blik op de toekomst

"We moeten naar meer energie en minder CO2"

29 maart 2016 • 8 min leestijd

In de transitie naar duurzame energie blijven olie en gas voorlopig onmisbaar. Maar versnelling van innovatie is essentieel om op verantwoorde wijze in de toenemende vraag te kunnen blijven voorzien. Om de noodzakelijke innovaties en technologie aan te jagen, hebben TNO, Shell en Siemens de Oil & Gas Reinvented Community opgezet. TNO Time interviewt Yuri Sebregts, Chief Technology Officer van Shell, en René Peters, Director Gas Technology van TNO.

Fossiele brandstoffen zijn eindig, het klimaat verandert door CO2-uitstoot en wind- en zonne-energie lijken goede alternatieven. Is de rol van olie, kolen en gas binnenkort uitgespeeld?

Yuri Sebregts: "Zeker niet. We bevinden ons midden in een transitie van het energiesysteem waarbij vooral wind- en zonne-energie toenemen. Tegelijkertijd is de energiebehoefte groot en neemt deze ook nog snel toe vanwege het stijgende welvaart- en welzijnsniveau van heel veel mensen. Dat vereist een zowel betrouwbare als betaalbare energielevering. Vooral met aardgas is het mogelijk om emissies te beperken."

En die energie moet ook nog duurzaam zijn?

Yuri Sebregts: "Het huidige energiesysteem leidt tot meer CO2-uitstoot. Ook de luchtkwaliteit staat lokaal onder druk, zoals in China waar nog veel wordt gestookt met kolen. Maar we kunnen ook geen rem zetten op de kwaliteit van leven van al die mensen. We moeten dus naar meer energie en minder CO2."

Ameland wil met een zonne-energiepark, het grootste van Nederland, in 2020 volledig zelfstandig zijn in zijn duurzame energievoorziening. Is dat een goede weg?

Yuri Sebregts: "Ameland is een prachtig project. Maar in veel sectoren, zoals zwaar transport, schepen, vliegtuigen en industrie, is nog steeds behoefte aan traditionele energiebronnen. Ameland lost dat niet op. Zonne- en windenergie levert onvoldoende energiedichtheid voor zware industriële toepassingen zoals de productie van staal en cement. Personenauto’s rijden al op batterijen, maar ik zie vliegtuigen op korte termijn nog niet vliegen met batterijen. Daarvoor heb je dus nog steeds kerosine nodig of op de middellange termijn misschien biobrandstoffen."

René Peters
: "Nee, de energietransitie betekent niet dat je een kolencentrale uitzet en een windpark bouwt. Olie en gas blijven nog een lange tijd een grote rol spelen."

"Zonne- en windenergie levert onvoldoende energiedichtheid voor zware industriële toepassingen"

Welke toekomstige en alternatieve duurzame energiebronnen ziet Shell als de meest kansrijke? En wanneer gaan deze een impact hebben op de traditionele business van Shell, dat nu al meer gas- dan oliebedrijf is?

Yuri Sebregts: "Wij zijn een energiebedrijf. De recente overname van BG geeft versnelling aan de omslag van olie- naar gasbedrijf, maar we zetten onze innovatiemiddelen in op veel verschillende alternatieven. Zoals LNG (Liquefied Natural Gas, red.) als schonere brandstof voor zwaar wegtransport en scheepvaart. Waterstof voor auto’s: in Duitsland neemt Shell deel in een joint-venture met zes partijen om een uitgebreid netwerk van waterstoftankstations op te zetten om elektrisch vervoer te stimuleren. In Qatar produceren we GTL (gas-to-liquids, red.), die een alternatief is voor conventionele diesel in bestaande dieselmotoren van schepen, vrachtauto’s en bussen. En we investeren in nieuwe technologieën voor het produceren van biobrandstof uit restgewassen."

Maar LNG stoot nog steeds CO2 uit.

Yuri Sebregts: "Dat is waar, maar slechts de helft van de uitstoot van kolen. En gas is een overgangsoplossing. Voor veel toepassingen waar nog geen goed en betaalbaar alternatief beschikbaar is, zoals zwaar transport, is gas een geschikte transitiebrandstof. Overigens investeert Shell ook veel in CO2-afvang en –opslag."


René Peters:
 "Gas is een betere brandstof dan olie, maar olie blijft nodig. Er zijn nog geen vliegtuigen op gas. En in de petrochemie is olie ook nog lang een noodzakelijk bestanddeel. Wel zie je daar ook een verschuiving naar gas en naar een biobased chemie."

"Voor veel toepassingen waar nog geen goed en betaalbaar alternatief beschikbaar is, is gas een geschikte transitiebrandstof"

Steeds meer huishoudens in Nederland gaan wel steeds minder gas gebruiken dankzij betere isolatie en leveren zelfs terug aan het net dankzij investeringen in zonnepanelen en windturbines. Is centrale, grootschalige energieopwekking in de toekomst nog wel nodig?

Yuri Sebregts: "Maar de meeste huishoudens hebben nog wél een aansluiting. Dus ze zijn afhankelijk van een kolen- of gascentrale wanneer de zon niet of onvoldoende schijnt. Écht nul-op-de-meter is géén aansluiting op het net. Leveringszekerheid is essentieel en dat vraagt forse investeringen en maakt het vraagstuk complex. En er is ook niet één wereldwijde transitie aan de gang, er zijn veel verschillende transitiepaden in verschillende landen en regio’s. Bijvoorbeeld om klimatologische redenen - hoeveel wind en zon er is – en de inrichting van het huidig energiesysteem, dus welke beschikbare bronnen er zijn en hoe de vraagkant eruit ziet. En het startpunt van een welvarend land als Duitsland is heel anders dan een land als India, waar het energieverbruik naar verwachting nog flink gaat stijgen."

Kan de hele energievoorziening niet op een dag ineens op zijn kop staan door een disruptive technology, misschien ontwikkeld door een Tesla, Google of Apple, die nu ook met miljarden branchevreemde initiatieven als auto’s ontwikkelen?

Yuri Sebregts:"‘Disruption is mooi, alleen het is niet te plannen. Binnen Shell hebben wij een onafhankelijk team mensen vrijgesteld om nieuwe ideeën buiten de gebaande paden te identificeren. Die club, GameChanger, heeft een eigen website en is vrij te benaderen. Nieuwe technologische innovaties kómen er, en we hopen snel, toepasbaar en betaalbaar. Bovendien moeten ze snel te schalen zijn zodat ze commercieel haalbaar zijn. Shell is een bedrijf met economische principes, we hebben te maken met verwachtingen van aandeelhouders. We moeten ook toekomstige energieproducten toegankelijk maken voor onze klanten. We zijn medeaandeelhouder in windparken in de VS en Nederland, en in een biobrandstofbedrijf in Brazilië. Maar het aandeel van wind- en zonne-energie is nu wereldwijd nog slechts 1 procent."

Hoe zorg je dat dat aandeel snel groeit? Moet het innovatietempo niet worden opgevoerd onder druk van de klimaatafspraken in Parijs?

Yuri Sebregts: "De gemaakte afspraken vormen een goed uitgangspunt voor overheden en de maatschappij om tot effectief beleid en culturele verandering te komen, die tot CO2-arme keuzes voor zowel het bedrijfsleven als consumenten kan leiden. Ik denk dat er wel meer incentives moeten komen. Wij zijn sterk voor CO2-beprijzing. Want zonder CO2-beprijzing is er nog te weinig aandrang voor consumenten om energie met lagere CO2-uitstoot in te kopen of zuiniger om te gaan met energie. En daardoor hebben producenten te weinig aandrang om die te ontwikkelen. Economische prikkels zijn nodig."

"Zonder CO2-beprijzing is er nog te weinig aandrang voor consumenten om energie met lagere CO2-uitstoot in te kopen of zuiniger om te gaan met energie"

En Shell werkt in onderzoek en ontwikkeling veel samen met andere partijen, zoals met TNO en Siemens in de Oil & Gas Reinvented Community. Heeft Shell zelf niet voldoende kennis in huis?

Yuri Sebregts: "De uitdagingen in de energietransitie zijn zó groot en complex dat geen enkel bedrijf of instituut in zijn eentje alle problemen kan oplossen. Dus dat moet je wel samen met anderen doen."

Shell opereert mondiaal en heeft researchcentra op verschillende plekken in de wereld, hoe belangrijk is TNO als Nederlands kennisinstituut voor zo’n gigant?

Yuri Sebregts: "We hebben drie grote tech-hubs: in Houston in de VS, Bangalore in India en in Nederland in Amsterdam en Rijswijk. TNO is een belangrijk onderzoeksinstituut in Nederland, hoewel we ook werken met de TU Delft, TU Eindhoven, en de universiteiten van Utrecht en Groningen en andere. TNO heeft veel capability in huis, de kunde en de capaciteit, en die wordt ook nog eens continu ververst en gevoed door de andere afnemers van innovatie, andere ondernemingen dus."

Wat is de toegevoegde waarde van de Oil & Gas Reinvented Community in de wereldwijde onderzoeksactiviteiten?

Yuri Sebregts: "Die ligt op heel veel verschillende terreinen. We willen zo breed en zo open mogelijk innovaties aanjagen, in de hele supply-chain, dus van olie- en gaswinning tot het verminderen van de milieubelasting en het ontwikkelen van nieuwe energietechnologie. Daarmee hopen we de transitie te versnellen."

René Peters: "Zie het als een zeer breed en open samenwerkingsverband van industrie, kennisinstituten, overheid en andere betrokkenen om te komen tot een Europees innovatienetwerk voor de olie- en gassector. We bevorderen de noodzakelijke integratie."

"De Oil & Gas Reinvented Community is een zeer breed en open samenwerkingsverband om te komen tot een Europees innovatienetwerk voor de olie- en gassector"

Zo is robotica een belangrijk focusgebied van de Oil & Gas Reinvented Community.

Yuri Sebregts: "Zeker, want robotica en verdere automatisering is onmisbaar bij olie- en gaswinning, bijvoorbeeld voor steeds moeilijker te bereiken velden of diepzeetoepassingen, en maakt de winning veiliger. Je hebt standaarden nodig om dit door te laten groeien, om de risico’s te beheersen en die uit te leggen aan de toezichthoudende instanties en overheden. Een doorbraak hierin bereiken kan alleen maar in dit soort samenwerkingen."

René Peters: "Er zijn nog veel olie- en gasvoorraden, maar die worden steeds moeilijker bereikbaar. Je moet tegelijkertijd zorgen dat je milieuschade minimaliseert. Daarnaast brengen wij met nadruk naar voren dat de olie- en gaswereld niet het probleem is, maar deel van de oplossing."

De oplossing komt dus allesbehalve alleen van duurzame energiebronnen?

Yuri Sebregts: ‘Er zal nog lang sprake blijven van een hybride rol voor zowel hernieuwbare als traditionele energiebronnen. Sommige mensen proberen de dialoog tussen zonnecellen en koolwaterstoffen te polariseren, maar ze zijn complementair wil je een systeem van betaalbare en betrouwbare energie mogelijk houden. Althans voorlopig."

Een ander focusgebied van de Oil & Gas Reinvented Community is offshore-energie. Daar gaan wind en anderzijds olie en gas heel letterlijk samen.

Yuri Sebregts: "In de Noordzee bevindt zich veel infrastructuur voor de winning van olie en gas. Je kunt je voorstellen dat die bestaande infrastructuur zich leent voor de ontwikkeling van offshore-windparken. Oude lege gasvelden zijn wellicht bruikbaar voor tijdelijke opslag van energie uit wind."

René Peters: "En zo hoef je ook al die booreilanden niet af te breken, en blijft het ook nog rendabel om het nog resterende gas uit de zeebodem te halen. Bovendien vermijd je schadelijke uitstoot als boorplatforms in plaats van uit gas opgewekte stroom windstroom gebruiken. En dan is er nog een heel groot voordeel: door een deel van de boorplatforms om te bouwen tot transformatorstation kun je windparken verder uit de kust aanleggen. Zo investeert olie en gas mee in de windenergie van de toekomst, die daarmee aanzienlijk goedkoper wordt. Dat is goed voor ons allemaal, want hoogspanningsnetbeheerder TenneT, die de windparken exploiteert, wordt betaald met 100% overheidsgeld. Dankzij de synergie van offshore en geothermie ontwikkelen we nieuwe technologie en hebben we een betere license to operate. Meer integratie en evenwicht in het totale energiesysteem, dat is precies wat de Oil & Gas Reinvented Community voor staat."

"Oude lege gasvelden zijn wellicht bruikbaar voor tijdelijke opslag van energie uit wind"

blik op de toekomst

"We moeten naar meer energie en minder CO2"

29 mrt '16 - 8 min
In de transitie naar duurzame energie blijven olie en gas voorlopig onmisbaar. Maar versnelling van innovatie is essentieel om op verantwoorde wijze in de toenemende... Lees meer
verhaal van de klant

Duurzaam wonen op een tropisch eiland wordt werkelijkheid

16 nov '17 - 4 min
Aruba streeft naar duurzaamheid. En dat kan ook, vooral omdat het Caribische eiland beschikt over krachtige energiebronnen zoals zon en wind. In de Smart Community... Lees meer
innovatie

Van Frankrijk tot Californië: energieopwekkend wegdek gaat de grens over

22 sep '17 - 3 min
Een wegdek waarover je niet alleen kunt rijden, maar dat ook duurzame energie produceert. Dat is SolaRoad: een TNO-innovatie die een paar jaar geleden niet meer... Lees meer
innovatie

Zuiver water en elektriciteit met MemPower®

4 aug '17 - 3 min
Water is er genoeg op de wereld, maar goed drinkwater is schaars. TNO’s MemPower® verandert met behulp van membraantechnologie en duurzame energie, zeewater in drinkwater... Lees meer
blik op de toekomst

Over 5 jaar 250 bedrijventerreinen energieneutraal of zelfs energiepositief

5 jul '17 - 3 min
Bedrijventerreinen bieden ongekende kansen om energie te besparen. Ondernemers verzilveren die kansen echter nog onvoldoende. De stichting Bedrijventerreinen Energiepositief... Lees meer
blik op de toekomst

Innovaties drijvende kracht achter de energietransitie

19 jun '17 - 3 min
Dat het Nederlandse energiesysteem de komende decennia drastisch gaat veranderen, daar is iedereen het wel over eens. Maar hoe precies? En met welke snelheid? Dat... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.