blik op de toekomst

“We dreigen wereldwijd achterop te raken”

10 december 2018 • 4 min leestijd

Jarenlang ontwikkelde kunstmatige intelligentie of Artificial Intelligence (AI) zich in de luwte. Nu neemt het een grote vlucht en is het actueel geworden. Drie invloedrijke Nederlanders geven hun visie op de toekomst van AI. Zien zij kansen of risico’s? Als er kansen zijn, hoe kunnen we die dan benutten? En hoe zit het met de ethische aspecten?

René Penning de Vries is boegbeeld van de Nederlandse Topsector ICT en verdiende eerder zijn sporen in het bedrijfsleven. Hij vergelijkt de opkomst van AI met de uitvinding van de benzinemotor: “Die veranderde de wereld door een enorme toename van paardenkrachten. Bij deze nieuwe sleuteltechnologie zien we dat nu met denkkracht.”

VNO-NCW voorzitter Hans de Boer en bestuursvoorzitter Paul de Krom van TNO zeggen hetzelfde: “AI heeft grote potentie. We moeten meegaan in de ontwikkelingen om de Nederlandse economie concurrerend te houden.” De Boer voegt daar nog aan toe: “En te blijven zorgen voor welvaart waar iedereen in deelt.”

Platforms en vrije markt

Dat wil niet zeggen, dat er geen vragen zijn. De Boer noemt de opkomst van platforms als Alphabet, Alibaba of Facebook: “Die maken ruimschoots gebruik van AI en bouwen daarmee een monopoliepositie op als aanbieder van goederen. Ze ontwikkelen zich bovendien tot monopsonist, de enige afnemer van een bepaald product in een markt. Dat leidt tot aantasting van de vrije markt en daar zijn vraagtekens bij te zetten. Je ziet de vraag opkomen of de overheid niet moet ingrijpen bij dergelijke bedrijven.”

Penning de Vries noemt het massaal opslaan en gebruiken van data door platforms en overheden als probleem: “Dat gebeurt zonder dat veel burgers zich ervan bewust zijn. De Europese privacywetgeving wil dat beteugelen, maar die werkt nog onvoldoende. Het geeft wel aan dat Europa hecht aan privacybescherming en ethisch gebruik van AI.”

De beloftes van AI

Maar vergeet niet dat de voordelen van AI groot zijn, zeggen De Boer, Penning de Vries en De Krom. Voorbeelden genoeg: van betere diagnoses voor bepaalde types kanker tot efficiëntere logistiek en nog veel meer mogelijkheden waaraan we nog niet eens hebben gedacht. We moeten, is hun conclusie, vooral de kansen benutten en de dreigingen en knelpunten van AI oplossen.

De Krom: “Het gaat ook om een samenhangende nationale aanpak, waarin talentontwikkeling, onderzoek en valorisatie elkaar versterken”

Eigenlijk kunnen we niet eens anders. De drie noemen, onafhankelijk van elkaar, sprekende cijfers. De Verenigde Staten investeerde in de afgelopen vijf jaar zo’n 24 miljard euro in AI. China kwam tot 9 miljard en Europa houdt het bij ruim twee miljard. “We dreigen wereldwijd achterop te raken”, zegt De Boer. “Al ontstaat er wel een sense of urgency, we onderkennen dat we mee moeten in de ontwikkelingen. Daarom hebben we ook een eerste aanzet gegeven met de AINED-coaltie. Daarin werken kennisinstellingen, overheid en bedrijfsleven aan een nationale AI-strategie.”

De Krom stelt dat het daarbij niet alleen om geld gaat: “Het gaat ook om een samenhangende nationale aanpak, waarin talentontwikkeling, onderzoek en valorisatie elkaar versterken.”

Rol VS en China

Ook over de doelstellingen in de verschillende landen zijn de drie het eens. De VS willen AI vooral overlaten aan het bedrijfsleven, terwijl China bijvoorbeeld mogelijkheden ziet om AI in te zetten voor bestuurlijke doelen.

De Boer: “De EU is een grote markt met honderden miljoenen koopkrachtige consumenten. Daarom wordt er wereldwijd rekening met ons gehouden”

En Europa en Nederland dan? Nederland is te klein om alleen op te treden, zegt De Boer, die daar een pleidooi aan vastknoopt voor meer Europese samenwerking: “De EU is een grote markt met honderden miljoenen koopkrachtige consumenten. Dat betekent dat er wereldwijd rekening met ons wordt gehouden. We kunnen standaarden zetten.”

Samenwerking in Nederland

Die positie kunnen we gebruiken om toepassingen van AI in goede banen te leiden en onder andere de privacy en persoonlijke vrijheden beter te garanderen. Nederland heeft daar de kennis en de cultuur voor, zegt De Krom, en TNO kan daarin een rol spelen: “De gezondheidszorg is een voorbeeld. We beschikken over kennis over privacybescherming, over technologie op het gebied dan AI, over kennis van menselijk gedrag, over medische expertise en over de bijbehorende businessmodellen.”

De Krom wijst vervolgens op de succesvolle samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen bij het ontwikkelen en toepassen van innovaties: “Die samenwerking in wat we de triple helix noemen, heeft z’n waarde al bewezen bij andere innovaties en dat kan ook nu weer het geval zijn.” De Boer noemt de consument als extra partij: “Ook die moet nadenken over waar zijn belangen liggen en bewust omgaan met zijn data op de vrije markt van vraag en aanbod.”

De Krom: “Het concept van ethische doelfuncties laat mensen de doelen van een AI-systeem bepalen, terwijl de denkkracht van de computer optimaal kan worden benut”

Doelfuncties

Mooie ideeën, maar hoe maak je de stap naar de praktijk? De Krom wijst op het concept van de ethische doelfuncties: ‘Die laten mensen de doelen van AI bepalen, terwijl de denkkracht optimaal gebruikt wordt. Omdat mensen uiteindelijk uitmaken wat het AI-systeem gaat doen, is het een effectieve manier om het ethisch verantwoord toe te passen. Bovendien is het commercieel aantrekkelijk om zo onderscheidend te zijn. Bij TNO verwachten we dat Nederlandse en buitenlandse partijen belangstelling zullen hebben voor onze kennis daarover.’

Denk na over data delen

Het gaat om de balans, zegt Penning de Vries: “Wat gebeurt er met de data die veel mensen zonder nadenken delen? Wie profiteert daarvan en op welke voorwaarden? AI zal bijdragen aan welvaart en welzijn. Denk maar aan slimmer gebruik van het spoornet, betere gezondheid of meer efficiency in productieketens. Maar dan moet je het wel goed regelen, met name op het gebied van privacybescherming.”

Penning de Vries: “Wat gebeurt er met de data die veel mensen zonder nadenken delen? Wie profiteert daarvan en op welke voorwaarden?”

En dat lukt alleen als we zorgen voor samenhang en samenwerking. Nederland, zeggen de drie, beschikt over de cultuur, de databestanden en de kennis om AI succesvol in te zetten. Penning de Vries: “Bovendien is er voor het delen van data vertrouwen nodig. Ook dat is in Nederland in voldoende mate aanwezig.”

Meer weten?

Wil je verder praten over Artificial Intelligence en onze toepassingen? Neem dan contact op met Peter Werkhoven.

Neem contact op
blik op de toekomst

Koningsnacht op afstand

26 apr '19 - 3 min
Koningsnacht 2035. Met vrienden een rondje vrijmarkt in Utrecht of langs de Haagse pleinen. Genieten van de muziek en proosten op het leven. Eén groot verschil:... Lees meer
innovatie

Een snellere uitrol van flexibele displays dankzij SALDtech

27 mrt '19 - 3 min
Ja, er bestaan al telefoons met flexibele displays. Maar het kost momenteel wel veel tijd en geld om beeldschermen met de gewenste buigbaarheid te produceren. Ondertussen... Lees meer
verhaal van de klant

"Met MPC maken we marketing software privacyvriendelijk"

22 mrt '19 - 3 min
Het Nederlandse bedrijf Flytxt ontwikkelt voor ruim honderd ondernemingen in vijftig landen softwareproducten voor marketing automatisering met machine learning... Lees meer
innovatie

D-score: wereldwijd inzicht in de ontwikkeling van kinderen

20 mrt '19 - 2 min
Wereldwijd zijn er nog altijd veel kinderen die in hun eerste vijf levensjaren een achterstand oplopen, doordat ze te weinig goede voeding, zorg en leermogelijkheden... Lees meer
innovatie

Gemakkelijk en gecontroleerd data delen via IDS

18 mrt '19 - 3 min
Gemakkelijk en gecontroleerd data delen om de concurrentiepositie te versterken – daarvoor kunnen bedrijven terecht bij het Europese ecosysteem International Data... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.