Fossielvrij in 2050 is technisch haalbaar

Feitelijke inzichten voor beleid en bedrijfsleven

De Europese Klimaatwet verplicht tot klimaatneutraliteit in 2050, een doel waaraan Nederland juridisch is gebonden. Een volledig fossielvrij energiesysteem en een fossielvrije industrie gaan echter verder dan deze wettelijke plicht en vormen een aspiratief doel dat aanvullende analyse vraagt.

De grootste opgave ligt bij de industrie, die verantwoordelijk is voor bijna de helft van het nationale energieverbruik en circa 30% van de uitstoot. Fossielvrij worden betekent niet alleen overstappen op hernieuwbare energie, maar ook het vervangen van fossiele grondstoffen, het aanpassen van infrastructuur en het dragen van aanzienlijke kosten.

TNO onderzocht de stap van klimaatneutraal naar fossielvrij door systeembrede effecten, verschillen in totale systeemkosten en de belangrijkste uitdagingen met elkaar te vergelijken. Daarbij zijn drie scenario’s doorgerekend met het OPERA‑model: een klimaatneutraal referentiepad en twee fossielvrije varianten waarin zowel fossiele energiedragers als fossiele grondstoffen volledig worden uitgefaseerd.

De resultaten zijn scenarioverkenningen (geen voorspellingen) binnen een systeemkostenoptimalisatie‑kader, gebaseerd op aannames over technologie‑uitrol, importen en energievraag, verklaart Ayla Uslu, Senior Scientist Energy Transition bij TNO.

Systeembrede kernbevindingen op weg naar een fossielvrij energiesysteem

De onderstaande punten vatten de belangrijkste systeemeffecten samen van de stap van een klimaatneutraal naar een volledig fossielvrij energiesysteem en industrie in 2050:

• De totale systeemkosten liggen 6–10% hoger dan in een klimaatneutraal scenario, wat neerkomt op €7,7–€12,8 miljard per jaar in 2050 (nationaal kostenperspectief).
• De energievraagmix vereist volledige benutting van 100% van het technisch haalbare offshore‑windpotentieel, een forse uitbreiding van zonne‑energie en aanvullende nucleaire capaciteit.
• Strategische import van hernieuwbare brandstoffen en intermediaire energiedragers blijft noodzakelijk om vraag en aanbod in balans te houden.
• De industrie staat voor de grootste investeringsopgave: versnelde elektrificatie van processen, productie en integratie van hernieuwbare waterstof en de overstap naar alternatieve, niet‑fossiele grondstoffen.
• De elektriciteitsvraag verviervoudigt richting 2050 ten opzichte van 2024 in een klimaatneutraal scenario en stijgt in een fossielvrij scenario met nog eens 20–31%.

Chemische sector als grootste uitdaging en sleutelopgave

Binnen de industrie vormt de chemische sector de grootste uitdaging, vanwege de sterke afhankelijkheid van fossiel‑gebaseerde grondstoffen (zoals nafta en aromaten). Vervanging door biobased, synthetische en circulaire alternatieven vereist snelle commercialisatie en grootschalige uitrol van technologieën op verschillende maturiteitsniveaus.

Kansrijke routes zoals methanol‑to‑olefins en pyrolyse‑olie moeten versneld doorgroeien van pilot- naar industrieel niveau. Voor transportbrandstoffen (zoals luchtvaart en scheepvaart) zijn nieuwe raffinagecapaciteit en robuuste internationale ketens nodig voor biobased en synthetische kerosine en methanol.