dossier

Wat draagt Nederland bij aan de grootste telescoop ter wereld?

20 februari 2015 • 2 min leestijd

Samen met Nederlandse astronomen helpt TNO het Brabantse hightechbedrijf VDL ETG met de ontwikkeling van een belangrijk onderdeel van de grootste telescoop ter wereld in Chili. Een duizelingwekkend complex, intensief en langdurig traject. Maar deze Big Science kan big business opleveren voor de Nederlandse hightechindustrie.

De European Extremely Large Telescope (E-ELT) in Chili krijgt 798 individuele spiegels die bij elkaar één gigantische spiegel vormen met een doorsnede van 39 meter. Daarmee bouwt European Southern Observatory (ESO) de grootste telescoop ter wereld. Bovenop de 3064 meter hoge Cerro Armazones tuurt hij vanaf 2024 door de schone, ijle lucht naar de hemel op zoek naar exoplaneten.

Een afwijking van nanometers

TNO helpt mee met de ontwikkeling – en mogelijk ook de productie – van een belangrijk component. Jan Nijenhuis, senior mechanisch architect bij TNO en ‘geestelijk vader’ van het concept, legt uit: “Elk van die 798 spiegels krijgt een ondersteunende structuur van staal en aluminium die uit vernuftige onderdelen is opgebouwd. Met een flinterdun membraan, 27 dunne pinnetjes en een metalen balanceerconstructie wordt elke individuele spiegel op zijn plek gehouden, met een maximale afwijking van slechts enkele nanometers.”

Perfecte spiegelvorm

Doordat de spiegel als geheel kan draaien, is de zwaartekracht vanaf elke positie net weer iets anders. “De 798 ondersteuners houden de spiegels in exact dezelfde vorm, zelfs als de zwaartekracht, temperatuur of windkracht wijzigt, of als er een aardbeving zou zijn”, vertelt Guiseppe Borghi, afkomstig uit Italië en (intussen voormalig) projectleider bij TNO. Alleen met zo’n perfecte spiegelvorm is de telescoop in staat om verre planeten zo scherp mogelijk in beeld te krijgen.

Wereldleider optomechatronica

Volgens de Amerikaan Matt Maniscalco, businessdeveloper bij TNO, is het logisch dat ESO met TNO in zee wilde voor het ontwikkelen van deze ondersteuningen. “Nederlanders hebben een lange geschiedenis in de astronomie en TNO is wereldleider op het gebied van optomechatronica.”

The real thing

Volgens Maniscalco heeft ook Nijenhuis daar een doorslaggevende rol in gespeeld: “Dat Jan bij het project betrokken is, vindt ESO belangrijker dan de landing van ruimtesonde Rosetta op een komeet vorig jaar”, glimlacht hij. “Hij werkt dan ook al jaren aan het project”, vertelt Nijenhuis: “Sinds 2009 werken we aan het prototype, samen met Nederlandse astronomen en VDL. Nu gaan we een zogeheten engineering model maken. Dit wordt 'the real thing'.” Pas in 2018 zou VDL de onder delen kunnen gaan produceren.

Kapers op de kust

Om de hoogst mogelijke kwaliteit tegen de beste prijs te krijgen, heeft ESO dezelfde opdracht ook aan een Spaanse groep gegund. Beide partijen doen hun best om de uiteindelijke productie opdracht te krijgen, maar ze mogen elkaars voortgang niet weten. Maniscalco: “We hopen natuurlijk dat wij de favoriet zijn. TNO wil alleen het allerbeste afleveren, dus daar gaan we voor.” Borghi vult aan: “Het is sowieso goed voor de kennisopbouw en de positie van Nederland op het gebied van optomechatronica.”

Samenwerken aan Big Science

Hans Priem, businessmanager bij VDL ETG, vindt het een belangrijk en innovatief project. ‘We leren er veel van en het is goed voor onze zichtbaarheid bij ESO en binnen Nederland. De samenwerking met TNO bevalt hartstikke goed, die is heel open en constructief. We zijn complementair; TNO is vooral goed in systeemarchitectuur, design, programmamanagement en kennis van astronomie. Wij zijn sterk in de industrialisatie. Als dit project goed gaat, hebben we een blauwdruk voor andere internationale Big Science projecten, zoals CERN, ESRF of ITER [resp. deeltjesversneller, synchrotron en kernfusiereactor – Red.], waarin we ook graag met TNO optrekken.’

dossier

Wat draagt Nederland bij aan de grootste telescoop ter wereld?

20 feb '15 - 2 min
Samen met Nederlandse astronomen helpt TNO het Brabantse hightechbedrijf VDL ETG met de ontwikkeling van een belangrijk onderdeel van de grootste telescoop ter wereld... Lees meer
blik op de toekomst

Supersnel internet met laser-satellietcommunicatie

18 mei '18 - 3 min
Vrijwel alle verbindingen die je in het dagelijks leven gebruikt, zoals wifi, bluetooth of 4G, zijn gebaseerd op radiofrequentiegolven. Maar er zal een uitbreiding... Lees meer
innovatie

Samen smog monitoren in Beijing

19 okt '17 - 3 min
Vanuit de ruimte heb je goed zicht op wat er beneden je gebeurt. Het aantal toepassingen voor monitoring van aardse processen door satellieten met gebruik van optische... Lees meer
uitgelicht

Tropomi gaat prangende vragen over klimaatverandering beantwoorden

12 okt '17 - 4 min
Op vrijdag 13 oktober is met succes de Sentinel-5P satelliet met het Nederlandse ruimte-instrument TROPOMI gelanceerd vanuit het Siberische Plesetsk. TROPOMI gaat... Lees meer
blik op de toekomst

Gaat Nederland meebouwen aan grootste telescoop ter wereld?

30 mei '17 - 4 min
De European Southern Observatory (ESO) werkt aan de grootste spiegeltelescoop ter wereld: de European Extremely Large Telescope, oftewel de E-ELT. De draagstructuur... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.