Tijdmaker in beeld: Mirjam de Bruin-Hoegée over chemische wapens

Herkomst chemische wapens

"Ik onderzoek of je de herkomst van chemische wapens kunt achterhalen met forensische methodes. Als het om explosieven of drugs gaat, zijn we daar al een stuk verder mee, maar bij chemische wapens ontbreekt daar nog kennis. Ik focus me vooral op situaties waarin je niet een volle granaat vindt, maar enkel kleine sporen. Bijvoorbeeld als mensen zijn vergiftigd en je alleen wat bloed hebt. Of als je pas later naar een oorlogsgebied kunt en er alleen nog planten staan, of brokstukken beton liggen. Ik vind het interessant om uit te zoeken wat je daarvan dan nog kan afleiden."

Beste medische zorg na blootstelling

“Helaas zijn er nog regelmatig aanvallen met chemische middelen. Daarom vond ik dat dit beter aangetoond moet worden. Niet alleen om achteraf te zeggen wie erachter zit, maar ook om direct na blootstelling de beste medische zorg en beschermingsmiddelen te kunnen geven. Het unieke aan dit onderzoek is dat we stabiele biologische indicatoren vonden in zowel bloed als in planten. Deze kunnen zelfs maanden later nog wijzen op een blootstelling aan chemische stoffen.

“Deze inzichten kunnen nu al wereldwijd gebruikt worden. TNO is een van de bijna 30 labs die gevraagd kunnen worden door de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens in Den Haag om onderzoek te doen na een aanval. Onze methode met de planten is inmiddels opgenomen in een handboek met richtlijnen voor dit onderzoek. Hierdoor kunnen andere labs het ook al toepassen.”

“Voor de toekomst wil ik de technieken die ik voor het lab ontwikkeld heb naar het oorlogsgebied brengen. Zodat militairen meteen kunnen testen: ben ik blootgesteld? Voor zenuwgassen is daar al onderzoek naar gedaan bij TNO. Maar van stoffen zoals chloorpicrine weten we nog heel weinig. Idealiter krijgen militairen straks automatisch een melding van een sensor als ze blootgesteld zijn. Net zoals iemand met diabetes nu een melding krijgt bij een lage bloedsuiker.”

Internationale samenwerking

“Dat we met een heel diverse groep mensen echt nieuwe methodes konden opbouwen. Mensen binnen TNO, het Nederlands Forensisch Instituut en internationale partners hadden allemaal een unieke kijk op het onderzoek. Daardoor zijn er veel verschillende aspecten in de experimenten meegenomen. Er was bijvoorbeeld best wel wat scepsis of je in bloed zulke lage hoeveelheden markers kon meten, maar met een paar enthousiaste collega's zijn we er toch voor gegaan.”

"Daarnaast was de internationale samenwerking bijzonder. Ik heb rondom dit onderwerp ook nog 3 maanden in de Verenigde Staten bij een instituut onderzoek gedaan naar de herleidbaarheid van het materiaal waar chemische stoffen mee verspreid worden. Bijvoorbeeld een drone of een geïmproviseerd explosief."

Realistisch onderzoek

“Een van de grootste uitdagingen was hoe je dit realistisch onderzoekt. Want je kunt natuurlijk geen giftige stoffen op echte mensen testen. Daarom deden we veel in-vitro-onderzoek met bloed van bijvoorbeeld Sanquin en bootsten we in het lab een blootstelling na. Bij planten konden we wel situaties nabootsen. We plaatsten een levende plant in een glazen vat en stelden die gecontroleerd bloot aan chemische strijdmiddelen. Vervolgens keken we naar de eiwitten in planten, die lijken op eiwitten in menselijk bloed.”

Samenwerken

“We werken veel samen met TNO Health & Work in Leiden en High Tech Industry in Eindhoven. Ook met collega's in Utrecht, vooral de afdeling Environmental Modelling, Sensing & Analysis, omdat zij vaak fijnstof karakteriseren en dus ook analyses doen in het lab die vergelijkbaar zijn met onze analyses. En we hebben samenwerkingen binnen alle divisies van de unit Defense, Safety & Security (DSS). Eigenlijk zijn er best veel verschillende afdelingen waar ik mee werk. En gezien het onderwerp zouden dat er nog meer kunnen worden.”

Preventief bijdragen aan veilige wereld

"Ik vind het mooi om bij te dragen aan een veilige wereld. En dat het in het beste geval preventief werkt. Want een betere opsporing ontmoedigt hopelijk het gebruik van chemische wapens."

"Dit zijn ook de dingen die me motiveren in mijn werk als reservist bij Defensie en als vrijwilliger bij het Rode Kruis, waar ik gastlessen geef over humanitair oorlogsrecht. Bij Defensie zie ik veel praktische uitdagingen. Als je als militair bijvoorbeeld een gasmasker opzet, zit het filter daarvan in de weg als je met een wapen wilt vuren. Dan moet je kiezen tussen bescherming tegen gas of tegen kogels. Dat soort uitdagingen vind ik heel interessant."