blik op de toekomst

Waarom een circulaire economie zonder data niet van de grond komt

31 januari 2020 • 4 min leestijd

Veel grondstoffen zijn eindig. Het veelvuldig gebruik ervan past niet meer binnen onze huidige klimaatambities. In een circulaire economie werken verschillende sectoren met elkaar samen om grondstoffen en materialen hun waarde zoveel mogelijk te laten behouden. Omdat dit voor veel bedrijven financieel niet aantrekkelijk genoeg is bestaat er nog geen sterke markt voor circulaire goederen en diensten. Overheidsingrijpen is dus noodzakelijk om deze transitie te laten slagen. Maar voor een effectief beleid is ijzersterk bewijs nodig dat de circulaire economie werkt. En laten we de data die daarvoor nodig zijn nu niet voor handen hebben.

Download de TNO-studie over de circulaire economie

Nu downloaden

In december 2019 heeft de Europese Commissie met de Green Deal een topprioriteit voor de EU gepresenteerd. Dit pakket afspraken beoogt het welzijn van de mens te verbeteren door onze omgeving te beschermen en klimaatverandering te minimaliseren. De ambitie is om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te worden. ‘Om deze doelstelling te bereiken moeten alle economische sectoren actie ondernemen’, staat in een publieksfolder over de Green Deal te lezen. De Commissie zal vervolgens een klimaatwet voorstellen om deze politieke belofte om te zetten in wetgeving en een stimulans voor investeringen.

“De ambitie is om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te worden”

Model van de circulaire economie

Cruciale onderdelen van de Green Deal zijn gebaseerd op het model van de circulaire economie, zoals het stimuleren van leidende markten voor circulaire producten; het bevorderen van een eenduidige manier van circulair ontwerp; en het eisen van repareerbaarheid en het tegengaan van ingebouwde veroudering van apparaten. Nederland heeft in het Rijksbrede Programma Circulaire Economie ook concrete doelen gesteld voor de aanzet tot een circulaire economie. In 2030 willen we de inzet van grondstoffen met de helft terugbrengen. En net als de rest van de EU ambiëren we om in 2050 volledig circulair te opereren.

“Meer dan de helft van de wereldwijde CO2-uitstoot komt voort uit mijnbouw, landbouw en de maakindustrie”

Belang van duurzaamheid

Enerzijds gaat het goed en ontstaat er steeds meer maatschappelijk bewustzijn over het belang van duurzaamheid. Zo kopen steeds meer mensen elektrische voertuigen en zonnepanelen. Ook stimuleren we de afname van groene stroom en proberen we CO2-uitstoot te compenseren. Toch is er nog amper een markt voor circulaire goederen en diensten. Je kunt hierbij denken aan het leasen van gebouwonderdelen of huishoudelijk apparatuur. En het recyclen van katoen op een schaal zoals we die kennen van papier. Meer dan de helft van de wereldwijde CO2-uitstoot komt voort uit mijnbouw, landbouw en de maakindustrie. Effectief en efficiënt gebruik van producten uit deze sectoren heeft veel meer impact dan enkel letten op het gebruik van warmte van gebouwen of het benzinegebruik voor auto's.

“We bevinden ons in een driedubbele houdgreep”

Een circulaire markt moet groeien

Alles wijst er op dat zonder overheidsingrijpen de overgang naar circulaire goederen en diensten niet of in ieder geval veel te traag zal plaatsvinden. We bevinden ons namelijk in een driedubbele houdgreep. De burger handelt namelijk voornamelijk uit gewoonte, wat betekent dat het algemeen publiek alternatieve goederen en diensten – die in de opstartfase vaak duurder zijn dan het gevestigde aanbod – in eerste instantie links zal laten liggen. Tegelijkertijd veranderen bedrijven niets aan hun strategie als er geen markt bestaat. Hun investeringen blijven daardoor uit. Een circulaire markt moet groeien en dat vereist wetgeving en stimulansen die ons in die richting bewegen. Anders worden de doelen voor de circulaire economie voor 2030 en 2050 niet gehaald.

Betrouwbare, vergelijkbare en controleerbare informatie

Begrijpelijkerwijs vereist overheidsingrijpen ijzersterk bewijs voor de potentiële effectiviteit van beleid. Dat is met name belangrijk in het huidige internationale politieke en medialandschap, waarin transparantie en razendsnelle communicatie gemeengoed zijn geworden. Het sterkste bewijs wordt geleverd door openbaar beschikbare en dus door iedereen te verifiëren data. Zo kunnen we kijken naar de herkomst van grondstoffen in producten; de samenstelling en levensduur van producten; de omvang van de markt voor ‘private lease’ van producten; de aantallen en kosten van reparaties of de omvang en kwaliteit van afvalstromen. De Europese Commissie stelt in haar Green Deal ook expliciet: ‘Betrouwbare, vergelijkbare en controleerbare informatie speelt ook een belangrijke rol: zij stelt kopers in staat duurzamere beslissingen te nemen en beperkt het risico van “groenwassen”. Bedrijven die zichzelf als groen presenteren, moeten hun milieuclaims kunnen staven aan de hand van een standaardmethode voor milieu-effectbeoordeling.’

Data ter ondersteuning van circulair beleid

Bij veel overheden, bedrijven en instanties zijn deze data wel beschikbaar, maar hebben onderzoekers er niet zomaar toegang toe. Dat is een gevolg van het intellectueel eigendom van bedrijven met betrekking tot de samenstelling van hun producten en de gevoeligheden die samenhangen met het beschikbaar stellen van data die iets zeggen over levensduur, onderhoudsactiviteiten en de inzet van assets. Innovatie op het gebied van ICT maakt op het gebied van data-analyse (Internet-of-Things, big data analytics, AI), maar ook op het gebied van databescherming (blockchain technology) in de komende jaren veel mogelijk. In de hightech-maakindustrie wordt al volop gewerkt met deze technologieën. Nu wordt het zaak de data die daaruit voortvloeien in te zetten ter ondersteuning van circulair beleid.

“Het verzamelen van data verdient budgetten en mandaten die vergelijkbaar zijn met die voor de andere ontwikkelingsdoelen”

Kansen voor een duurzame wereld

De circulaire economie biedt prachtige en noodzakelijke kansen voor een duurzame wereld. En de doelstellingen die in de Green Deal zijn verwoord vormen belangrijke mijlpalen om dit te bewerkstelligen. Maar zonder data zijn deze ambities als de kleren van de keizer: we dragen ze met trots, zonder ons te beseffen dat ze eigenlijk niets om het lijf hebben. Actie is dus vereist: het verzamelen van data voor de circulaire transitie verdient budgetten en mandaten die vergelijkbaar zijn met die voor de andere Duurzame Ontwikkelingsdoelen, zoals het klimaatbeleid, sociale cohesie en financiële stabiliteit.

Download de TNO-studie

Lees de TNO-publicatie 'Following-up on opportunities for a circular economy'.

Nu downloaden
blik op de toekomst

Methaan: een broeikasgas dat we in de gaten moeten houden

12 dec '19 - 3 min
Na CO2 is methaan de grootste veroorzaker van de opwarming van de aarde. Dat de hoeveelheid methaan sinds 2007 sterker oploopt dan verwacht, is dus ronduit slecht... Lees meer
feiten & cijfers

TNO heeft positieve impact op bedrijvigheid

14 nov '19 - 3 min
De missie van TNO is het verbinden van mensen en kennis om zo innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving duurzaam... Lees meer
blik op de toekomst

Plastics in rivieren misschien wel groter probleem dan 'plastic soep'

29 jul '19 - 3 min
Plastic afval dat terechtkomt in de natuur is een groot en actueel wereldwijd probleem. Om bij te dragen aan een oplossing doet TNO verschillende studies naar transportmechanismen... Lees meer
innovatie

Nieuwe methode helpt bedrijven om producten circulair te maken

25 apr '19 - 3 min
Slaapspecialist Beter Bed heeft onlangs een boxspring op de markt gebracht die grotendeels circulair is: de meeste onderdelen zijn makkelijk te demonteren en te... Lees meer
blik op de toekomst

Met geothermie naar een aardgasvrije toekomst

4 apr '19 - 4 min
In een brede strook van ruwweg Haarlem tot Nijmegen is het mogelijk een grote hoe-veelheid aardwarmte naar boven te halen. Dit kan in een aantal gemeenten in dat... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.