blik op de toekomst

Geo-ERA: geologisch onderzoek over landsgrenzen heen

15 februari 2017 • 4 min leestijd

Geologische informatie over de ondergrond van Europa bleef tot nu toe voornamelijk hangen binnen de Geologische Diensten van de afzonderlijke Europese landen. Het programma GeoERA, geleid door TNO, is een eerste stap in de richting van vrij toegankelijke en grensoverschrijdende geologische kennis over ons continent. Binnen het programma gaan tientallen instellingen uit 31 landen samenwerken aan geologisch onderzoek.

Zonder degelijke kennis van de Europese ondergrond blijven de belangrijkste doelen van de Europese Unie zweven in het luchtledige. Dat is de boodschap die blijft hangen na de kick-off van GeoERA. Voor buitenstaanders klinkt dat misschien wat vergezocht, totdat Mart van Bracht, managing director TNO Energie, een illustratie toont met alles wat zich ook alweer in die ondergrond bevindt: gas, grondwater, ondergrondse warmtebronnen en opslagplaatsen voor koolstofdioxide. Probeer zonder degelijke data, informatie en kennis over deze elementen maar eens een klimaat- en energiebeleid te formuleren.

Milieugevolgen

De benodigde kennis gaat echter verder dan de vraag, op welke plek zich wat bevindt. Hoe beïnvloeden menselijke ingrepen het ondergrondse milieu? Welke gevolgen kan dat hebben voor onze veiligheid en gezondheid? Of het nu gaat om het winnen van energiebronnen, of het toepassen van nieuwe technologieën voor duurzaam gebruik van natuurlijke bronnen en/of het bouwen in of op de bodem: kennis en informatie over de ondergrond is noodzakelijk om op dergelijke vragen antwoorden te geven.

Eenduidige informatie ontbreekt

Tot nu toe bleef deze kennis voornamelijk hangen binnen de Geologische Survey Organisaties (GSOs) van de afzonderlijke Europese landen. Overzichtelijke geologische informatie over het continent als geheel is daardoor lastig te krijgen, vertelt Van Bracht. “De Europese Commissie wil voor haar energiebeleid bijvoorbeeld weten hoeveel gas we in Europa hebben. Niemand kan echter het antwoord geven, want eenduidige informatie hierover ontbreekt.”

“De Europese Commissie wil bijvoorbeeld weten hoeveel gas we in Europa hebben. Niemand kan het antwoord geven, want eenduidige informatie hierover ontbreekt”

Over landsgrenzen heen

Hoog tijd dus om geologische kennis en informatie binnen Europa te gaan uitwisselen. Op initiatief van de EuroGeoSurveys (EGS), een Europese vereniging van GSOs, werken 45 GSOs van 31 landen nu samen aan één Europese Geologische Service. Hier kan Brussel in de toekomst aankloppen voor geologische informatie over alle landsgrenzen heen. Het programma GeoERA is de eerste stap om dit toekomstbeeld te verwezenlijken.

15 verschillende antwoorden

Binnen GeoERA bundelen onderzoekers uit alle 31 deelnemende landen hun krachten binnen gezamenlijke onderzoeksprojecten. Zij gaan kennis, informatie en data uitwisselen om tot nieuwe inzichten te komen met grensoverschrijdende impact. Dat is overigens makkelijker gezegd dan gedaan. Het delen van informatie vergt nog behoorlijk wat stroomlijning, legt EGS-voorzitter Teresa Ponce de Leão uit. “Er bestaan veel verschillen tussen de organisaties en de activiteiten die ze uitvoeren. Verschillen in omvang, doelstellingen, werkwijze en definities, waardoor de uitkomsten niet altijd goed te harmoniseren zijn. Bijvoorbeeld op de vraag hoeveel grind Europa ter beschikking heeft om mee te bouwen, krijg je vijftien verschillende antwoorden.”

Teresa Ponce de Leão (EGS), Wolfgang Schneider (EC) en Mart van Bracht (TNO).

Gratis, commercieel of strategisch

Daarnaast is geologische informatie niet in alle landen vrij beschikbaar, vertelt Van Bracht. “Elk land hanteert eigen beleid op dat gebied. In Nederland is die informatie gratis voor iedereen online te vinden op www.dinoloket.nl, maar in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld is veel data een commercieel product waarvoor je moet betalen. In Polen gelden de data weer als ‘strategisch’, daar zijn ze uitsluitend beschikbaar voor de overheid.” De kennis en informatie die de onderzoeksprojecten van GeoERA opleveren, worden via rapporten, adviezen en vrij toegankelijke databases openbaar beschikbaar gemaakt. GeoERA maakt bovendien een begin met het stroomlijnen van onderzoeksagenda’s en onderzoeksfinanciering van verschillende landen.

Profiteren van verschillen

De verschillen tussen de landen zijn echter niet alleen obstakels die uit de weg geruimd dienen te worden, benadrukt Ponce de Leão. “We kunnen ook profiteren van die verschillen. Een land als Denemarken heeft bijvoorbeeld veel kennis over grondwater en Nederland over energie, terwijl Finland veel expertise bezit op het gebied van mineraalafzettingen. We kunnen laten zien hoe we, door op Europees niveau samen te werken, kunnen bijdragen aan een betere, duurzame wereld. Wij als wetenschappers willen het goede voorbeeld geven.”

“We kunnen profiteren van de verschillen tussen landen. Zo heeft Denemarken veel kennis over grondwater, Nederland over energie en Finland over mineraalafzettingen”

Ruimteschip

Bij GeoERA zijn honderden wetenschappers en technici betrokken. Vanwege de ruime ervaring met het leiden van zulke grote Europese programma’s, is TNO kartrekker en coördinator. Van Bracht vergelijkt het einddoel, een Europese Geologische Service, graag met de vervaardiging van een groot internationaal ruimteschip. “We zetten iets op wat nooit eerder iemand heeft gedaan”, licht hij enthousiast toe. “We gebruiken kennis, tools en programma’s die leden aandragen en combineren die tot iets nieuws. Geen van de deelnemers had dat ooit op eigen houtje kunnen bewerkstelligen, net als bij het bouwen van een ruimteschip.”

GeoERA: samenwerking tussen 31 landen

Bij GeoERA zijn 45 GSOs uit 31 Europese landen betrokken. De komende tijd kunnen zij onderzoeksvoorstellen indienen. Aan elk onderzoeksproject moeten de GSOs van minimaal drie verschillende landen verbonden zijn. Voor het onderzoek is 31,3 miljoen euro beschikbaar. Hiervan is 21,3 miljoen afkomstig van de samenwerkingspartners en de Europese Commissie legt hier nog eens 10 miljoen euro bij. Als GeoERA over vier jaar succesvol blijkt te zijn geweest, is dit een opstap naar een meer structurele support vanuit de Europese Unie.

blik op de toekomst

Geo-ERA: geologisch onderzoek over landsgrenzen heen

15 feb '17 - 4 min
Geologische informatie over de ondergrond van Europa bleef tot nu toe voornamelijk hangen binnen de Geologische Diensten van de afzonderlijke Europese landen. Het... Lees meer
verhaal van de klant

Op expeditie: hoe is de Noordzee ontstaan?

23 okt '17 - 4 min
Hoe is de Noordzee ontstaan na de laatste ijstijd? Om deze vraag te beantwoorden, stapte een team van experts aan boord van het NIOZ onderzoeksschip RV Pelagia en... Lees meer
blik op de toekomst

Nederland in transitie: van exporteur naar importeur van aardgas

30 aug '17 - 3 min
Ons land kan al over vier tot zes jaar netto-importeur zijn van aardgas. Dat is aanzienlijk sneller dan tot nu toe door deskundigen werd aangenomen. Daarmee komt... Lees meer
blik op de toekomst

Nieuw duurzaam leven voor oude platforms Noordzee

29 apr '16 - 2 min
Steeds meer verouderde olie- en gasinstallaties op de Noordzee produceren niet meer omdat de velden leegraken. Ze ontmantelen is een enorme kostbare operatie. Volgens... Lees meer
dossier

Zo koel je groente met warme lucht

1 jun '15 - 2 min
In het hete klimaat van India verliezen groenten die van het land af komen al snel hun versheid. Een goedkoop, zuinig en schoon koelsysteem dat onafhankelijk is... Lees meer
dossier

Schaliegas: wat doet het met mens en milieu?

1 jun '15 - 1 min
Op 1 juni 2015 gingen, in het kader van het onderzoeksprogramma Horizon 2020 van de Europese Unie, de eerste grote Europese studies van start naar de effecten van... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.