blik op de toekomst

“We kunnen maatschappelijke vraagstukken alleen oplossen door ze integraal aan te vliegen”

15 februari 2018 • 5 min leestijd

Wat zijn de uitdagingen op het gebied van de relatie tussen wetenschap, innovaties en maatschappelijke vraagstukken? TNO’s CEO Paul de Krom bespreekt het met Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut. Ze zijn het erover eens dat er meer ruimte voor onderzoek naar maatschappelijke uitdagingen zou moeten zijn. Alleen dan kan Nederland zijn concurrentiepositie behouden.

Het Rathenau Instituut doet onderzoek naar wetenschap, innovatie en nieuwe technologieën en stimuleert het debat hierover. Bovendien is het informeren van de politiek – en overheid – een belangrijke rol van het instituut. Zo deed het Rathenau Instituut onderzoek naar publieke kennisorganisaties in Nederland. “Die publieke kennisorganisaties doen onderzoek dat door de markt niet wordt opgepikt en hebben daardoor een belangrijke publieke taak. Want we nemen het vaak voor gegeven aan dat er onderzoek wordt gedaan voor onze gezondheid, veiligheid en onze omgeving”, stelt Peters. “TNO is wat dat betreft uniek, en een sterk merk. Jullie doen onderzoek en streven ernaar dat toe te passen. Bovendien werkt TNO voor de overheid én het bedrijfsleven, daarmee kunnen jullie de verbinding leggen tussen maatschappelijke en economische impact.”

Paul de Krom: “Een nieuwe technologie is in eerste instantie vaak duur en kan niet zo maar een plek op de vaak volle markt veroveren. Daarin ligt ook een rol voor de overheid”

Uitdagingen voor de toekomst aanwijzen

“Onderzoek doen is geen doel op zich”, zegt De Krom. “Het gaat erom wat het uiteindelijk voor de samenleving betekent. Hoe kunnen we maatschappelijke uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van werk en gezondheid, oplossen?” Helaas ligt de nadruk tegenwoordig eenzijdig op nieuwe publicaties, vindt zowel De Krom als Peters. “Dat geldt niet alleen voor universiteiten, maar ook steeds meer voor publieke kennisorganisaties”, zegt Peters. “We hebben echter meer nodig; het opbouwen van fundamentele en translationale kennis – dat resultaten uit fundamenteel onderzoek vertaalt naar toepassing in de praktijk – is zeer waardevol. Er zou erkenning moeten zijn voor verschillende soorten kennis, die elk op hun eigen manier bijdragen aan de uitdagingen waar we als maatschappij voor staan. Als Rathenau Instituut proberen we aan te wijzen wat de uitdagingen voor de toekomst zijn. Laten we van daaruit kennis ontwikkelen.”

Investeren in innovatie

Het belang van innovatie wordt steeds groter, verwacht De Krom. “We doen het als Nederland eigenlijk hartstikke goed. We scoren goed op allerlei ranglijsten over concurrentiekracht. De bouwstenen – infrastructuur, gezondheidszorg, onderwijs, efficiënte goederenmarkt, etcetera – zijn goed. Daarnaast speelt de manier waarop technologische innovatie in Nederland wordt toegepast mee. De goede samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijven en overheden is uniek. De regio Eindhoven staat mede daarom in de top als het gaat om innovatiekracht. Om deze positie te behouden, moet blijvend geïnvesteerd worden in innovatie. Dat is de laatste jaren helaas niet gedaan, terwijl dat in onze omringende landen wel het geval is. Dit heeft het Rathenau Instituut ook aangekaart in zijn Feiten & Cijfers-publicaties. Als we niet uitkijken en de investeringen niet omhooggaan, raken we onze goede positie kwijt. Het is positief dat het nieuwe regeerakkoord een trendbreuk laat zien en meer in zowel fundamenteel als toegepast onderzoek gaat investeren. Het glas is wat mij betreft half vol, maar er is meer nodig.”

Melanie Peters: “Society first; dat is wat ik graag zou willen zien”

De politiek op de hoogte houden

“Het is bovendien belangrijk om de verschillende internationale plannen en agenda’s, zoals de Sustainable Development Goals en de Europese ‘Grand Challenges’, te verbinden”, zegt De Krom. “We kunnen maatschappelijke vraagstukken, zoals het energieprobleem, alleen oplossen door ze integraal aan te vliegen. Dat vraagt dus ook om samenwerking tussen kennisinstituten en bedrijven. Als TNO kunnen we ‘vertaalbureau’ zijn van wetenschappelijke concepten naar toepassingen, en partijen samenbrengen. Ik ben positief; er zijn voldoende (economische) kansen om maatschappelijke vraagstukken op te lossen.”

Peters: “Dat samenwerken wel eens het sleutelwoord zou kunnen zijn, zag ook natuurkundige Gerhart Rathenau – naar wie het Rathenau Instituut in 1994 is vernoemd, als opvolger van de Nederlandse Organisatie voor Technologisch Aspectenonderzoek (NOTA). Eind jaren zeventig voorzag Rathenau, als directeur van het Philips Natlab, een snelle ontwikkeling van de computer en de grote invloed die dat zou hebben op de maatschappij en de werkgelegenheid. De Commissie Rathenau adviseerde om de maatschappelijke betekenis van technologie voortaan systematisch te bestuderen. Dit was aanleiding voor de oprichting van NOTA. De belangrijkste les is dat technologie niet op zich staat, het moet worden ingepast. De politiek moet op de hoogte worden gehouden én er wat van durven vinden. Dat zeggen we nog steeds.”

Maatschappelijke debat

Het doel van TNO is impact creëren, het vliegwiel zijn voor innovatie. “We willen de concepten, kennis en technologieën die we ontwikkelen vertalen naar toepassingen”, legt De Krom uit. “Dat gaat over twee dingen: onafhankelijkheid en objectiviteit, en het verder helpen van het maatschappelijke debat. Er is behoefte aan instituten zoals het Rathenau Instituut en TNO, die onafhankelijk en objectief naar de uitdagingen van nu en de toekomst kijken, betrouwbare feiten leveren en trends signaleren. Deze kennis kan het maatschappelijke debat, op basis van feiten, verder helpen. We willen als TNO een proactieve rol spelen en aangeven wat de mogelijke scenario’s zijn op de verschillende maatschappelijke thema’s.” Peters vult aan: “Het is daarbij soms lastig om niet op de stoel van de politiek of bedrijven te gaan zitten. We overleggen feiten, bieden handvatten en illustreren hoe het zou kunnen. Dan is het vervolgens aan de politiek, de overheid en het bedrijfsleven om keuzes te maken.”

Paul de Krom: “Als we niet uitkijken en de investeringen niet omhooggaan, raken we onze goede positie kwijt”

Society first

Society first; dat is wat ik graag zou willen zien”, zegt Peters. “Bij een hoop maatschappelijke vraagstukken, of het nou om energie, gaswinning, robotisering of biotechnologie gaat, draait het om transitie: de overgang naar een nieuwe manier van werken en leven met behulp van nieuwe technologieën. De politiek zou hierin wellicht meer leidend kunnen zijn. Want als de politiek niet kiest, dan is het voor bedrijven en de wetenschap lastig om zich te committeren.”

“Innovatie moet de ruimte krijgen”, vindt De Krom. “Een nieuwe technologie is in eerste instantie vaak duur en kan niet zo maar een plek op de vaak volle markt veroveren. Daarin ligt ook een rol voor de overheid.”

Melanie Peters: “De belangrijkste les is dat technologie niet op zich staat, het moet worden ingepast”

Kruispunt van kennisdomeinen

Het is belangrijk dat alle betrokken partijen nadenken en meedenken over transities, besluit De Krom. “De samenwerking tussen TNO en het Rathenau Instituut is daarin ook waardevol. Wij kijken naar technische oplossingen, waar het Rathenau Instituut in ogenschouw houdt wat het betekent voor de samenleving. Onze onderzoekers hebben onderling al veel contact. Elke partij heeft zijn eigen focus en doet waar die goed in is, onze kracht in Nederland zit hem in het samenbrengen en gebruikmaken van al deze expertise. Innovatie vindt immers veelal plaats op het kruispunt van kennisdomeinen.”

Meer informatie?

Neem voor meer informatie contact op met Shanna Wiegerinck

Neem contact op
blik op de toekomst

“We kunnen maatschappelijke vraagstukken alleen oplossen door ze integraal aan te vliegen”

15 feb '18 - 5 min
Wat zijn de uitdagingen op het gebied van de relatie tussen wetenschap, innovaties en maatschappelijke vraagstukken? TNO’s CEO Paul de Krom bespreekt het met Melanie... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.