De cruciale rol van hightech zonne-energie voor Europese economie

Perovskietzonnefolies bieden perspectief op hoge energie efficiëntie, lichte en flexibele toepassingen, en nieuwe productie- en integratieconcepten met lagere kosten. Zonnetechnologie voor ruimtevaarttoepassingen biedt een unieke kans voor een onafhankelijke competitieve hoog technologische EU supply chain.

Nederland beschikt, dankzij zijn maakindustrie en kennisinfrastructuur, over een gunstige uitgangspositie om op korte termijn voor beide technologieën een betekenisvolle rol te spelen die bijdraagt aan onze energieleveringszekerheid en technologische soevereiniteit.

Energieonafhankelijkheid door zonne-energie

Het opbouwen van een sterke Europese waardeketen voor zonneenergie is een absolute randvoorwaarde voor een autonome energievoorziening en ruimtevaart. Zonne-energie vormt een zeer belangrijke en snel groeiende pijler voor duurzame energie.

Sinds het klimaatverdrag in Parijs in 2015 is het jaarlijkse Nederlandse vermogen van zonne-energie van ~1,5 GWp naar ~29 GWp gegroeid¹. Europa verbruikte in 2025 voor het eerst zelfs meer wind- en zonne-energie dan fossiele energie².

Deze energietransitie vereist betrouwbare waardeketens van betaalbare, duurzame producten. De huidige afhankelijkheid van externe toeleveringsketens maakt het energiesysteem kwetsbaar voor geopolitieke spanningen en marktverstoring³. Deze kwetsbaarheid benadrukt de noodzaak om te investeren in sleuteltechnologieën op het gebied van energieopwekking.

De overgang naar duurzame energie geeft Nederland en Europa de kans om een meer onafhankelijke positie in haar eigen energievoorziening in te nemen alsook een winstgevende en competitieve industrie op te bouwen.

De wereldwijde markt voor mainstream silicium PV panelen wordt al lange tijd gedomineerd door hevige concurrentie en overcapaciteit uit landen als China, waardoor de kansen voor Europa beperkt zijn.

Tegelijkertijd zijn er marktsegmenten waar technologische innovatie, industriële expertise en marktvraag op een gunstige manier samenkomen en waar Nederland aantoonbaar onderscheidend is en wel degelijk economisch kansrijke activiteiten kan ontwikkelen.

Leidende rol Nederland, versterken Europese waardeketen

Nederland speelt een leidende rol in de zich razendsnel ontwikkelende zonneceltechnologie op basis van perovskiet. Perovskiet-technologie biedt de mogelijkheid om zonnepanelen te produceren die efficiënter, lichter en flexibeler zijn dan conventionele panelen tegen lagere kosten.

Deze eigenschappen zorgen er bovendien voor dat integratie in de gebouwde omgeving mogelijk is op locaties waar conventionele panelen niet toepasbaar zijn. Het versnellen van innovatie en een Europese productieketen van perovskiet staat centraal in de beschikbaarheid van betrouwbare, betaalbare en duurzame energie in de toekomst.

Europa beschikt over een robuust en groeiend ecosysteem in de ruimtevaartsector en streeft naar het realiseren van open strategische autonomie⁴. De meeste civiele- en defensiesatellieten voor communicatie, detectie en aardobservatie gebruiken zonne-energie als belangrijkste energiebron.

De ontwikkeling van zonnecellen voor toepassingen in de ruimtevaart (hier verder als Space PV aangeduid) versterkt deze autonomie en geeft de mogelijkheid om een essentiële, unieke, hoogwaardige technologische waardeketen te creëren gebaseerd op geavanceerde siliciumtechnologie. Deze producten kunnen niet door de bestaande mainstream industrie worden geleverd.

De combinatie van maakindustrie, systeemintegratiecapaciteiten en kennisinfrastructuur, biedt Europa en Nederland de kans om niet enkel afnemer, maar mede vormgever en producent te zijn van een nieuwe generatie energietechnologieën.

De Europese waardeketen wordt daarmee niet alleen versterkt, maar ook geïntegreerd tot een samenhangend ecosysteem waarin onderzoek, pilotproductie, industrialisatie en certificering naadloos op elkaar kunnen aansluiten. Dit resulteert in een onafhankelijke waardeketen waar technologieën snel kunnen worden uitgerold, geoptimaliseerd en opgeschaald.

Perovskietzonnefolies als versneller van schone energieproductie

Nederland blijft momenteel achter bij de Europese ontwikkeling van duurzame energieopwekking. Om te voldoen aan de Europese afspraken, waarin is vastgelegd dat Nederland in 2030 ten minste 39 procent van het totale energieverbruik hernieuwbaar moet opwekken, is een verdere versnelling van de energietransitie noodzakelijk⁵.

Tegelijkertijd biedt deze opgave een strategische kans. Nederland beschikt over een sterke positie om een nieuwe generatie zonneceltechnologie te ontwikkelen en op te schalen: flexibele perovskietzonnefolie.

Deze doorbraaktechnologie opent een opkomende en veelbelovende markt voor zonneceltechnologie vanwege aantrekkelijke karakteristieken: ze zijn lichtgewicht, hebben een lage CO2 footprint, en bestaan uit materialen die volop in Europa beschikbaar zijn. Daardoor vermijdt het directe concurrentie met de massamarkt voor conventionele silicium-PV.

Met kostenefficiënte roll-to-roll (R2R) productie kan Nederland zijn leidende positie omzetten in duurzame economische waarde. Bovendien is de waardeketen grotendeels onafhankelijk van China en in Europa te realiseren, wat extra strategische en economische voordelen biedt.

Vergroten prestaties en toepassingsmogelijkheden

Flexibele perovskietzonnefolies onderscheiden zich daarnaast door hun potentieel om de prestaties en toepassingsmogelijkheden van zonne-energie significant te vergroten. De inzet in zogenaamde tandemarchitecturen maakt substantiële efficiëntiewinsten mogelijk, terwijl het flexibele karakter van de dunnelaagtechnologie ruimte biedt voor nieuwe integratievormen waar mainstream silicium PV niet geschikt voor is.

Het opent toepassingen in onder meer bouwelementen, lichtgewicht energiesystemen, mobiliteit en multifunctionele oppervlakken. Daardoor wordt het voor Nederland makkelijker om haar doelstellingen op hernieuwbare energie te halen, omdat meer oppervlakten geschikt worden voor het opwekken van zonne-energie zonder dat daar structurele aanpassingen voor nodig zijn in de gebouwde omgeving.

De opschaling van perovskietzonnefolie vraagt echter meer dan materiaalprestaties alleen. Betrouwbaarheid, stabiliteit en reproduceerbaarheid zijn randvoorwaarden voor grootschalige toepassing. Dit vereist gerichte aandacht voor materiaalketens, levensduurborging, kwaliteitsmonitoring en gestandaardiseerde test en certificeringskaders.

Perovskietzonnefolie is daarmee bij uitstek een technologie waarin innovatie en industrialisatie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het sterke ecosysteem voor perovskietzonnefolie aanwezig in Nederland vormt een solide basis om de technologie gecontroleerd te ontwikkelen, te valideren en richting markt te brengen.

Space PV: geopolitiek en economisch belang

Space PV vervult de behoefte aan strategische autonomie van de EU op het gebied van ruimtevaart voor o.a. communicatie en aardobservatie. De markt voor kleine satellieten in lage aardbaan (Low Earth Orbit, LEO) groeit snel voor toepassingen in telecommunicatie, observatie en detectie. Die groei vertaalt zich in een sterk toenemende vraag naar zonnepanelen die geschikt zijn voor gebruik in de ruimte.

Een belangrijke ontwikkeling daarbij is de opkomst van een expliciete vraag naar silicium-gebaseerde zonnecellen als kosteneffectief en duurzaam alternatief voor bestaande Space PV-oplossingen. Dit opent een grote markt voor hightech, gespecialiseerde zonnecellen die in de EU worden geproduceerd. Dit vereist namelijk innovatie, omdat standaard silicium PV-celarchitecturen niet zonder aanpassingen bestand zijn tegen de specifieke omstandigheden in de ruimte.

Weinig landen beschikken over een sterke combinatie van PV- en ruimtevaartexpertise; Nederland heeft die combinatie wel en met de unieke IP positie van TNO kan het daardoor een betekenisvolle industriële positie opbouwen in deze zich snel ontwikkelende markt.

Op de langere termijn wordt er gekeken naar space-based solar power (SBSP); een markt die interessant wordt als er goedkope en robuuste “space-grade” zonnecellen beschikbaar komen. Organisaties als de NASA en ESA en verschillende landen zien dit als aantrekkelijke optie en plannen in de komende jaren pilots om deze propositie te evalueren.

Economisch gezien werkt Space PV als een aanjager voor hoogwaardige innovatie, met spillover effecten naar terrestrische zonne-energie, voertuig geïntegreerde PV, high altitude drones, materiaaltechnologie en systeemengineering. Vroege betrokkenheid stelt Europa en Nederland in staat toekomstige afhankelijkheden te voorkomen en een structurele kennis en concurrentiepositie op te bouwen.

Nederlandse uitgangspositie

Nederland beschikt over een unieke strategische asset: een onderscheidende combinatie van industriële en technologische competenties die direct relevant zijn voor zowel perovskietzonnefolies als Space PV.

De Nederlandse maakindustrie excelleert in hightech systeemontwikkeling, precisie-equipment en industriële automatisering; essentiële voorwaarden om Europa’s ambitie voor schaalbare, betrouwbare en strategisch autonome zonnecelproductie waar te maken.

Met dit fundament, in combinatie met toonaangevende bedrijven en diverse gespecialiseerde leveranciers binnen de waardeketen en versterkt door sterke Europese marktpartijen, vormt Nederland potentieel een economisch robuust hightech ecosysteem met ontwikkelingspartners, productiebedrijven en afnemers voor zowel perovskietzonnefolies als Space PV.

Aanvullend beschikt Nederland over uitgebreide expertise op het gebied van testen, certificering en kwaliteitsborging, evenals in materiaal en procestechnologie zoals coating en dunnelaagtechnieken.

Op de High Tech Campus en Brainport Industries Campus in Eindhoven opereert een hightech cluster waar bedrijven, kennisinstellingen en toeleveranciers in een intensief innovatienetwerk samen nieuwe technologieën versneld ontwikkelen en valideren.

Ook systeemintegratie, mobiliteit en maritieme toepassingen vormen een sterke pijler – waar Nederland internationaal erkend wordt om zijn combinatie van ontwerpkwaliteit, engineering en industriële uitvoerbaarheid. Voor Space PV komt daar ervaring met ruimtevaartengineering en betrouwbaarheid onder extreme omstandigheden bij.

Met ESA en ESTEC in Noordwijk is Nederland aantrekkelijk voor hoogtechnologisch onderzoek, kwalificatieprogramma’s en industriële opschaling naar Space PV. Dit positioneert Nederland als een logische enabler binnen Europese waardeketens voor zowel perovskiet‑ als Space‑PV‑technologie.

Benodigd beleidskader en instrumenten

De verdere ontwikkeling van perovskiet en Space PV vraagt om een samenhangend beleidskader waarin innovatie, demonstratie en industrialisatie integraal worden benaderd. Missiegedreven onderzoeksprogramma’s dienen langjarige roadmaps voor applicatie gerichte, schaalbare productieprocessen en hoog TRL demonstraties. Instrumenten voor de ondersteuning van ontwikkeling en testen van proof-of-concepts gericht op component en subsystemen, zijn noodzakelijke vliegwielen om ontwikkelingen versnelt te valoriseren.

Parallel hieraan is een industrialiseringsagenda nodig die de overgang van pilot naar grootschalige productie faciliteert. Procescontrole, metrologie, datagedreven optimalisatie en ketenborging vormen hierin kernonderdelen.

Op iets langere termijn is Europese afstemming van standaarden en regulering essentieel om vertrouwen, interoperabiliteit en markttoegang verder te bevorderen. Human capital vormt een doorsnijdende randvoorwaarde en vereist gerichte opleidingen, ‘leven lang ontwikkelen’ en fieldlabs die onderwijs, onderzoek en industrie verbinden.

Roadmap

In de periode 2026–2027 ligt de focus van TNO, samen met vele ontwikkelings- en industrialisatiepartners, op het onderzoek doen naar en de definitie van minimal viable products. Voor perovskietzonnefolies betreft dit het afronden van kritische R&D op stabiliteit en encapsulatie van perovskiet en het opzetten van open pilotfaciliteiten. Space PV werkt aan de kwalificatie van de eerste generatie producten en bepaalt de vervolgstappen voor verdere ontwikkeling.

In de periode 2028–2030 verschuift de nadruk naar opschaling. Perovskietzonnefolies en Space PV bewegen zich richting pilot-to-fab trajecten binnen Europese certificeringskaders.

In de periode daarna volgt verankering en systeemintegratie, waarbij zowel Space PV als perovskietzonnefolies een volwassen productiefase bereiken. Hoewel de ontwikkeltrajecten van perovskietzonnefolies en siliciumgebaseerde Space PV parallel verlopen, ontstaat juist in die parallelle ontwikkeling een strategische kracht: de twee technologielijnen versterken elkaar op termijn zowel inhoudelijk, strategisch en industrieel.

Op lange termijn zou de integratie van beide technologieën zelfs kunnen resulteren in hoogwaardige, ultra-efficiënte en stabiele producten die bijzonder aantrekkelijk zijn voor de satelliet- en ruimtevaartenergiemarkt.

Sleutelrol Nederland

Perovskietzonnefolies en Space PV vormen samen een samenhangende strategische koers. Waar perovskietzonnefolies de energietransitie versnellen en verbeteren, opent Space PV een aanvullend perspectief op geopolitiek robuuste ruimtevaart. Met deze technologieën kan Nederland een sleutelrol opeisen in het versterken van de Europese strategische autonomie, economische veerkracht en technologische soevereiniteit.

----------------------------------------------------------------------------------------

1. DNE Research

2. European Electricity Review 2026

3. Europe's Selective Blindness on Gas

4. EU space policy

5. Kosten van het niet behalen van de 2030-doelen voor duurzame opwekking en besparing