column

Geneesmiddelen kunnen sneller én goedkoper op de markt en bij de patiënt komen

29 december 2017 • 2 min leestijd

Een Haagse apotheker gaat terwijl hij verwijten naar de farmaceutische industrie uitspreekt, een geneesmiddel zelf namaken. Huisarts Hans van der Linde betoogt in Trouw van 6 december ook dat het de ontwikkelaars van geneesmiddelen alleen om marketing en opkopen van innovaties van anderen te doen is. Met wijzen en verwijten komen geneesmiddelen niet sneller en goedkoper bij de patiënt terecht. Er is namelijk wel grote maatschappelijke winst te behalen als al in een vroeg stadium het potentiële succes of falen van een nieuw geneesmiddel voorspeld kan worden. Een aantal technologische ontwikkelingen, waaraan TNO werkt, brengt dit binnen handbereik, stellen TNO’ers Peter van Dijken, Han van de Sandt en Wouter Vaes.

De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) bracht onlangs een rapport uit waarin ze de problemen van het huidige model voor geneesmiddelenontwikkeling aankaart. Het ontwikkelproces kan sneller, beter en goedkoper stelt de RVS. De ontwikkeling van nieuwe medicijnen duurt ontzettend lang en de kosten zijn enorm. En van veel kandidaat geneesmiddelen blijkt pas heel laat in het traject dat ze niet veilig zijn of niet minder werkzaam dan verwacht. Negen op de tien veelbelovende middelen vallen af tijdens dure klinische studies. Alle gemaakte kosten worden vervolgens doorberekend in de geneesmiddelen die wél op de markt komen.

Preklinische modellen goed karakteriseren

Waarom falen zo veel kandidaat geneesmiddelen zo laat in het ontwikkelproces? Een belangrijke eerste factor is de gebrekkige kennis van modellen die worden gebruikt tijdens het preklinisch effectiviteitsonderzoek, vertelt Han van de Sandt, Research Manager Metabolic Health Technology van TNO. “Te vaak worden chronische ziekten bestudeerd in kortdurende studies met (dier)modellen waarbij de ziektemechanismen niet goed bekend zijn. De vertaling van gegevens uit deze studies naar de menselijke situatie is daarmee erg moeilijk, zo niet onmogelijk. De menselijke fysiologie is namelijk complex en veel ziekten ontstaan gedurende langere tijd.” Investeren in het goed karakteriseren van preklinische modellen verkleint de faalkans van kandidaat medicijnen tijdens het dure klinische traject. Dit geldt ook voor proefdiervrije methoden, zoals organ-on-a-chip, die maar een klein deel van de gehele mens nabootst. Han: “Als deze modellen worden ingezet voor complexe biologische vraagstellingen zoals bij geneesmiddelenontwikkeling, is het essentieel dat bekend is welk deel van de menselijke fysiologie het model wel representeert en welk deel niet. Een interessante ontwikkeling is om met menselijke stamcellen inzicht te krijgen in de reactie van iedere individuele patiënt op een kandidaat geneesmiddel. Als dit wordt gerealiseerd, kan dit leiden tot minder en beter opgezette klinische studies.”

“Investeren in het goed karakteriseren van preklinische modellen verkleint de faalkans van kandidaat medicijnen tijdens het dure klinische traject”

Microtracing

Een tweede optimalisering van geneesmiddelen onderzoek is te behalen door tijdens het vroeg klinisch onderzoek – bij een beperkt aantal gezonde vrijwilligers – méér metingen te doen. Met speciaal ontwikkelde vroege biomarkers zijn effecten met steeds gevoeliger meetmethoden eerder vast te stellen. Wouter Vaes, Senior scientist Microdosing and microtracer studies, legt uit: “Microtracing is een techniek waarbij zeer kleine hoeveelheden geneesmiddelen bij mensen worden toegediend. Het kan helpen om te onderzoeken wat het menselijk lichaam met het medicijn doet, en andersom. Door dit in een veel vroegere fase te doen dan nu het geval is, kan ook veel eerder een goed onderbouwde inschatting worden gemaakt over de slaagkans van het kandidaat geneesmiddel. Dit kan enorm veel kosten besparen.”

Internationale regelgeving aanpassen

Peter van Dijken, Managing director Healthy Living, besluit: “Investering in betere preklinische modellen en uitgebreid vroeg klinisch onderzoek kan leiden tot substantiële kostenreducties en optimale ontwikkeling naar effectieve geneesmiddelen. De gewoonten en internationale regelgeving moeten worden aangepast om dit te realiseren. Dit kan alleen met inzet van alle stakeholders. Ook de komst van het European Medicines Agency (EMA) – dat verantwoordelijk is voor de wetenschappelijke evaluatie, het toezicht en de veiligheidsbewaking van geneesmiddelen in de EU – naar Amsterdam kan daarin een positieve rol vervullen.”

Auteurs

Peter van Dijken, Managing director Healthy Living

Han van de Sandt, Research Manager Metabolic Health Technology

Wouter Vaes, Senior scientist Microdosing and microtracer studies

column

Geneesmiddelen kunnen sneller én goedkoper op de markt en bij de patiënt komen

29 dec '17 - 2 min
Een Haagse apotheker gaat terwijl hij verwijten naar de farmaceutische industrie uitspreekt, een geneesmiddel zelf namaken. Huisarts Hans van der Linde betoogt in... Lees meer
column

Personalised nutrition is meer dan voeding afgestemd op je genen

12 okt '18 - 3 min
Personalised nutrition was deze week meerdere keren in het nieuws. Een hoogtepunt werd gisteren bereikt tijdens het DNA-Diner, georganiseerd door Vers+. Eerder deze... Lees meer
column

Beste minister Bruins, leefstijlgeneeskunde bestaat wel

25 apr '18 - 3 min
Op de motie van mevrouw Ellemeet antwoordde u onlangs: “Er is niet zoiets als leefstijlgeneeskunde”. Welnu, u bent verkeerd geïnformeerd. We zetten dit graag recht.... Lees meer
innovatie

Aandacht voor privacy maakt digital health beter

21 nov '17 - 1 min
Steeds meer mensen gebruiken wearables om hun gezondheid te monitoren. Dit levert veel persoonlijke én gevoelige data op die de gezondheidszorg kunnen verbeteren.... Lees meer
blik op de toekomst

Centering: groepszorg voor jonge ouders verbetert gezondheidsuitkomsten

20 nov '17 - 3 min
Aanstaande ouders hebben vaak niet echt een idee wat er gaat veranderen als ze een kind krijgen. Centering is een vorm van zorg die zwangeren en jonge ouders daarbij... Lees meer
op de werkvloer

Hoe gaaf zijn de gebitten van de Nederlandse jeugd?

1 aug '17 - 3 min
Het gaat relatief beter met de mondgezondheid in Nederland. Toch heeft 40 procent van de vijfjarigen gaatjes en heeft slechts 16 procent van de 23-jarigen een gaaf... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.