Foto: Clemens Rikken / HH
blik op de toekomst

VNG brengt gemeenten en wetenschap samen

1 juni 2014 • 6 min leestijd

De gemeenten in ons land staan voor een enorme opgave nu de Rijksoverheid vanaf volgend jaar veel taken aan hen overdraagt. En dat is nog maar een van de vele uitdagingen waar zij voor staan. Onderzoek is daarbij onontbeerlijk. “En dan gaat het om een integrale aanpak”, benadrukt een bevlogen Annemarie Jorritsma, “omdat veel vraagstukken elkaar overlappen en oplossingen op deelterreinen niet langer volstaan.”

Wat zijn de grote uitdagingen die de komende jaren op gemeenten af komen?

“Dat is allereerst de enorme decentralisatie, waarbij het rijk veel taken overdraagt aan de gemeenten. Nog voor het zomerreces moet de parlementaire behandeling van deze wetten zijn afgerond en dan gaan de maatregelen op 1 januari 2015 in. Een half jaar is kort om alles voor te bereiden, maar de gemeenten zijn hier natuurlijk al langer mee bezig. Dat gebeurde aanvankelijk zonder de financiële details te kennen.”

Is hier wel genoeg budget voor?

“Om de taken te kunnen uitvoeren krijgen de gemeenten ook veel extra geld. Er komen veel geldstromen uit allerlei bronnen samen, wat het tot een enorme operatie maakt. We krijgen ook meer vrijheid het beleid zelf gestalte te geven. En dat is precies wat we willen.”

Hoe kijkt u aan tegen de decentralisatie?

“We hebben nu de kans het sociale domein zo te organiseren dat mensen niet langer tussen wal en schip vallen. De praktijk was altijd dat je in bijvoorbeeld de jeugdzorg in die situatie onder die regeling viel met die en die rechten. Dat wil ik omdraaien: wat is er nodig om dat gezin goed te laten functioneren en daar horen die maatregelen en dat budget bij. Dit betekent ook meer samenwerking tussen gemeenten en een geïntegreerde aanpak door oplossingen te bedenken die domeinen overstijgen.”

“We hebben nu de kans het sociale domein zo te organiseren dat mensen niet langer tussen wal en schip vallen.”

Hebben alle Nederlandse gemeenten met dezelfde vraagstukken te maken?

“Per saldo hebben we allemaal met dezelfde vraagstukken te maken. Het gaat altijd om het bevorderen van het welzijn van de burgers. Maar dezelfde vraagstukken vergen in verschillende gemeenten uiteenlopende antwoorden. Je kunt het wonderlijk vinden dat het beleid van gemeenten onderling verschilt, maar ik zou het juist vreemd vinden als we allemaal hetzelfde zouden doen.”

Kunt u een enkele voorbeelden noemen van verschillende aanpakken?

“Er zijn tal van voorbeelden die per gemeente om een ander beleid vragen. Veel vraagstukken zijn overal dezelfde, maar de antwoorden zullen steeds heel verschillend zijn. Neem Almere, waar een klein percentage inwoners ouder is dan 65 en de categorie tot 20 jaar juist heel groot is. In het Gooi zijn er gemeenten waar de verhoudingen totaal anders liggen. Dat vergt dus heel ander beleid. Leegstand in kantoren is een ander voorbeeld. De kantorenmarkt is in een paar jaar tijd enorm veranderd. Sommige gemeenten hebben hun grondbezit te optimistisch ingeschat.”

In hoeverre kan (toegepast) onderzoek gemeenten ondersteunen bij hun taken?

“Toegepast onderzoek is nodig op alle denkbare terreinen: veiligheid, zorg, ruimtelijke ordening, wonen en werken, mobiliteit, milieu, energie, bouw en ga zo maar door. De grote kunst zal zijn deze onderwerpen zo veel mogelijk in samenhang op te pakken. Ze hebben namelijk allemaal raakvlakken. TNO profileert zich als organisatie die de maatschappelijke vraagstukken multidisciplinair benadert en dat is precies waar wij voorstaan. Een integrale aanpak heeft bewezen te werken.”

Kunt u een paar praktijkvoorbeelden noemen?

“De gemeente Rotterdam zette aanvankelijk sterk in op gezondheidsbeleid om mensen zonder werk aan de slag te krijgen. Logisch: gezonde mensen komen makkelijker aan werk dan ongezonde. Onderzoek toonde echter aan dat het veel effectiever was om in te zetten op werk. Als mensen werk hebben, gaan ze zich beter voelen. Je kunt je dus beter inspannen om mensen aan het werk te krijgen dan te investeren in allerlei zorgprojecten. De krachtwijken waar veel tijd en energie in is gestoken, zijn een ander voorbeeld. Wetenschappelijk onderzoek liet, tegen de verwachting van velen in, zien dat waar in die wijken een samenhangend pakket aan maatregelen was getroffen ̶ dus veiligheid, wonen, onderwijs, zorg, beleid ̶ wel degelijk positieve effecten sorteerde op de gezondheid van de bewoners. Daarom willen we als VNG gemeenten gerichter gaan ondersteunen met onderzoek.”

Hoe moet dat gestalte krijgen?

“Binnen de VNG gaan we de wetenschapsfunctie versterken. We hebben inmiddels een curatorium ingesteld om te kijken hoe we de onderzoekswereld, van fundamenteel tot toegepast, kunnen inschakelen om gemeentelijk beleid een steviger basis te geven. We moeten de driehoek van beleid, praktijk en onderzoek dichter bij elkaar brengen. Een wethouder kan gelijk hebben als hij zich baseert op wetenschappelijk onderzoek, maar hij krijgt pas gelijk als hij dat onderzoek aan beleid en praktijk weet te verbinden.”

Waar ziet VNG kansen op wetenschappelijk gebied?

“Wij denken dat er een heel grote kans ligt in het entameren van nieuwe onderzoeken en richten van bestaande onderzoeken naar de lokale bestuurs- en uitvoeringspraktijk. Door het als VNG te organiseren, kunnen veel meer gemeenten van het onderzoek profiteren. Veel problematiek in wijken speelt namelijk overal. Stel dat je iets nieuws uitprobeert in een wijk, dan zoek je er referentiegemeenten bij zodat je ook kunt gaan vergelijken en dingen samen kunt organiseren. Natuurlijk zullen grote individuele gemeenten zelf onderzoek blijven doen, maar we kunnen als collectief veel meer.”

Voeren gemeenten ook gezamenlijk wetenschappelijk onderzoek uit?

“Gemeenten doen collectief relatief weinig wetenschappelijk onderzoek. Dat willen we nu gaan organiseren in een netwerk met universiteiten, onderzoeksinstituten en adviesraden. Het is niet de bedoeling dat de VNG zelf wetenschappers aantrekt. Zoals we in gesprekken met TNO eerder vaststelden, is de VNG een organisatie die kennis organiseert terwijl TNO die genereert. Door onderzoeksvragen te bundelen, voorkomen we dat gemeenten het wiel steeds weer afzonderlijk gaan uitvinden.”

Werken gemeenten voldoende samen als het gaat om innovatie?

“Dat gebeurt in toenemende mate. Omdat zij een steeds belangrijker overheidslaag worden, ontstaat ook een lokaal en regionaal georiënteerd speelveld waarbij je allerlei nieuwe verbindingen tot stand ziet komen tussen overheid, maatschappelijke stakeholders en burgers. Dat vereist ook een andere rol van gemeenten als organisaties, met meer zelfbewuste bestuurs- en uitvoeringskracht.”

In welk project heeft VNG gemeenten en wetenschappers samengebracht?

“Vorig jaar hebben we als VNG voor het eerst een denktank ingesteld waarbinnen gemeentebestuurders met wetenschappers een rapport hebben uitgebracht over maatschappelijk initiatief. Dat geeft gemeenten wetenschappelijk onderbouwde handvatten om beleid vorm te geven. Er is de laatste jaren ook een samenwerking ontstaan in de economic boards in en rond de grote steden. We hebben er een in Almere die heel praktisch lokaal actief is, maar ik zit ook in de Amsterdam Economic Board, waar nu ook de wetenschap aan tafel zit. Dat is de triple helix in optima forma: zowel op het denk- als uitvoerende niveau werken overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen samen. We stimuleren actief innovatie in de regio om duurzame economische groei te bereiken, nieuwe toepassingen te realiseren en zo werkgelegenheid te creëren.”

Hoe werkt uw eigen gemeente Almere samen met andere kennispartijen?

“We hebben het initiatief Almere Smart Society waar de gemeente samen met bedrijven en onderzoeksinstellingen als TNO slimme oplossingen bedenkt voor veiligheid, gezondheid, milieu en leefbaarheid. Als je bijvoorbeeld niet meer mobiel bent, dan is het fantastisch dat je iedereen via internet kunt bereiken vanuit je huiskamer. We geven gymnastiekles fysiek in een ruimte met een leraar en aan die lessen nemen ook ouderen deel via internet. Door de handen ineen te slaan bereiken wij sneller en goedkoper resultaten. Ook bevorderen we de economische groei, sociale cohesie en duurzaamheid.”

Wat denkt u zelf dat er anders moet in wijken?

“Naar mijn idee zullen we de komende jaren wijken anders moeten organiseren, waarbij we praktische zaken rond zorg, jeugd, werk, wonen en noem maar op, die de laatste jaren door de systemen helemaal uit elkaar zijn gegroeid, weer bij elkaar brengen. Wijken moeten eigenlijk weer dorpen worden. Ze zullen zich veel meer als gemeenschap moeten ontwikkelen. Ik denk dat je daardoor fundamentele problemen die in de steden spelen heel goed kunt oplossen.”

En hoe zit het dan met dorpen?

“In dorpen, waar de sociale structuur de laatste jaren ook aan het veranderen is, kun je ook weer nieuwe dynamiek tot stand brengen. Daar hebben we de wetenschap bij nodig, zowel om methoden als technologieën te ontwikkelen of hergebruiken. Veel innovaties die in het ene domein zijn ontwikkeld, zijn elders toe te passen. Nieuwe technologieën zijn in te zetten om bijvoorbeeld eenzaamheid te bestrijden.”

blik op de toekomst

VNG brengt gemeenten en wetenschap samen

1 jun '14 - 6 min
De gemeenten in ons land staan voor een enorme opgave nu de Rijksoverheid vanaf volgend jaar veel taken aan hen overdraagt. En dat is nog maar een van de vele uitdagingen... Lees meer
verhaal van de klant

De CO2-roadmap van Rotterdam naar Parijs

4 dec '17 - 2 min
Welke stappen moet de stad Rotterdam zetten om te voldoen aan de klimaatakkoorden van Parijs? Met de CO2-roadmap bracht TNO de effecten van maatregelen op het gebied... Lees meer
blik op de toekomst

Hoe ontwikkel je een duurzame stad?

10 okt '17 - 1 min
Steden zijn in beweging en staan voor de grote opgave om de woonomgeving van steeds meer inwoners duurzaam en leefbaar te maken én te houden. Hoe ziet de stad van... Lees meer
blik op de toekomst

Hoe houd je steden in de toekomst bereikbaar?

19 jul '17 - 1 min
Steden zijn in beweging en staan voor de grote opgave om de woonomgeving van steeds meer inwoners duurzaam en leefbaar te maken én te houden. Hoe ziet de stad van... Lees meer
uitgelicht

Slim systeem moet filedruk Amsterdam verminderen

17 feb '16 - 3 min
Het was de grootste mobiliteitsproef ooit. Maar liefst 30.000 deelnemers deden vorig jaar mee aan de Praktijkproef Amsterdam. Zij kregen dankzij een innovatieve... Lees meer
blik op de toekomst

De stad: economisch succesvol én duurzaam?

19 jun '15 - 3 min
Meer dan 50% van de wereldbevolking woont in grote steden. In 2050 zal dat meer dan 70% zijn. De honderd grootste steden ter wereld genereren gezamenlijk ruim 40%... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.