column

Peter Werkhoven: De mens voorbij? Innovatie toen en nu

2 november 2016 • 2 min leestijd

Nadat Archytas van Tarentum (een vriend van Plato) de eerste mechanisch voortgestuwde vogel construeerde, schreef Aristoteles (Politika, 322BC): “… if every instrument could accomplish its own work, obeying or anticipating the will of others … chief workmen would not want servants, nor masters slaves (vertaald naar het Engels).” Zo’n eeuw geleden introduceerde toneelschrijver Karel Čapek het woord ‘robot’ voor dergelijke autonome machines (van ‘robota’: gedwongen werk).

Een boeiende vraag is wanneer robots de mens op motorisch, cognitief en emotioneel gebied voorbij streven (John van Neumann noemde dat moment ‘singularity’). Cognitie van robots maakt een snelle kans. Niet alleen vanwege de enorme ontwikkelingen in artificial intelligence, beschikbaarheid van data uit sensoren (big data), en computing power, maar ook omdat de mens er simpelweg minder goed in is. Qua motorische en emotionele intelligentie liggen robots echter voorlopig nog ver achter. Robots hebben moeite met veters strikken of haar knippen, maar ook met een grap, creatieve gedachte of een liefdevol gesprek.

Niet geëvolueerd om logisch na te denken

Vroeg in onze evolutie werd je opgegeten als je te lang nadacht, dus zijn onze hersenen niet ontwikkeld om heel analytisch om te gaan met kansen en risico’s, wel voor slimme motoriek (vecht en vluchtgedrag) en emotionele communicatie (leven in groepen). De vele cognitieve ‘biases’ die dit met zich meebrengt, zijn in de psychologie bekend. Psycholoog Kahneman ontving in 2002 de Nobelprijs Economie voor zijn studies over irrationale menselijke besluitvorming. Zo gaan we (te) lang door met kansloze zaken ('sunk cost fallacy'), telt verlies zwaarder dan winst ('loss aversion') en vinden we wat we (bijna) hebben meer waard dan wat we niet hebben ('winner’s curse'). Het zit in ons gebakken. Collega Hans Korteling en collega’s onderzoeken cognitieve biases en trainen professionals in bias gevoelige complexe en tijd kritische besluitvorming, onder meer met simulaties en serious games.

“Een boeiende vraag is wanneer robots de mens op motorisch, cognitief en emotioneel gebied voorbijstreven”

Overname of symbiose?

Het is goed denkbaar dat veel cognitieve werkzaamheden van de mens ('diagnoses, problem solving') sneller en completer door computers kunnen worden uitgevoerd, en zonder de menselijke biases in denken en besluitvorming. Economen Frey en Osborne prognosticeren een overname van ruwweg de helft van alle banen – met name experts, zoals artsen en consultants – door artificial intelligence en robots. Overige beroepen zullen zich onderscheiden door creativiteit (kunstenaars, wetenschappers), emotionele interacties (zorgverleners), of complexe motorische vaardigheden (de kapper). We zullen met robots gaan samenwerken, we zullen ze ‘aantrekken’ en ermee vermengen. We gaan robots op afstand aansturen voor inspectie en onderhoud in mens-onvriendelijke en onvoorspelbare omgevingen. Zoals de met collega Jan van Erp ontwikkelde explosieven opruimrobot tEODor, of gewoon vanuit je woonkamer virtueel toerisme beleven. In Europees verband werkt collega Michiel de Looze aan Robo-Mate, het exoskeleton waarmee we onze rug en armen kunnen versterken, bijvoorbeeld voor fysiek uitdagend werk in de maak- en constructiewereld, logistiek en zorg. Deze ontwikkelingen worden geboost in het Joint Innovation center iBotics met de Universiteit Twente, het bedrijfsleven en TNO. En volgens Google’s Ray Kurzweil gaan uiteindelijk onze hersenen online en verbinden ze zich via netwerken als zich zogenaamde nanobots tussen onze neuronen nestelen.

Hoe lang innoveert de mens nog zelf?

Een spannende vraag is of de volgende technologische revolutie nog door de mens wordt bedacht of door de technologie zelf (de singularity gedachte). Tussen het eerste en het laatste zit het begrip creativiteit. En dat is nu juist een kernwaarde waar wij voor mijn gevoel de traditie van innovatie nog lang als mens mee kunnen voortzetten.

column

Circulair plastic: want verbranden is niet meer van deze tijd

5 jun '21 - 3 min
Wat moeten we toch met die enorme berg afvalplastic die alleen maar blijft groeien? Dat is bijna een retorische vraag. Want we kunnen bijna niet meer zonder plastic.... Lees meer
column

Column - Groen scoren met sensoren

6 nov '20 - 2 min
Als je de gemiddelde Nederlander 25 jaar geleden vroeg of hij van plan was een mobiele telefoon aan te schaffen was de reactie meestal: ‘Die heb ik toch helemaal... Lees meer
column

Op weg naar een duurzame combinatie van materialen

18 sep '20 - 1 min
In 2020 viel Earth Overshoot Day op 22 augustus. Elk jaar vind ik dit weer een indringende boodschap: we gebruiken meer natuurlijke grondstoffen dan de aarde kan... Lees meer
column

Gepersonaliseerd in plaats van ‘one size fits all’

7 mei '20 - 4 min
Minder verzadigd vet, meer bewegen en een aantal kilo’s afvallen. Het zijn adviezen die artsen vaak geven aan mensen die diabetes type 2 hebben. Maar wat voor de... Lees meer
column

Diabetes omkeren ten tijde van corona #Hoedan?!

23 apr '20 - 2 min
Een paar weken geleden schreef mijn collega Lennart van der Zwaan een blog over persoonsgerichte leefstijlgeneeskunde op de werkvloer #Hoedan?!. Ontzettend leuk... Lees meer