Energiearmoede voorkomen

Thema:
Inclusieve energietransitie

Naar schatting hebben ruim 750 duizend huishoudens in Nederland maandelijks moeite om de energierekening te betalen. En dat terwijl het succes van de energietransitie afhangt van draagvlak in de samenleving. Hoe voorkomen we energiearmoede en welke rol speelt het in de energietransitie? Dat onderzoeken we.

Kaart energiearmoede

Deze kaart toont het percentage energiearmoede per gemeente en wijk. Klik op een gemeente en bekijk het percentage energiearmoede op wijkniveau. Energiearmoede is gemeten als het percentage huishoudens met een laag inkomen en óf hoge energiekosten óf een woning met een relatief lage energetische kwaliteit.

TNO rapport energiearmoede Nederland

We brengen brengt energiearmoede gedetailleerd in kaart. Download het complete rapport 'De feiten over energiearmoede in Nederland (pdf)' (pdf) of lees de samenvatting.

Meer informatie over TNO rapport energiearmoede Nederland tonen verbergen

Niet iedereen zal profiteren van de energietransitie. Zeker als er geen inspanningen worden ondernomen voor een rechtvaardige overgang. We doen onderzoek naar een betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam energiesysteem. Als de energietransitie onbedoeld zorgt voor het aanhouden of groter worden van bestaande ongelijkheid, kan dat maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie kosten.

Energiearmoede in Nederland

In het onderzoek 'Energiearmoede in Nederland: hoeveel, wie en waar?' wordt voor het eerst duidelijk waar energiearmoede in Nederland veel voorkomt. Dat is vooral buiten de Randstad, in het noorden, oosten en zuidoosten van het land en in een deel van Zeeland. Dit onderzoek is een vervolgstudie met het CBS naar de rol van energiearmoede in de energietransitie. We hebben hierin de niveaus van energiearmoede uitgewerkt per gemeente.

Wie leven er in energiearmoede?

Uit onderzoek dat we met 7 partners deden, blijkt dat de mensen die in energie armoede leven, bestaan uit verschillende groepen. Zoals gescheiden gezinnen, ouderen die van een minimum moeten rondkomen, of mensen met geestelijke of gezondheidsproblemen. Binnen deze verschillende groepen zijn veel huishoudens te vinden die gemotiveerd zijn om te besparen; men wil leren en zijn of haar eigen situatie verbeteren. Er is nog genoeg advies onbekend bij die doelgroepen. Besparingen van 100 euro per jaar zijn geen uitzondering.

Energiearmoede en de energietransitie

Energiearmoede beter meten, monitoren en bestrijden.

Meer informatie over Energiearmoede en de energietransitie tonen verbergen

Rechtvaardige energietransitie

Tot nu toe heeft Nederland geen kader om energiearmoede te meten, monitoren en bestrijden. Energiearmoede-expert Koen Straver van TNO schreef met partners een whitepaper over de energiearmoede-problematiek. De whitepaper bevat bevindingen en inzichten uit het onderzoek en het rapport over energiearmoede van TNO en partners. Koen Straver bespreekt de 3 innovatieve maatregelen voor effectief beleid voor een rechtvaardige energietransitie.

Draagvlak in de samenleving

Het succes van de energietransitie hangt af van het draagvlak in de samenleving. Het is daarom niet alleen een technologische, maar ook een sociale omslag. Hoe hoog wordt de rekening? Wie gaat die betalen? En wie bepaalt dat? Energierechtvaardigheid heeft verschillende kanten. Het gaat om burgers en of zij de extra kosten kunnen betalen. Maar ook bij bedrijven komt er een nieuwe rolverdeling. Naast de traditionele energiebedrijven kunnen lokale coöperaties of nieuwe marktpartijen energie produceren en verkopen. En dat kan alleen als de wetgever daar ruimte voor geeft.

Armoedebeleid, lokaal en nationaal

We onderzoeken energiearmoede en doen aanbevelingen om dit fenomeen tegen te gaan. Naar schatting leven driekwart miljoen huishoudens in energiearmoede. Ze kunnen de rekening niet betalen of kunnen daardoor allerlei andere dingen doen. We organiseren bijeenkomsten voor gemeenten om mensen met lage inkomen te helpen hun energierekening te verlagen. Met kennis en nieuwe inzichten helpen we gerichte maatregelen te treffen voor deze kwetsbare groepen.

Interventies

Voor het verbeteren van lokaal, regionaal en landelijk beleid onderzoeken we de effectiviteit van interventies. In Europees verband wisselen we kennis uit met andere lidstaten en delen we onderzoeksresultaten rond dit vraagstuk. Zo ontwikkelen we sociale innovaties voor de energietransitie.

Beleid in de wijk

Onderzoek naar beleid en besluitvorming helpt gemeenten om onderbouwde keuzes te maken. Waar we aan werken:

  • De bredere context betrekken. Het gaat om samenhang tussen leefbaarheid in de wijk, sociale cohesie, veiligheid, financiële zekerheid en persoonlijke ontwikkeling. Zodra wijkbewoners ontdekken dat gezamenlijk energie opwekken of een collectieve warmtevoorziening loont, neemt de belangstelling vaak toe.
  • Onderzoek naar nieuwe manieren van samenwerken en gemeentelijke besluitvorming bij de lokale warmtevoorziening.
  • Ontwikkelen van leertrajecten voor gemeenten en lokale energiecoöperaties. Hierin wisselen zij onderling en met ons als kennispartner ervaringen uit waaruit nieuwe kennis en inzichten ontstaan.
  • Met ondernemers werken aan het energieneutraal maken van bedrijventerreinen.

Maatschappelijk draagvlak

De energietransitie komt letterlijk achter de voordeur. Denk aan isolatie, nieuwe installaties of een ander kooktoestel. Sommige bewoners hebben zich daarin verdiept of wonen al in een duurzaam huis. Anderen zijn er nog niet mee bezig. De stappen van kennismaking en bewustwording tot het besluit om te investeren in duurzaamheid noemen we een klantreis.

We onderzoeken de klantreis en ontwikkelen samen met de markt concepten om bewoners hierin te helpen. Acceptatie van eindgebruikers zoals bewoners is hierin belangrijk. Ook zorgen andere factoren voor inbedding van duurzame technologie in de maatschappij. Daarvoor ontwikkelen we een aanpak en we helpen bedrijven.

Wet- en regelgeving

De huidige wet- en regelgeving is nog niet optimaal voor de sociale en technologie innovaties die bijdragen aan de energietransitie. We onderzoeken weg- en regelgeving en beleid, en hoe de energiemarkt het best georganiseerd kan worden. Ondersteunen de wetten en regels de energietransitie of belemmeren ze deze juist? Nederland kan daarbij leren van ervaringen uit het buitenland, zoals Denemarken. Internationale voorbeelden

Internationale voorbeelden

In Denemarken zijn warmtenetten al breder in gebruik. We analyseerden hoe warmtenetten daar zijn geordend en hebben een overzicht gemaakt van Nederlandse en buitenlandse successen en innovaties voor een duurzame en betaalbare energietransitie. Het serieus betrekken van bewoners bevordert daarbij acceptatie en draagvlak. Lokale bewonersverenigingen spelen hierbij een belangrijke rol.

Regelgeving voor nieuwe bedrijven

De wet- en regelgeving moet zo zijn ingericht dat nieuwe, innovatieve bedrijven dezelfde kansen krijgen als bestaande ondernemingen. Dat is nu niet altijd zo. Ook voor lokale coöperaties is toetreden tot de markt vaak lastig. Zo zijn we betrokken bij een project waarin zij samen met banken een model bedenken voor de financiering van warmtenetten van deze coöperaties.

Projecten over energiearmoede

Nederland aardgasvrij

Het aardgasvrij maken van ons land is een rigoureuze stap en onderdeel van de transitie naar een volledig duurzame energievoorziening in 2050. Wat moet er precies gebeuren, door wie en wanneer om aardgasvrije wijken grootschalig mogelijk te maken? Dat is de vraag waarover onze onderzoekers zich buigen.

Verduurzamen bedrijventerreinen BE+

Nederland kan CO2-uitstoot veel verder terugdringen dan in het Klimaatakkoord voor de totale gebouwde omgeving is afgesproken. Namelijk door nog geen tiende van de bedrijventerreinen in Nederland komend decennium energiepositief te maken. Bedrijventerreinen zijn een ondergeschoven kindje in de discussie over energiebesparing. Terwijl juist daar veel meer milieuwinst valt te behalen dan bij woningen.

Energiearmoede in Zuid-Holland in kaart

In opdracht van de provincie Zuid-Holland voerden TNO, CBS en Erasmus MC een onderzoek uit om energiearmoede in kaart te brengen. Daarnaast brachten we in beeld gebracht hoe de Provincie Zuid-Holland hier een aanpak voor kan ontwikkelen. Dat kan door een vraaggericht programma, aangestuurd vanuit de uitvoerders in de wijk, dat ook de kans biedt om huishoudens met energiearmoede te helpen en minder kwetsbaar te maken. Download het rapport over energiearmoede in Zuid-Holland (pdf) (pdf)

Versnelling klimaatneutrale gebouwde omgeving

De gebouwde omgeving moet in 2050 CO2-neutraal zijn. Hiervoor moeten 7 miljoen huizen en één miljoen andere gebouwen van het gas af. We ontwikkelden hiervoor de aanpak in contingenten. Daarmee kan 70 procent van de gebouwvoorraad efficiënter, goedkoper en sneller worden verduurzaamd. Hierin staat de bundeling van de vraag tot specifieke clusters van gebouwen centraal.

Volg de laatste ontwikkelingen

4 resultaten, getoond 1 t/m 4

Gemeenten: Energiearmoedebeleid in stroomversnelling, knelpunten in de uitvoering

Informatietype:
Nieuws
24 november 2022

TNO-enquête brengt gemeentelijke aanpak energiearmoede in beeld. Gemeenten zetten alle zeilen bij in de aanpak van energiearmoede om huishoudens bij te staan maar ervaren daarbij ook veel knelpunten, blijkt uit de enquête.

Uitbreiding samenwerking TNO en gemeente Amsterdam

Informatietype:
Nieuws
31 maart 2022
De gemeente Amsterdam en TNO gaan hun samenwerkingsverband voortzetten én uitbreiden met uiteenlopende maatschappelijke uitdagingen.

TNO brengt impact toekomstige windturbines op huizenprijzen in kaart

Informatietype:
Nieuws
9 maart 2022

TNO onderzocht het effect van nieuw te plaatsen windturbines op huizenprijzen in de periode tot 2030.

Draagvlak voor systeem dat emissies door consumenten bepaalt hangt sterk af van voorwaarden

Informatietype:
Nieuws
23 juni 2021

Naast energiebesparing, hernieuwbare energie en CO2-opslag onder de zeebodem kan het verminderen van energie-intensieve activiteiten door consumenten helpen bij het terugdringen van broeikasgasemissies. Een voorbeeld van een manier om dat te bereiken is een persoonlijk emissiehandelssysteem. Uit onderzoek van TNO blijkt dat het draagvlak bij een representatieve groep Nederlanders voor zo’n persoonlijk emissiehandelssysteem in eerste instantie beperkt is. Onder de voorwaarde dat bedrijven meer gaan betalen voor hun CO2-emissies, staat echter toch een ruime meerderheid van de respondenten positief tegenover dit systeem.