Actieagenda met digitale oplossingen voor het energiesysteem

Breed gedragen en gedeeld

De agenda is tot stand gekomen in samenwerking tussen het ministerie van Klimaat en Groene Groei en TNO. “Met dank aan de inbreng van een groot aantal partijen uit de sectoren energie en ICT. Het is een daardoor actieagenda die dicht bij de praktijk staat en breed wordt gedragen en gedeeld”, vertelt Frank van der Harst, Senior beleidsmedewerker data van het ministerie en een van de leden van het projectteam.

Handen en voeten gegeven

“We hebben het onderwerp met een grote groep betrokken partijen handen en voeten gegeven”, vult Fonz Dekkers, Clusterleider Energie-innovatie van KGG aan. “Digitalisering is een veelomvattend begrip waar je alle kanten mee op kunt. Nu hebben we in de actieagenda concreet aangegeven wat digitalisering voor de energievoorziening betekent, welke thema’s ermee gemoeid zijn, wie op welke manier in actie kan en moet komen, tot welke resultaten dat leidt. Daarmee geven we antwoord op de vraag uit het NPE hoe je digitalisering integraal onderdeel maakt van het energiesysteem.”

Gericht actiepunten formuleren

Het eerste van de vijf thema’s die het actieplan beschrijft, is ‘inzicht in het elektriciteitssysteem’. Want het begint met data. TNO-consultant Michel Emde: “Het hebben van goede data, die met elkaar kunnen verbinden en verrijken leidt tot nieuwe en betere inzichten. De behoefte daaraan bleek bij alle partijen die we hebben gesproken en tijdens alle werksessies die we hebben gehad, van gebouwde omgeving tot grootverbruikers, van gemeenten tot mkb. We hebben partijen die data kunnen leveren en partijen die er behoefte aan hebben bij elkaar gebracht. Dan wordt het allemaal heel concreet en kun je gericht actiepunten formuleren.”

Publieke belangen centraal

Het actieplan is binnen twee jaar gerealiseerd. Hugo Gelevert, innovatie orkestrator bij TNO: “Ons uitgangspunt was het Nationaal Plan Energiesysteem waarin de publieke belangen van de energievoorziening centraal staan. Dat betekent een betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam energiesysteem. Die belangen moeten we mede met behulp van digitalisering borgen. We hebben alle denkbare betrokken en belanghebbende partijen bij elkaar gebracht en hun bevindingen in uiteenlopende werksessies besproken. Toen bleek dat digitalisering voor de ene partij niet snel genoeg kan gaan, terwijl de andere een meer afwachtende houding aanneemt en zich eerst op het hier en nu wil richten. Besluiten over scope en doel van de ADE werden genomen in een stuurgroep van tien organisaties, met mandaat om namens hun achterban te spreken. Samen vormden zij een goede vertegenwoordiging van de energie- en de ICT-sector. Uiteindelijk kom je dan tot een actieplan waar het hele veld zich in kan vinden.”

Ketenoverstijgende oplossingen

De vijf thema’s van de actieagenda vormen een uitwerking van de richtinggevende keuzes uit het NPE. Behalve inzicht in het elektriciteitssysteem zijn dat het beter benutten van netwerkcapaciteit, goed toegeruste deelnemers (zowel huishoudens als bedrijven), een geïntegreerd en weerbaar elektriciteitssysteem en tot slot planning, aanleg en monitoring van het elektriciteitssysteem.

De reden dat de agenda vooral gericht is op het elektriciteitssysteem is de complexheid van de materie. “We pakken liever één, overigens veelomvattend, onderwerp bij de kop dan alles tegelijk. Bovendien zijn veel digitale oplossingen die we benoemen ketenoverstijgend. Een energiemanagementsysteem bijvoorbeeld komt voort uit het domein elektriciteit, maar kun je ook gebruiken voor andere energiedragers, zoals warmte. Veel oplossingen en acties die we benoemen, hebben ook invloed op en zijn bruikbaar voor de andere ketens in het energiesysteem”, zegt Frank.

Urgentie

De keuze om te beginnen met het elektriciteitssysteem is mede ingegeven door de urgentie die hier wordt gevoeld door netcongestie en de hoge elektriciteitsprijzen. Digitalisering biedt hier dan ook grote kansen.

Michel: “In het NPE is elektriciteit ook de belangrijkste energiedrager, die voorwaardelijk is voor andere energiedragers. Bovendien is elektriciteit een Europees systeem. Iedereen is met iedereen verbonden. Daarom is het ook belangrijk om de digitalisering daar goed te organiseren.”

Actiehouders

De actieagenda bevat voor de vijf thema’s zeventien digitale oplossingen, die via verschillende actielijnen uitmonden in een kleine dertig concrete acties. Bij elke actielijn is het doel en wat het moet opleveren duidelijk omschreven. Voor de daarbij horende acties is aangegeven welke stappen nodig zijn, op welke termijn wat moet gebeuren en wie de actiehouders zijn. Dat zijn partijen die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de acties. Nu de actieagenda is vastgesteld coördineert de Topsector Energie de uitvoering van de agenda, onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Klimaat en Groene Groei.

Rapport-Wennink

Een dag na de presentatie van de actieagenda verscheen het rapport-Wennink ‘De route naar toekomstige welvaart’, waarin digitalisering van het energiesysteem ook concreet wordt benoemd: “Binnen energie- en klimaattechnologie kan digitalisering zorgen voor slimmer netbeheer, betere integratie van duurzame energieproductie en een vermindering van netcongestie.”

Fonz: “Het onderstreept opnieuw het grote belang van digitalisering van ons energiesysteem. Dat moet oplossingen bieden voor acute problemen als netcongestie, hoge kosten, kwetsbaarheden en meer. Het gaat er uiteindelijk om een betrouwbaar, veilig en betaalbaar energiesysteem voor iedereen.”