column

Gepersonaliseerd in plaats van ‘one size fits all’

7 mei 2020 • 4 min leestijd

Minder verzadigd vet, meer bewegen en een aantal kilo’s afvallen. Het zijn adviezen die artsen vaak geven aan mensen die diabetes type 2 hebben. Maar wat voor de ene patiënt goed werkt, kan bij een ander niet of nauwelijks effect hebben. Waar komt dit door? Ik leg het in deze blog graag uit, door in te gaan op het onderzoek dat ik doe.

Meer informatie?

Wil je meer weten over persoonsgerichte leefstijlgeneeskunde? Neem dan contact op met Suzan Wopereis.

Neem contact op

Als je bent gediagnosticeerd met diabetes type 2, dan adviseert de huisarts vaak dat jouw leefstijl moet veranderen. Daarbij is begeleiding van bijvoorbeeld een diëtist mogelijk. Maar met of zonder begeleiding, vaak is het voor mensen erg moeilijk om hun eet- en beweegpatroon zo te veranderen dat ze hun bloedsuikerwaarde onder controle krijgen. Daarom moeten de meeste mensen met medicatie starten. Doordat medicatie alleen de bloedsuiker onder controle brengt, maar niet de ziekte geneest, worden mensen ongemerkt zieker. Ze hebben daardoor steeds meer medicijnen nodig. Om een beeld te geven: in Nederland krijgen diabetes type 2-patiënten gemiddeld tien verschillende geneesmiddelen per jaar voorgeschreven.

Diabetes type 2 in remissie brengen

Mijn collega’s en ik hebben onlangs een onderzoeksvoorstel ingediend voor een groot onderzoek naar gepersonaliseerde leefstijlinterventies als behandeling voor patiënten met diabetes type 2. Bij TNO doen we al meer dan tien jaar onderzoek naar deze aandoening en hoe we daarbij leefstijl als therapie kunnen inzetten. Met het nieuwe onderzoek willen we bewijzen dat voeding en beweging, op de persoon aangepast, diabetes type 2 in remissie kan brengen voor een aanzienlijk deel van de patiënten – in tegenstelling tot een behandeling met medicatie.

“Bij ziekten zoals diabetes type 2 kan het lichaam zichzelf herstellen als we de juiste maatregelen treffen”

Wat is remissie? We leren steeds beter dat bij ziekten zoals diabetes type 2 het lichaam zichzelf kan herstellen als we de juiste maatregelen treffen. We noemen dit herstel remissie. Maar met welke stappen kun je dit herstel voor elkaar krijgen? En hoe weet je welke stappen bij jou goed werken? Daarvoor moet je de ziekte en de persoon die de ziekte heeft extra goed begrijpen.

Gepersonaliseerde leefstijlinterventie

Diabetes type 2 wordt veelal veroorzaakt door ongevoeligheid voor het hormoon insuline, dit noemen we insulineresistentie. Door deze insulineresistentie wordt glucose minder goed opgenomen in de cellen van allerlei organen. Mensen met diabetes type 2 hebben daardoor te hoge bloedsuikerconcentraties in het bloed. Verschillende organen hebben hier invloed op, zoals de alvleesklier, het brein, spieren, vetweefsel, darmen, lever en nieren.

Bij TNO waren we benieuwd of de betrokkenheid van de diverse organen in het ziektebeeld van mensen met diabetes type 2 verschillend is en dat zij daarmee anders reageren op leefstijlinterventies. We zijn dit gaan onderzoeken. In eerste instantie door samen te werken met een groep Spaanse onderzoekers die duizend patiënten meer dan vijf jaar nauwgezet hebben onderzocht. De helft van de groep volgde een mediterraan dieet en de andere helft een vetarm dieet.

Insulineresistentie in de spieren of de lever

Bij de deelnemers werd aan de start van de studie met een zogenaamde ‘orale glucose-tolerantietest’ onderzocht welke organen het meeste resistent waren tegen insuline. Daaruit bleek dat sommige deelnemers vooral insulineresistent waren in de spieren, terwijl bij anderen dit juist in de lever zo was. Er was ook een derde groep die een combinatie had van insulineresistentie in de spieren en de lever. Verder ontdekten we dat deelnemers met hoge resistentie in de spieren beter reageerden op een mediterraan dieet, terwijl mensen met vooral insulineresistentie in de lever meer baat hadden bij een vetarm dieet. De deelnemers met een lever-en-spiercombinatie hadden ook meer profijt van het mediterrane dieet, maar niet in dezelfde mate als de eerste groep. Dit onderzoek gaf ons het idee dat een gepersonaliseerde leefstijlinterventie voor diabetes type 2 behulpzaam zou kunnen zijn.

Pilot in Nederland

We zijn daarna een pilot in Nederland gestart waarbij we met huisartsen, diëtisten en fysiotherapeuten samenwerkten om diabetes type 2-patiënten te helpen bij het veranderen van hun leefstijl met gepersonaliseerd advies. Door ook een orale glucose-tolerantietest af te nemen bij deze deelnemers konden we zien welke vorm van insulineresistentie zij hadden en op basis daarvan werden gepersonaliseerde leefstijlinterventies voorgesteld. In de pilot kregen de deelnemers drie maanden de tijd om hun leefstijl te veranderen met als doel diabetes type 2 in remissie te krijgen. Na die drie maanden zagen we bij één derde van de deelnemers een volledig genormaliseerd beeld en deze mensen hoefden niet met medicatie te starten. Twee jaar later zagen we dat ongeveer zestig procent van deze deelnemers nog steeds normale glucosewaarden hadden. Deze aanpak willen we graag verder ontwikkelen en onderzoeken, met het onderzoeksvoorstel dat we hebben ingediend.

360 graden diagnostiek

Na jaren van onderzoek doen, ben ik ervan overtuigd dat gepersonaliseerde leefstijlinterventies een effectieve behandeling kunnen zijn van diabetes type 2. We kunnen artsen, behandelaars én patiënten dankzij relatief simpele testen meer inzicht geven in de oorzaak van hun diabetes type 2 en we kunnen leefstijlinterventies afstemmen op dit inzicht. Maar, alleen iets weten van de insulineresistentie is niet genoeg voor gepersonaliseerd advies! Want vaak hebben mensen met diabetes type 2 ook persoonlijke of sociaal-economische problemen, zoals een rook- of eetverslaving, schulden of een negatief zelfbeeld.

“Door te kijken naar alles wat kan meespelen, verwachten we nog effectievere leefstijltherapie te kunnen adviseren”

In het onderzoeksvoorstel dat we onlangs hebben ingediend, brengen we daarom niet alleen ziekte van de deelnemers in kaart, maar ook hun leefstijlgedrag, hun sociaal-economische omgeving en hun denken en gevoel. We noemen dit 360-graden-diagnostiek. Door te kijken naar alles wat kan meespelen en daar waar nodig is hulp te bieden, verwachten we nog effectievere leefstijltherapie te kunnen adviseren. Ik denk dat deze aanpak op de lange termijn veel patiënten en artsen zal helpen en de samenleving veel kosten kan besparen. Hopelijk tonen we dit met ons nieuwe onderzoek aan, zodat deze aanpak daarna verder kan worden geïmplementeerd in Nederland. Het is mijn droom dat we in Nederland als eerste een trendbreuk kunnen realiseren in de toenemende aantallen mensen met een leefstijl-gerelateerde ziekte zoals diabetes type 2.

Suzan Wopereis werkt sinds 2006 bij TNO en werd in 2015 uitgeroepen tot meest excellente onderzoeker van TNO met haar onderzoek.

blik op de toekomst

#24. Nederland na de energietransitie

29 mei '20 - 1 min
We staan voor een enorme uitdaging. Als we in 2050 klimaatneutraal willen zijn is er nog een lange weg met veel onzekerheden te gaan. Maar: we zijn op weg! Zoals... Lees meer
innovatie

Sensoren helpen gezondheidsrisico’s bij bakkers voorkomen

20 mei '20 - 4 min
Blootstelling aan meelstof is een serieus risico voor de gezondheid van bakkers. TNO doet in het kader van het programma ‘working-life exposoom’ onderzoek naar blootstelling... Lees meer
blik op de toekomst

Sterker uit de coronacrisis door innovatie

15 mei '20 - 1 min
Na de bankencrisis in 2008, verhoogde Duitsland de investering in innovatie en de Duitse economie bloeide hierdoor op. Door deze aanpak, beleefde Duitsland een ‘gouden... Lees meer
blik op de toekomst

De economie na het coronavaccin: hoe Nederland zich uit de crisis kan innoveren

11 mei '20 - 3 min
Nu de ‘intelligente lockdown’ stapsgewijs wordt versoepeld, groeit de aandacht voor de toekomst. Met de bankencrisis in ons achterhoofd willen we koste wat het kost... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights Seizoen 2 #22: De impact van corona op de arbeidsmarkt

1 mei '20 - 1 min
Door de coronacrisis en de huidige lockdown staat de arbeidsmarkt op zijn kop. Er waren al veel arbeidstekorten in de zorg, maar door de huidige omstandigheden loopt... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.