dossier

Wat levert circulair bouwen op?

13 maart 2018 • 3 min leestijd

De bouwsector is een van de grootste producenten van afval. Dat wordt weliswaar grotendeels gerecycled maar het kan nog veel slimmer, vinden TNO’ers Sanne van Leeuwen en Suzanne de Vos. Zij brengen partners in de gehele bouwketen bij elkaar, maar ook woningcorporaties en gemeenten. En dan blijkt dat er gezamenlijk nog veel milieuwinst is te behalen door bouwafval hoogwaardiger te hergebruiken.

Zand, beton, glas, baksteen, hout, staal; de bouw is verantwoordelijk voor de helft van het Nederlandse materiaalgebruik. En de productie van bouwmaterialen draagt significant bij aan de uitstoot van CO2, zo blijkt uit de TNO-publicatie ‘Circulair bouwen in perspectief’. Volgens Suzanne de Vos, consultant duurzaamheid bij TNO, is het dan ook relevant om de bouwsector te ondersteunen bij het omlaag brengen van de milieubelasting. Dat kan door bouwstromen op een circulaire manier te benaderen: niet als afval, maar als hoogwaardige grondstof voor een nieuwe toepassing. “De bouw is altijd wel bezig geweest om afval zo goed mogelijk te verwerken, maar wij denken dat er nog veel milieuwinst is te behalen door bouwafval hoogwaardiger te hergebruiken en door in te zetten op hoogwaardig onderhoud en levensduurverlenging.” Doordat de gehele bouwketen zich grotendeels binnen de landsgrenzen bevindt, liggen de kansen om samen circulaire ambities waar te maken binnen handbereik. 

“Je kunt muren ook op een andere manier maken, bijvoorbeeld met cementloze bakstenen die je in elkaar klikt”

Hardhout hergebruiken

Een mooi voorbeeld is de verwerking van hardhout. Als er hout vrijkomt bij het renoveren of slopen van panden, belandt dat nu meestal in open containers waardoor vocht vrij spel heeft. Dat maakt de kansen op een zinvol hergebruik kleiner. “Al het hout verdwijnt op één hoop en alle soorten, maten en kwaliteiten liggen door elkaar. Daardoor belandt helaas veel hout in de verbrandingsoven”, constateert Sanne van Leeuwen, projectmanager bij het innovatiecentrum voor de bouw van TNO. Bedrijven zijn weliswaar verplicht om verschillende materiaalstromen apart te sorteren, maar ze bekijken vooral hoe ze het zo handig mogelijk kunnen afvoeren en verwerken, en niet hoe ze het kunnen hergebruiken. In het geval van hout, zeker hoogwaardig hardhout, is droog vervoer en opslag heel belangrijk. “Dan is het, simpel gezegd, alleen nog maar een kwestie van even opschuren en je kunt het hout als nieuwe planken elders inzetten.”

Afvalverwerker wordt leverancier

Dat vraagt wel om een andere manier van inzameling, een andere logistieke organisatie en een andere rolverdeling waarin de afvalverwerker ook leverancier wordt. Van Leeuwen: “Zo proberen we een nieuw proces in te richten. Dat is best aftasten in het begin. Maar doordat we alle partijen bij elkaar brengen, ontstaat al gauw het besef: het kan inderdaad ook anders! Dus die omslag komt er.”

“We zorgen er bijvoorbeeld voor dat een woningcorporatie met een toeleverancier van kozijnen en een houtverwerker aan tafel komt”

Circulaire alternatieven voor baksteen

Ook voor baksteen zijn circulaire alternatieven mogelijk. Nu eindigt gemetselde baksteen samen met het andere steenachtige puin vaak als fundering onder wegen, maar het aanbod wordt naar verwachting vele malen groter dan de vraag. “Je kunt muren ook op een andere manier maken”, aldus De Vos. “Bijvoorbeeld met cementloze bakstenen die je in elkaar klikt. En we hebben samen met een baksteenleverancier onderzocht of het mogelijk is om metselwerk en baksteen op lage oventemperatuur van elkaar te scheiden, zodat je weer een schone baksteen krijgt. Dit soort kennis ontwikkelen we graag samen met bedrijven.”

Bouwmaterialen in Beeld

TNO brengt bouwbedrijven uit de verschillende materiaalketens bij elkaar, maar verbindt deze ook met organisaties die grote bouwvolumes bezitten zoals woningcorporaties en infrastructuurbeheerders. De Vos: “We zorgen er bijvoorbeeld voor dat een woningcorporatie met een toeleverancier van kozijnen en een houtverwerker aan tafel komt. Ook proberen we alle informatie over materialen in de gebouwde omgeving bij elkaar te brengen in het model ‘Bouwmaterialen in Beeld’. Dit is een interactieve kaart waarop te zien is welke bouwmaterialen in Nederland gebruikt zijn, waar en wanneer secundaire stoffen vrijkomen, hoe het aanbod zich ontwikkelt en waar er vraag ontstaat naar nieuwe grondstoffen. Daarmee inventariseren we waar er kansen zijn om ketenpartners bij elkaar te brengen.”

“We helpen gemeenten om ambities te vertalen naar heldere indicatoren, zoals het terugdringen van de CO₂-emissie of het stimuleren van werkgelegenheid”

CIRCULAIR BOUWEN GEMEENTE ASSEN

Niet alleen bouwbedrijven of vastgoedbezitters, ook gemeenten kunnen circulair bouwen bevorderen. De gemeente Assen formuleerde bijvoorbeeld de ambitieuze doelstelling om de komende jaren honderd circulaire woningen te realiseren. TNO onderzocht op welke manier Assen dat zou kunnen uitvoeren en werkte scenario’s uit voor drie verschillende gebieden: buiten de stad, in de binnenstad of op een industrieterrein.

Volgens Jesse Siegers, beleidsadviseur bij de gemeente Assen, was het onderzoek van grote waarde. “Onze ambities waren in eerste instantie vrij algemeen. Maar we kunnen de verschillende toekomstperspectieven beter afwegen, nu we weten wat de verschillende scenario’s opleveren wat betreft CO₂-uitstoot, milieukosten, materiaalkosten, kennisontwikkeling, huizenprijzen en werkgelegenheid.” Volgens Suzanne de Vos van TNO is het cruciaal om ambities meetbaar te maken. “Dan kun je veel gerichter tot actie overgaan. Wij helpen gemeenten om die ambities te vertalen naar heldere indicatoren, zoals het terugdringen van de CO₂-emissie of het stimuleren van werkgelegenheid. Wij zeggen geregeld: ‘we add facts’, doordat we milieu-impact en economische impact kwantificeren.”

Rapport: Circulair bouwen in perspectief

Wilt u meer weten over circulair bouwen? Download dan het TNO-rapport ‘Circulair bouwen in perspectief’.

Lezen
blik op de toekomst

Pyrolyse: oude matrassen recyclen, op moleculair niveau

16 sep '20 - 2 min
Wij Nederlanders gooien jaarlijks zo’n 1,2 miljoen matrassen weg. Een flinke stapel, inderdaad. En recycling blijkt lastig: het merendeel van die oude matrassen... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #25 - Pandemiebestendig: samen uit voor én na de crisis

12 jun '20 - 1 min
Het mag weer: een gezellig avondje uit! Maar kan het allemaal wel? En hoe zorgen we - ondanks de noodzakelijke maatregelen - voor een veilige en positieve ervaring... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #24: Nederland na de energietransitie

29 mei '20 - 1 min
We staan voor een enorme uitdaging. Als we in 2050 klimaatneutraal willen zijn is er nog een lange weg met veel onzekerheden te gaan. Maar: we zijn op weg! Zoals... Lees meer
blik op de toekomst

De economie na het coronavaccin: hoe Nederland zich uit de crisis kan innoveren

11 mei '20 - 3 min
Nu de ‘intelligente lockdown’ stapsgewijs wordt versoepeld, groeit de aandacht voor de toekomst. Met de bankencrisis in ons achterhoofd willen we koste wat het kost... Lees meer
blik op de toekomst

TNO Insights Podcast - Trailer seizoen 2: De impact van corona

10 apr '20 - 1 min
Wat betekent corona op de langere termijn voor onze maatschappij? In deze speciale serie van de TNO Podcast Insights gaan we op zoek naar de rol van innovatie in... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.