blik op de toekomst

Zeezoogdieren beter begrijpen

16 oktober 2018 • 3 min leestijd

Welke effecten heeft geluid dat de mens onder water veroorzaakt op zeezoogdieren en het milieu? Zolang die vraag niet nauwkeurig kan worden beantwoord, moeten beleidsmakers en vergunningverleners op basis van beperkte onderzoeksgegevens hun werk doen. Er ontstaan echter wel steeds meer bruikbare inzichten. Om die inzichten te delen, nam TNO als hoofdorganisator deel aan de internationale conferentie ESOMM-2018.

De 6th International Meeting on the Effects of Sound in the Ocean on Marine Mammals (ESOMM), met 170 deelnemers uit 15 verschillende landen, vond plaats van 9 tot en met 14 september 2018 in Scheveningen. Voor het eerst namen, naast wetenschappers, niet alleen de hoofdrolspelers uit de marine-gemeenschap deel aan de conferentie maar ook experts uit de olie- en gasindustrie, die net als de marine de mogelijke overlast en schade zo veel mogelijk willen beperken.

De grenzen van geluidsoverlast

Sinds de industriële revolutie nam het geluid onder water enorm toe. Schepen maakten steeds meer lawaai en de scheepvaart nam enorm toe. Bovendien kwamen er andere soorten geluid bij. Inmiddels onderzoekt TNO in internationaal verband de effecten van geluidsoverlast onder water voor de vijf belangrijkste menselijke geluidsbronnen: scheepvaart, seismiek voor de olie- en gasindustrie, offshore bouwactiviteiten zoals heien op zee voor de aanleg van windparken, militaire sonar en het gebruik van explosieven.

“Onze zorg is dat zeezoogdieren door hard geluid minder gaan eten of zich niet meer voortplanten. Het is echter moeilijk om daar grip op te krijgen”

Gaan zeezoogdieren minder eten?

“Oorspronkelijk dachten we dat hard geluid gevaarlijk was en dat zeezoogdieren door directe fysiologische schade dood op het strand werden gevonden. Maar dat blijkt zelden het geval”, vertelt Frans-Peter Lam van TNO. “Onze huidige inschatting is dat ze er wel last van hebben en daardoor minder gaan eten of zich niet meer voortplanten. Het is echter moeilijk om daar grip op te krijgen. Als er geluidsoverlast is nabij een luchthaven, dan schrijf je een enquête uit onder bewoners of open je een klachtenlijn. Dat werkt niet voor alles wat onder water leeft.”

Gedragsstudies en gehoortesten

Het onderzoek naar de reactie van deze dieren op geluid vindt op drie manieren plaats. Lam: “We kunnen meegaan met een marine-oefening om te kijken of dieren weggaan en terugkomen. Dat is het meest realistisch, maar tegelijk is het heel moeilijk om alle bewegingen in de gaten te houden. Ook kunnen we gedragsstudies of gehoortesten doen met dieren in gevangenschap, zoals gestrande bruinvissen en zeehonden. Ook aan dat soort onderzoek doen we mee. Die methode is vrij gecontroleerd en levert veel nuttige kennis op, maar heeft als nadeel dat je moeilijk kunt inschatten hoe het in open water zou uitpakken.”

“Vanaf een onderzoeksschip voorzien we walvissen van een zuignappenzender. Zo kijken we hoe ze reageren op sonar of ander geluid”

Meeluisteren met een walvis

De gulden middenweg wordt het meest toegepast. “In het 3S-project doen we met universiteiten en instituten uit het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Noorwegen en de VS al meer dan tien jaar onderzoek in Noorwegen. Vanaf een onderzoeksschip voorzien we walvissen van een zuignappenzender die beweging en geluid registreert, zodat je dus kunt ‘meeluisteren’ met het dier. Zo kijken we hoe ze reageren op sonar of ander geluid. Die experimenten verlopen redelijk gecontroleerd, terwijl het dier toch in zijn eigen omgeving is. Op die manier verzamelden we al gedragsresponsen voor orka’s, potvissen, grienden, bultruggen, butskoppen en dwergvinvissen.”

“Een inzicht waarmee de olie- en gasindustrie aan de slag kan, is dat lage bromtonen verder reiken dat hoge fluittonen. Het is de moeite om de hoge tonen af te schermen”

Inzichten voor de marine en olie- en gasindustrie

TNO verwerkt de opgedane kennis en inzichten in de mitigatiesoftware voor de marine. “De gevoeligheid voor elke zoogdiersoort is anders. Daarom moet je de sonar per leefgebied en seizoen instellen”, leg Lam legt uit. “De marine kan bijvoorbeeld minder hard of minder lang uitzenden of de oefening op een ander moment plannen. Een inzicht waarmee de olie- en gasindustrie aan de slag kan, is dat lage bromtonen verder reiken dat hoge fluittonen. Bij het zoeken naar nieuwe reservoirs veroorzaken ze beide tonen, terwijl alleen de lage tonen nodig zijn. Het is dus de moeite om de hoge tonen af te schermen.”

Nieuwe trend in sonar

De nieuwste trend in sonar is om niet met geluidspulsen, maar met continu geluid te werken, zodat er constant informatie binnenkomt. Doordat die nieuwe systemen een groter dynamisch bereik hebben, kan de marine de signalen continu uitzenden en tegelijk naar de echo’s luisteren. Omdat de informatie zo continu binnenkomt, volstaat een minder hard volume voor het sonargeluid. “Maar aan het einde van de rit weten we niet of dit beter of slechter is”, waarschuwt Lam. “Je verstoort een minder groot gebied, maar een continu geluid kan toch vervelend zijn. Het is belangrijk dat we hier een beter begrip van hebben, om straks de nieuwe veelbelovende continue sonar verantwoordelijk in te kunnen zetten.”

Meer weten?

Wil je meer informatie of heb je een vraag over dit onderzoek van TNO? Neem dan contact op met Frans-Peter Lam.

Neem contact op
feiten & cijfers

TNO heeft positieve impact op bedrijvigheid

14 nov '19 - 3 min
De missie van TNO is het verbinden van mensen en kennis om zo innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving duurzaam... Lees meer
blik op de toekomst

Hoe vind je onvindbare veroordeelden? QUIN kan helpen

7 okt '19 - 4 min
In totaal zijn er zo’n 11.000 ‘onvindbare veroordeelden’ in Nederland. Dit zijn mensen die veroordeeld zijn en (een deel van) hun straf nog moeten uitzitten. Om... Lees meer
op de werkvloer

Reservisten pakken hun rol

12 aug '19 - 5 min
Met de voeten in de klei. Voor de reservisten van TNO is het meer dan een uitdrukking. Op de loonlijst bij de landmacht, luchtmacht, marine of marechaussee draaien... Lees meer
verhaal van de klant

TNO en opsporingsdiensten schijnen licht op het dark web

1 mei '19 - 4 min
Criminelen wanen zich anoniem en dus veilig op het dark web. Maar met hulp van TNO krijgt de overheid steeds meer grip op dit afgeschermde deel van het internet.... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights #12 – Autonome wapens of menselijke controle?

25 mrt '19 - 1 min
De oorlogsindustrie heeft al meerdere revoluties meegemaakt; buskruit, kanonnen, vuurwapens tot aan kernwapens. Nu staan we voor een nieuwe revolutie namelijk autonome... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.