaindiensten kunnen vele bekende bedrijfsfuncties vervangen. Hierbij valt te denken aan de nutsfuncties van banken, het kadaster, verzekeringen, een deel van de taken van advocaten, de RDW, octrooibureaus, autolease en -verhuur, personeelszaken, loterijen en vele vormen van bedrijfsautomatisering. De blockchain wordt dan de nieuwe tussenpersoon. Volgens de recent uitgebrachte actieagenda van de Dutch Blockchain Coalition kan Nederland internationaal voorloper worden in de toepassing van blockchaintechnologie.

“Het is mogelijk dat er ‘foute’ blockchaindiensten ontstaan die volledig tegen Nederlandse principes in werken”

Maar wat als Nederland niet snel genoeg innoveert? En geen positieve invloed weet uit te oefenen op de werking van deze diensten? Het is mogelijk dat er dan ‘foute’ blockchaindiensten ontstaan die volledig tegen Nederlandse principes in werken. En die zo goed als ongrijpbaar zijn voor de controlerende functie van de overheid.

Cryptogeld

De meest gevorderde toepassing van de blockchain is al onheilspellend. Naast bitcoins zijn er steeds meer typen cryptogeld, waarvan sommige specifiek ontworpen zijn voor belastingontduiking of witwassen. Ze zijn volledig ontraceerbaar, zelfs voor een blockchainbelastingdienst.

Ik vraag me ook af of bij de nieuwe vormen van verzekering onze uitgangspunten van solidariteit bij gezondheidsproblemen overeind zullen blijven: ik betwijfel dit. Wanneer burgers een op maat gemaakte blockchainverzekering afsluiten, zullen risicogroepen veel meer moeten betalen.

En zullen andere blockchaindiensten gelijke rechten waarborgen, ongeacht komaf, seksuele geaardheid of overtuiging? Het probleem is dat onze overheid hier geen grip op kan krijgen. We moeten maar hopen dat de blockchain dienstontwikkelaars ook onze principes aanhangen.

Normen en waarden

Dit alles betekent ook dat er een nieuwe digitale kloof zal ontstaan: tussen blockchainontwikkelaars en de rest. Die ontwikkelaars zullen het op allerlei terreinen voor te zeggen krijgen. Neem bijvoorbeeld het rijksbrede programma Circulaire Economie, dat is ontworpen door het vorige kabinet. Dit beschrijft hoe Nederland een duurzame economie kan realiseren, ook voor toekomstige generaties. Zullen onbedachtzame blockchainontwikkelaars oog hebben voor dit soort brede langetermijndoelen?

Ik vrees van niet.

Het is dus belangrijk om onze normen en waarden in de in Nederland gebruikte blockchaintoepassingen te waarborgen. Het zal een pittige uitdaging zijn, bijvoorbeeld voor de Nationale Blockchain Coalitie, om het voor de controlerende macht mogelijk te maken om deze ongrijpbare technologie te helpen controleren.

Niet afwachten

Misschien zie ik het te somber in. Als ik kijk naar de kwaliteit van Wikipedia en hoe die gemeenschap van betrokkenen te werk gaat, dan zie ik een goed functionerend geheel dat is gebaseerd op principes van onafhankelijkheid, openheid en pragmatisme. Wikipedia is werkelijk (en onverwacht) fantastisch.

“Goed ontworpen blockchaindiensten kunnen onze maatschappij vooruit helpen”

Goed ontworpen blockchaindiensten kunnen onze maatschappij vooruit helpen. Maar het is niet uit te sluiten dat er varianten ontstaan die schade toebrengen aan ons democratische systeem. Wacht dus niet tot anderen de richting bepalen, en begin hier al wel mee te experimenten.

meer over blockchain

Blockchain: van automatisch afrekenen voor energie tot betalen zonder bank

Video: wat is blockchain?

Techruption biedt omgeving en voorwaarden om blockchain te laten floreren

Blockchain zet extra vaart achter containertransport in Rotterdamse haven

Blockchain security by design: innovatie en beveiliging hand in hand

Welke kansen biedt blockchain voor de industrie?

Wat kan blockchain voor start-ups betekenen?

Met blockchain dingen doen die onmogelijk leken

Pilot toont dat blockchain en agrifood een vruchtbare combinatie zijn

TNO & Blockchain

Meer weten over hoe TNO bijdraagt aan de ontwikkeling van blockchain-technologie?

Lees meer
blik op de toekomst

De economie na het coronavaccin: hoe Nederland zich uit de crisis kan innoveren

15 feb '21 - 3 min
Nu het vaccineren is opgestart, groeit de aandacht voor de toekomst. Met de bankencrisis in ons achterhoofd willen we koste wat het kost voorkomen dat onze economie... Lees meer
blik op de toekomst

Twee tips om de focus binnen een ecosysteem in balans te houden

10 feb '21 - 4 min
In het proces van orchestreren van innovatie zijn twee zaken van groot belang: focus op de innovaties die worden ontwikkeld én focus op de samenwerking tussen de... Lees meer
dossier

Zo krijg je grip op complexe innovatietrajecten

21 jan '21 - 5 min
De complexiteit van publiek-private innovatietrajecten is soms gekmakend. Dat komt omdat de relevante partijen weliswaar een gezamenlijk doel kunnen hebben, maar... Lees meer
blik op de toekomst

Te veel focus: een herkenbare valkuil?

13 jan '21 - 3 min
Als Innovation Orchestrator bij TNO zet ik samenwerkingen op. Samen met relevante partijen ontwikkelen we innovaties die we in de praktijk implementeren om verandering... Lees meer
blik op de toekomst

Orchestrating innovation: hoe transities écht kunnen slagen

17 nov '20 - 4 min
Een methode om complexe maatschappelijke transities in goede banen te leiden. Met de voeten in de klei. Dat is orchestrating innovation. Door te zorgen dat bij alle... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.