column

Peter Werkhoven: De mens voorbij? Innovatie toen en nu

2 november 2016 • 2 min leestijd

Nadat Archytas van Tarentum (een vriend van Plato) de eerste mechanisch voortgestuwde vogel construeerde, schreef Aristoteles (Politika, 322BC): “… if every instrument could accomplish its own work, obeying or anticipating the will of others … chief workmen would not want servants, nor masters slaves (vertaald naar het Engels).” Zo’n eeuw geleden introduceerde toneelschrijver Karel Čapek het woord ‘robot’ voor dergelijke autonome machines (van ‘robota’: gedwongen werk).

Een boeiende vraag is wanneer robots de mens op motorisch, cognitief en emotioneel gebied voorbij streven (John van Neumann noemde dat moment ‘singularity’). Cognitie van robots maakt een snelle kans. Niet alleen vanwege de enorme ontwikkelingen in artificial intelligence, beschikbaarheid van data uit sensoren (big data), en computing power, maar ook omdat de mens er simpelweg minder goed in is. Qua motorische en emotionele intelligentie liggen robots echter voorlopig nog ver achter. Robots hebben moeite met veters strikken of haar knippen, maar ook met een grap, creatieve gedachte of een liefdevol gesprek.

Niet geëvolueerd om logisch na te denken

Vroeg in onze evolutie werd je opgegeten als je te lang nadacht, dus zijn onze hersenen niet ontwikkeld om heel analytisch om te gaan met kansen en risico’s, wel voor slimme motoriek (vecht en vluchtgedrag) en emotionele communicatie (leven in groepen). De vele cognitieve ‘biases’ die dit met zich meebrengt, zijn in de psychologie bekend. Psycholoog Kahneman ontving in 2002 de Nobelprijs Economie voor zijn studies over irrationale menselijke besluitvorming. Zo gaan we (te) lang door met kansloze zaken ('sunk cost fallacy'), telt verlies zwaarder dan winst ('loss aversion') en vinden we wat we (bijna) hebben meer waard dan wat we niet hebben ('winner’s curse'). Het zit in ons gebakken. Collega Hans Korteling en collega’s onderzoeken cognitieve biases en trainen professionals in bias gevoelige complexe en tijd kritische besluitvorming, onder meer met simulaties en serious games.

“Een boeiende vraag is wanneer robots de mens op motorisch, cognitief en emotioneel gebied voorbijstreven”

Overname of symbiose?

Het is goed denkbaar dat veel cognitieve werkzaamheden van de mens ('diagnoses, problem solving') sneller en completer door computers kunnen worden uitgevoerd, en zonder de menselijke biases in denken en besluitvorming. Economen Frey en Osborne prognosticeren een overname van ruwweg de helft van alle banen – met name experts, zoals artsen en consultants – door artificial intelligence en robots. Overige beroepen zullen zich onderscheiden door creativiteit (kunstenaars, wetenschappers), emotionele interacties (zorgverleners), of complexe motorische vaardigheden (de kapper). We zullen met robots gaan samenwerken, we zullen ze ‘aantrekken’ en ermee vermengen. We gaan robots op afstand aansturen voor inspectie en onderhoud in mens-onvriendelijke en onvoorspelbare omgevingen. Zoals de met collega Jan van Erp ontwikkelde explosieven opruimrobot tEODor, of gewoon vanuit je woonkamer virtueel toerisme beleven. In Europees verband werkt collega Michiel de Looze aan Robo-Mate, het exoskeleton waarmee we onze rug en armen kunnen versterken, bijvoorbeeld voor fysiek uitdagend werk in de maak- en constructiewereld, logistiek en zorg. Deze ontwikkelingen worden geboost in het Joint Innovation center iBotics met de Universiteit Twente, het bedrijfsleven en TNO. En volgens Google’s Ray Kurzweil gaan uiteindelijk onze hersenen online en verbinden ze zich via netwerken als zich zogenaamde nanobots tussen onze neuronen nestelen.

Hoe lang innoveert de mens nog zelf?

Een spannende vraag is of de volgende technologische revolutie nog door de mens wordt bedacht of door de technologie zelf (de singularity gedachte). Tussen het eerste en het laatste zit het begrip creativiteit. En dat is nu juist een kernwaarde waar wij voor mijn gevoel de traditie van innovatie nog lang als mens mee kunnen voortzetten.

 

column

Duurzame mobiliteit: economische groei, maatschappelijke impact

27 feb '19 - 4 min
In de discussies over de toekomst van mobiliteit gaat het vaak over drie grote uitdagingen: hoe realiseren we een mobiliteitswereld zonder ongelukken en slachtoffers,... Lees meer
column

We hoeven niet allemaal het ov in

30 jan '19 - 5 min
Het is onderhand bijna een mantra: om de files te verminderen, moeten we massaal de auto uit. Allemaal lovenswaardige initiatieven worden uitgerold om mensen te... Lees meer
column

Gaat de zelfrijdende auto het ov, fietsen en lopen verdringen?

15 jan '19 - 4 min
Gaan zelfrijdende voertuigen, die we bovendien niet langer in eigendom hebben, het ov, fietsen, brommen en lopen straks verdringen? Is de auto straks niet langer... Lees meer
column

Wat de Nederlandse industrie echt verder brengt? Inspirerende missies!

10 jan '19 - 3 min
Missiegedreven beleid. Dat is wat er volgens TNO nodig is om van Nederland een écht Innovatieland te maken. Tom van der Horst, Business Director Strategies for Industry... Lees meer
column

Auto neemt bestuurder steeds meer taken uit handen

5 dec '18 - 4 min
De automobilist wordt in de nabije toekomst steeds minder bestuurder; systemen in de auto gaan rijtaken overnemen. De trend naar volledig automatisch rijden is onomkeerbaar.... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.