blik op de toekomst

Wetten en regels vertragen energie-integratie op de Noordzee

11 februari 2019 • 4 min leestijd

Energie-expert Rene Peters aan het woord over de belemmeringen van de huidige wet- en regelgeving.

Meer weten?

Lees meer over North Sea Energy.

North Sea Energy

De Noordzee gaat door het grootschalig opwekken van energie door windparken een cruciale rol spelen in de energietransitie. De overheid heeft middels succesvol beleid grote stappen bewerkstelligd dat er grote windparken tegen geringe kosten worden gerealiseerd. Door deze parken te koppelen aan de infrastructuur van de olie- en gasindustrie, zoals platforms en pijpleidingen, is milieuwinst te behalen en komt het duurzamer energie opwekken sneller dichterbij. Alleen staat wet- en regelgeving deze innovatie soms nog in de weg.

“We moeten echt gaan nadenken over aanpassingen in de wetgeving om deze belemmeringen weg te nemen. Zo mag netbeheerder TenneT alleen elektriciteit van windparken naar land brengen, terwijl we ook behoefte hebben aan verbindingen tussen windparken en platforms. Er is een slim energienet op de Noordzee nodig om platforms te elektrificeren, waterstof te produceren en CO2 op te slaan in lege velden. Dat zijn belangrijke stappen in de energietransitie.”

Aan het woord is TNO energie-expert Rene Peters, tevens programmamanager van North Sea Energy. North Sea Energy is een TKI-programma waarin TNO, New Energy Coalition, Rijksuniversiteit Groningen, Wageningen Marine Research en Royal Haskoning DHV samenwerken met olie- en gasbedrijven, windoperators, toeleveranciers en de overheid. Op 6 februari presenteerde het programma de resultaten van een onderzoek naar systeemintegratie op de Noordzee. Het programma analyseerde de kansen en uitdagingen op het vlak van techniek, economie, milieueffecten en wet- en regelgeving.

Twee opgaven combineren

“We staan voor twee grote opgaven.”, zegt Rene Peters. “De olie- en gasindustrie is wettelijk verplicht om platforms en pijpleidingen die niet meer worden gebruikt, op te ruimen. De komende twintig jaar gaat het om zo’n 150 platforms en drieduizend kilometer pijpleiding. Daarnaast moeten putten en reservoirs worden afgedicht. We hebben als samenleving de ambitie veel meer duurzame energie op te wekken en de CO2-uitstoot te reduceren. De Noordzee speelt met de komst van enorme windparken die steeds verder uit de kust komen te liggen, een belangrijke rol. Voor het aan land brengen van de op zee opgewekte elektriciteit moet nieuwe infrastructuur worden aangelegd. Als je die uitdagingen combineert, wordt dat allemaal een stuk slimmer, goedkoper en milieuvriendelijker.”

Waterstof veelbelovend

Waterstof is een belangrijk onderdeel van de plannen. Door de opgewekte windenergie niet als elektronen maar in de vorm van moleculen aan land te brengen, is bestaande infrastructuur op de Noordzee te gebruiken om waterstof te produceren en te transporteren via bestaande gasleidingen. Maar hier vormen nationale en internationale regels een belemmering. Volgens een conventie uit 1998 over bescherming van het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan moeten platforms op de Noordzee die niet langer produceren, worden opgeruimd. Ook onze eigen wetgeving vormt een hindernis. Terwijl waterstof een van de veelbelovende opties is in de energietransitie, valt waterstofproductie niet binnen een duidelijk wettelijk kader, is transport nog niet gereguleerd in de gaswet en wordt bijmenging van waterstof nog maar beperkt toegestaan. “Als we de platforms een nieuwe bestemming willen geven en waterstof op zee gaan produceren, moet er iets veranderen. De wetgeving staat momenteel oplossingen in de weg die milieutechnisch en maatschappelijk gewenst zijn”, aldus Rene Peters.

Milieueffecten

De tien tot twintig grootste platforms een nieuwe functie geven in de energietransitie, resulteert in minder uitstoot van CO2, NOx en fijnstof, en minder geluidsoverlast. Eerder berekende North Sea Energy al dat het elektrificeren van de top tien platforms een halve megaton CO2-uitstoot bespaart door ze te voorzien van stroom van een windpark. Het nieuwe onderzoek gaat dieper in op de milieueffecten van het hergebruik van platforms en pijpleidingen. Hierbij zijn belangrijke synergieën voor het milieu gevonden, maar ook enkele negatieve effecten die mogelijk meer aandacht nodig hebben. Geen van deze geïdentificeerde milieueffecten zijn sterk verstorend voor het milieu.

Businesscase waterstof en CO2-opslag

In het onderzoek is verder bekeken welke lege velden in de Noordzee geschikt zijn voor CO2-opslag, of pijpleidingen zijn te gebruiken voor transport van CO2 en waterstof en welke platforms geschikt zijn voor de productie van waterstof. Ook is onderzocht hoe dat rendabel kan in combinatie met platform elektrificatie.
Voor CO2-opslag ziet de gecombineerde businesscase er positief uit. Waterstof is op de korte termijn een ander verhaal, omdat de markt wordt bediend door goedkopere grijze waterstof, geproduceerd uit aardgas. Voor het op grote schaal produceren van groene waterstof, via elektrolyse van duurzaam opgewekte elektriciteit als wind en zon, zijn de meeste platforms te klein. De businesscase van waterstof op zee ziet er beter uit als door waterstofproductie en transport op de aanlandingskosten van windenergie kan worden bespaard. Voor het transport vanaf grote platforms of energie-eilanden zijn dan bestaande gasleidingen te gebruiken. Zo wordt het elektriciteitsnet op land ook ontlast.

Handen ineen slaan

Voor de noodzakelijke aanleg van een offshore elektriciteitsnet dat windparken en platforms verbindt, moeten bedrijfsleven en overheid de handen snel ineen slaan en wettelijke beperkingen worden opgeheven. De decarbonisatie van de industrie met behulp van blauwe of groene waterstof zou een wezenlijke bijdrage moeten leveren aan de versnelling van de energietransitie. De ontwikkeling van de Noordzee als bron voor groene waterstof of voor opslag van CO2 is daarbij cruciaal. Omdat veel van deze bedrijven dicht bij de kust zitten (Maasvlakte en Botlek, Zeeland, IJmuiden, Eemshaven), is hier veel winst te behalen.

innovatie

Zonnestroom: grenzen rendement verder opgerekt

1 feb '22 - 3 min
De ontwikkeling van zonne-energie gaat razendsnel. De kosten van de opwek van zonnestroom gaan in hoog tempo omlaag en het rendement van de zonnemodule neemt navenant... Lees meer
nieuwsbericht

Geothermie volledig CO2-neutraal maken

8 dec '21 - 3 min
Geothermie is een van de schoonste duurzame warmtebronnen en vormt een essentieel onderdeel van de energietransitie. Toch is aardwarmte niet honderd procent CO2-neutraal.... Lees meer
nieuwsbericht

Proeven met nieuwe generatie zonnewegdek

18 nov '21 - 3 min
Wegdek kan een rol van betekenis spelen in het grootschalig opwekken van zonne-energie. TNO werkt in het concept SolaRoad aan technieken en constructies waarbij... Lees meer

Dag van de uitvinder

9 nov '21 - 5 min
Bij TNO werken onze uitvinders al sinds 1932 aan de uitvindingen en innovaties van morgen. In het kader van de Dag van de Uitvinder staan we stil bij enkele TNO... Lees meer
innovatie

TNO’ers bestrijden de stikstofcrisis met programma Brains4Nitrogen

15 okt '21 - 4 min
Na het succes van het Brains4corona-programma, waarin TNO zich richtte op de aanpak van het coronavirus in 2020, is de organisatie nu van plan meer van deze 'Brains4x'-uitdagingen... Lees meer