blik op de toekomst

Privacyvriendelijke datatechnologie verruimt mogelijkheden oncologisch onderzoek

30 juli 2020 • 3 min leestijd

Betere methoden ontwikkelen voor het behandelen van kankerpatiënten, door zoveel mogelijk patiëntdata uit verschillende bronnen te analyseren. Maar dan wel zónder privacygevoelige data te hoeven delen. Met cryptografische technieken en artificial intelligence maken Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en TNO het mogelijk.

Om de kankerpatiënt van morgen zo goed mogelijk te kunnen behandelen moeten onderzoekers beschikken over relevante data van patiënten, zodat ze die kunnen combineren. Denk aan informatie over andere ziektes van de patiënt, erfelijke aandoeningen in de familie of medicijngebruik. Alleen dan kan de onderzoeker vaststellen welke aanpak de beste kansen biedt, wat het verschil is tussen groepen patiënten en hoe de ziekte eerder kan worden ontdekt of zelfs voorkomen. Vaak is die data wel beschikbaar, maar niet op één plek toegankelijk.

Data kan niet zomaar worden gedeeld

“De grote uitdaging bij medische data-analyse is dat data heel persoonlijk is en niet zomaar kan worden gedeeld”, zegt Daniël Worm, senior consultant bij TNO en projectleider van het onderzoeksproject. “Daarom onderzochten we hoe we met behoud van privacy toch inzichten uit data kunnen halen. Dat deden onze cryptografische onderzoekers en data scientists samen met data scientists en klinisch informatici van IKNL, dat al over heel veel data beschikt.”

Onderzoekers hebben dus steeds meer data per patiënt nodig

Met de Nederlandse Kankerregistratie volgt IKNL op landelijk niveau de zorg voor patiënten. Gijs Geleijnse is senior clinical data scientist bij IKNL en voorzitter van de technische werkgroep van de Personal Health Train (PHT). Hij legt uit: “Het is onze missie om de impact van de ziekte te reduceren, door onderzoek te doen met data van patiënten. Zo helpen we met inzichten om succesvoller behandelingen te kiezen en beter te begrijpen wat de gevolgen zijn.”

Steeds meer data nodig

Voor wetenschappelijk onderzoek levert IKNL altijd zo min mogelijk data aan, zodat de kans dat een individu wordt herkend zo klein mogelijk is. Maar de trend is gepersonaliseerd behandelen. Onderzoekers hebben dus steeds meer data per patiënt nodig. Omdat die data typisch over meerdere bronnen is verspreid, neemt de kans dat data herleidbaar is juist toe.

IKNL en TNO hebben een toonaangevende positie binnen de Nederlandse PHT-coalitie. “Het gaat om een soort treintje dat je langs de data van bijvoorbeeld ziekenhuizen laat gaan, om er analyses op te kunnen doen”, vervolgt Daniël. “Diverse technologieën spelen daar een rol in. Maar een grote uitdaging op dit moment, is het kunnen uitvoeren van privacyvriendelijke analyses op data over dezelfde groep patiënten, die verdeeld is over verschillende organisaties.”

De deelnemers bepalen zelf wie de uitkomst mag zien

Met MPC blijft data versleuteld

De technologie Secure Multi-Party Computation (MPC), al langer bekend in de universitaire wereld, raakte de afgelopen jaren in een stroomversnelling en brengt nu verlichting. Met deze gereedschapskist aan cryptografische technieken kunnen onderzoekers analyses doen met data van verschillende partijen, zonder die te hoeven delen. De data blijft versleuteld en de deelnemers bepalen wie de uitkomst mag zien. MPC is hiermee een essentiële technologie, die PHT mogelijk maakt voor analyses op data over dezelfde groep patiënten bij verschillende organisaties.

Waar traditionele cryptografie wordt ingezet om data te versleutelen, exporteren en ontsleutelen, maakt MPC het mogelijk om op een privacy-vriendelijke manier algoritmes op het gebied van artificial intelligence (AI) te trainen op data van meerdere partijen. Door die bijzondere eigenschap wordt AI beter inzetbaar voor onderzoek naar oncologie.

“Dankzij de resultaten van dit project wordt meer onderzoek mogelijk gemaakt”

Meer wetenschappers aan de slag

“Door te investeren in privacytechnologie wordt het veiliger om wetenschappers gevoelige, grote datasets te laten analyseren”, stelt Gijs vast. “Dankzij de resultaten van dit project met TNO wordt dus meer onderzoek, door meer wetenschappers mogelijk gemaakt.”

Oncologisch onderzoek is een buitengewoon belangrijke toepassing. Biedt de ontwikkelde technologie in de toekomst nog meer mogelijkheden, bijvoorbeeld in de strijd tegen het coronavirus COVID-19? Daniël verwacht van wel: “Op dit moment wordt AI al ingezet in de strijd tegen het coronavirus. Als je meer inzicht wilt krijgen in de invloed van allerlei factoren op corona, dan zou je data aan elkaar willen knopen mét behoud van privacy. Dus uiteindelijk zullen deze technieken ook interessant zijn om in te zetten voor meer inzicht in corona of andere virussen, en daarnaast ook breder in de gezondheidszorg toegevoegde waarde kunnen leveren.”

Meer weten of samenwerken?

TNO en IKNL hebben de intentie om de komende jaren te blijven samenwerken rondom privacy-vriendelijke datatechnologie en AI, en daar ook andere partners bij te zoeken. “Lezers die meer willen weten over deze cutting-edge technieken of die willen samenwerken aan de ontwikkeling van opensourcesoftware, nodig ik graag uit contact op te nemen”, besluit Daniël. “Dan kunnen we met elkaar deze techniek nog breder toepasbaar maken.”

Dit project is gedeeltelijk gefinancierd door Appl.AI program

blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #25 - Pandemiebestendig: samen uit voor én na de crisis

12 jun '20 - 1 min
Het mag weer: een gezellig avondje uit! Maar kan het allemaal wel? En hoe zorgen we - ondanks de noodzakelijke maatregelen - voor een veilige en positieve ervaring... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #24: Nederland na de energietransitie

29 mei '20 - 1 min
We staan voor een enorme uitdaging. Als we in 2050 klimaatneutraal willen zijn is er nog een lange weg met veel onzekerheden te gaan. Maar: we zijn op weg! Zoals... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights Seizoen 2 #23: Sterker uit de coronacrisis door innovatie

15 mei '20 - 1 min
Na de bankencrisis in 2008, verhoogde Duitsland de investering in innovatie en de Duitse economie bloeide hierdoor op. Door deze aanpak, beleefde Duitsland een ‘gouden... Lees meer
blik op de toekomst

De economie na het coronavaccin: hoe Nederland zich uit de crisis kan innoveren

11 mei '20 - 3 min
Nu de ‘intelligente lockdown’ stapsgewijs wordt versoepeld, groeit de aandacht voor de toekomst. Met de bankencrisis in ons achterhoofd willen we koste wat het kost... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights Seizoen 2 #22: De impact van corona op de arbeidsmarkt

1 mei '20 - 1 min
Door de coronacrisis en de huidige lockdown staat de arbeidsmarkt op zijn kop. Er waren al veel arbeidstekorten in de zorg, maar door de huidige omstandigheden loopt... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.