blik op de toekomst

Schatkaart van de ondergrond voor de ontdekkingsreizigers van nu

5 oktober 2018 • 4 min leestijd

Rijker in informatie, sterk verbeterd en mooier vormgegeven dan ooit. Dat is de vierde geologische overzichtskaart van het Koninkrijk der Nederlanden, die 100 jaar geologie in kaart markeert. Met 1,40 bij 0,80 meter is de kaart een blikvanger van jewelste. Zelfs Mount Scenery, de enige vulkaan die ons koninkrijk telt, staat erop.

In 2018 viert Nederland 100 jaar geologie in kaart. Een belangrijke mijlpaal, omdat kennis van de ondergrond essentieel is voor onze toekomst. Denk aan maatschappelijke vragen over energie, zoet grondwater, wateroverlast, waterschaarste, bodemdaling, ruimtelijke ordening en delfstoffen. De Geologische Dienst Nederland, onderdeel van TNO, levert feiten en cijfers van de – voor velen onbekende – wereld onder de grond. De dienst markeert het eeuwfeest met een spiksplinternieuwe geologische overzichtskaart van het Koninkrijk der Nederlanden.

Geologische troonrede

“Eens in de zoveel tijd pakken we als karteringsafdeling alles wat we van de geologische oppervlakte weten bij elkaar en vatten we dat samen in een overzicht – een soort geologische troonrede”, vertelt Michiel van der Meulen, hoofd Kartering bij de Geologische Dienst Nederland. “Op deze schaal zijn er maar een paar kaarten in Nederland gemaakt: in 1844, in 1946, midden jaren zeventig en in de vroege jaren 2000.”

“Wij hebben geen Alpen, Pyreneeën of Yellowstone. Maar we hebben wel een heel gevarieerde geologie. Dat maakt ons werk enorm uitdagend”

Inclusief de zes Nederlandse eilanden

“Er is heel veel informatie in de kaart verwerkt. Wie zich er een beetje in verdiept en de legenda leest, komt een heel eind met het begrijpen ervan”, vervolgt Van der Meulen. “Zo zie je duinzand, kustafzettingen op veen en geulen die je weer kunt koppelen aan wat je weet over rivieren. De kaart legt bloot wat normaal aan het oog is onttrokken. Zelfs de zes Nederlandse eilanden in de Cariben staan erop, inclusief legenda in het Nederlands, Engels en Papiamento. Ik ben er trots op dat we zoveel informatie op één kaart wisten samen te brengen. Bovendien is hij mooier geworden dan ik voor mogelijk hield.”

Data verzamelen op een paard

Tirza van Daalen is directeur van de Geologische Dienst Nederland. “Feitelijk bleef de dienst door de jaren heen hetzelfde werk doen. Geologie is een cumulatieve wetenschap: je hergebruikt constant wat je hebt en voegt er nieuwe inzichten en data aan toe. Maar door digitalisering en de komst van de nieuwe Wet basisregistratie ondergrond gaat het allemaal wel veel sneller. Waar vroeger een man op een paard door Nederland reed en data verzamelde, ontvangen we nu automatisch data van bedrijven die boringen doen, gemeenten die onderzoek doen om een weg aan te leggen, enzovoorts.”

“Zelfs de zes Nederlandse eilanden in de Cariben staan erop, inclusief legenda in het Nederlands, Engels en Papiamento”

Veiligheidsrisico’s beter inschatten

Met boringen brengt de dienst tegenwoordig ook diepte in beeld en computermodellen maken het mogelijk om ook de factor tijd toe te voegen. “De afgelopen honderd jaar verdiepten we ons in de ondergrond, omdat die allerlei problemen kan veroorzaken”, vertelt Van Daalen. “Maar tegelijkertijd hebben we als Nederland veel uit de grond gehaald, zoals in Slochteren. Om dat aardgasveld maximaal te kunnen uitnutten, deden we heel veel onderzoek. Diezelfde data gebruiken we nu om de veiligheidsrisico’s en de versterkingsopgave voor de afbouw beter in te kunnen schatten.”

Advies aan de minister van Economische Zaken en Klimaat

“Het voorbeeld van Slochteren bewijst dat de ondergrond essentieel is voor de bovengrond”, zegt John Zegwaard, hoofd van de Adviesgroep economische zaken bij TNO. “Voor een recent advies hierover aan de minister van Economische Zaken en Klimaat koppelden we onze kennis van de ondergrond aan de modellen van de Geologische Dienst Nederland en aan andere data, zoals die van de NAM en het KNMI. Ook wordt de geofysische informatie die is verzameld voor gaswinning, nu opnieuw bewerkt en hergebruikt voor de exploratie van aardwarmte. Dat is belangrijk voor de energietransitie.”

“Voor een recent advies aan de minister van Economische Zaken en Klimaat over Slochteren koppelden we onze kennis van de ondergrond aan de modellen van de Geologische Dienst Nederland en aan andere data”

De oorzaak van bodemdaling

Bodemdaling is een ander maatschappelijk relevant thema. “Zeker in Gouda en omstreken komt dat niet door olie- of gaswinning, maar voornamelijk door ontwatering en oxidatie van veen”, vertelt Zegwaard. “Om de juiste maatregelen te laten nemen, zoals verhoging van het grondwaterpeil, moeten we die oorzaak steeds blijven uitleggen. Of denk aan de lekkende tunnelbak van de A4 in Midden-Delfland. Op basis van de beschikbare informatie over boringen en sonderingen hadden daar betere keuzes gemaakt kunnen worden. Door over en weer informatie te delen, slagen we er gelukkig in om daar gezamenlijk steeds meer uit te halen.”

Benut onze kennis van de ondergrond

De geologische kaart laat de geschiedenis van het koninkrijk zo goed zien, dat je jezelf erin kunt verliezen. Van Daalen: “Wij hebben geen Alpen, Pyreneeën of Yellowstone. Maar we hebben wel een heel gevarieerde geologie. Dat maakt ons werk enorm uitdagend. Staat u voor een opgave waarbij de ondergrond een belangrijke rol speelt? Benut onze kennis en ontdek nieuwe mogelijkheden.”

Interesse in de kaart?

De kaart wordt de komende tijd klaargemaakt voor productie, waarna deze beschikbaar wordt op papier of als PDF en GIS-bestand. Wilt u op de hoogte worden gesteld van het moment waarop de kaart beschikbaar komt, laat dan uw gegevens achter via de online intekenomgeving.

Meer informatie?

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Tirza van Daalen.

Neem contact op
blik op de toekomst

Schatkaart van de ondergrond voor de ontdekkingsreizigers van nu

5 okt '18 - 4 min
Rijker in informatie, sterk verbeterd en mooier vormgegeven dan ooit. Dat is de vierde geologische overzichtskaart van het Koninkrijk der Nederlanden, die 100 jaar... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.