Hoe de warmtepomp de gebouwde omgeving sneller verduurzaamt dankzij ketensamenwerking TDI500

Het project, met TNO-als kennispartner, levert waardevolle inzichten en ICT-tools op, die in het vervolg worden ingezet om de Total Cost of Ownership van warmtepompen voor woningcorporaties te halveren. Tijdens het TDI-event ‘Een Keten Vol Energie’ is die ambitie bekrachtigd met een intentieverklaring.

1 miljoen hybride warmtepompen

Warmtepompen leveren een belangrijke bijdrage aan het verduurzamen van de gebouwde omgeving en het terugdringen van de CO2-uitstoot. Daarom lanceerde de overheid in 2022 het beleidsprogramma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving, met als doel om in 2030 1 miljoen (hybride) warmtepompen geïnstalleerd te hebben. Vanaf 2026 zou daarom voor iedere cv-ketel die aan vervanging toe was, een warmtepomp worden geplaatst. Het vormde de directe aanleiding voor het project TDI500.

Maarten Hommelberg, Directeur Team Duurzaam Installeren (TDI): "Die doelstelling van 1 miljoen warmtepompen zou betekenen dat we 500 extra warmtepompen per dag zouden moeten installeren. De tien grootste installateurs van Nederland besloten deze uitdaging gezamenlijk op te pakken: een unicum."

"Samen met ketenpartners is gekeken hoe het installatieproces sneller, beter en goedkoper kan. De beste technici hebben met TNO stap voor stap de huidige situatie en het gewenste eindbeeld vastgesteld. Dat vormde de basis van het MOOI-voorstel dat we samen met TNO hebben ingediend, waaruit TDI500 en de stichting TDI zijn voortgekomen."

Installatietijd warmtepomp van 32 naar 16 uur

TNO is bij TDI500 betrokken om de consortiumpartners te helpen om de doelen te realiseren door onafhankelijk en objectief aannames in de markt te onderbouwen. Een belangrijk doel was het vergroten van de installatiecapaciteit, vertelt Rob Kotte, Business Developer bij TNO. “We hebben met de ketenpartners gekeken hoe we de installatietijd van 32 naar 16 uur kunnen terugbrengen. Inmiddels is dat gelukt en denken we dat het nog sneller kan.”

"Veel tijdswinst is behaald met procesoptimalisatie en een betere ketensamenwerking. Daarnaast hebben we gekeken of we een deel van het werk eenvoudiger konden maken, zodat dit ook toegankelijk wordt voor mbo 2 of 3-niveau. Daarmee kunnen we de pool van installateurs aanzienlijk vergroten."

"Een mooi voorbeeld vind ik Willie Warmtepomp, een AI chatbot die installateurs direct helpt met vragen tijdens een klus."

Korte wachttijd dankzij Willie Warmtepomp

Tijdens het TDI-event hebben 15 partijen innovatieve oplossingen getoond, gebaseerd op de kennis en tools uit TDI500. Het zijn volgens Hommelberg toepassingen waar de hele installatiebranche van profiteert.

“Een mooi voorbeeld vind ik Willie Warmtepomp, een AI chatbot die installateurs direct helpt met vragen tijdens een klus. De app wordt gevoed met input van helpdesks van fabrikanten, en voorkomt dat monteurs eindeloos in de wacht staan, waardoor de installatietijd wordt verkort."

"Ook is er een praktische gids met gouden inregelinstellingen voor warmtepompen van TNO, zodat installaties meteen beter werken en fouten worden voorkomen. En ook heel handig zijn de gestandaardiseerde specsheets, waarmee monteurs op één A4 alle belangrijke technische info vinden. Oplossingen die tijd- én kwaliteitswinst opleveren voor alle installateurs.”

Datastekker geeft inzicht

TDI500 heeft duidelijk aangetoond dat er met name op het gebied van ICT en data nog volop kansen liggen voor de installatiebranche. Een veelbelovend resultaat van dit project is de datastekker.

“Fabrikanten werken met hun eigen apps en dashboards voor hun warmtepompen”, legt Rob Kotte uit. “Dat maakt het voor installateurs soms lastig om data te analyseren of voor verschillende types te vergelijken. TNO ontwikkelde daarom een datastekker die deze data samenbrengt in één overzicht. Dit vormt de basis voor remote monitoring en predictive maintenance waarmee je onderhoudsintervallen veilig kunt verlengen.”

TBI Comfort Partners test de datastekker samen met woningcorporatie Ymere bij hybride warmtepompen. Realtime monitoring helpt huurders hun energieverbruik te verlagen. Daarnaast leidt de connectiviteit tot snellere diagnose, efficiëntere inzet van monteurs en minder overlast voor bewoners.

“Nu zijn het nog de koplopers, maar data-analyse wordt mainstream”, verwacht Hommelberg. “Je werkt slimmer, doet minder huisbezoeken en vergroot je marge. Ook een zzp’er kan hiermee ontzorgd worden en toch meekomen in de energietransitie. Daarom hebben we de datastekker bij Techniek NL ondergebracht, zodat deze technologie juist ook kansen biedt voor kleinere spelers.”

TCO warmtepomp halveren

Uit de samenwerking met woningcorporaties binnen TDI500, onder meer via de Leeraanpak Warmtepompen, blijkt dat met name de TCO van (hybride) warmtepompen een belangrijke drempel vormt. Niet de aanschaf, maar de totale levensduurkosten maken de warmtepomp lastig te positioneren.

Kotte: “Hoewel de verplichte vervanging van cv-ketels door warmtepompen voor de particuliere markt van de baan is, blijven woningcorporaties gebonden aan prestatieafspraken met de overheid, terwijl ze financieel zoeken naar haalbare oplossingen. Veel corporaties kiezen eerst voor isoleren, maar dat is kostbaar, het vertraagt de CO2-reductie, en maakt de warmtepomp minder rendabel. Daarom brengen we nu alternatieve routes in kaart, gericht op CO2-reductie, TCO en verlaging van de energielasten voor bewoners. Doel is het beste resultaat per geïnvesteerde euro.”

Dat vraagt om een krachtige samenwerking in de hele keten. Daarom is er een kostenmodel ontwikkeld waarin fabrikanten en installateurs samen inzicht kregen in elkaars uitdagingen. Dat leverde al concrete oplossingsrichtingen op. Zo kan de technische levensduur waarschijnlijk van 15 naar 25 jaar worden verlengd, en is er minder onderhoud nodig dankzij slimme monitoring. Met dit soort stappen kan de TCO uiteindelijk zelfs worden gehalveerd.

"Kennis, ervaring en tools als de datastekker, gaan we met de ketenpartners toepassen voor woningcorporaties. Denk aan een pilot van 100 woningen, waarin we samen met een installateur, fabrikant en woningcorporatie, in de praktijk laten zien hoe we de TCO kunnen reduceren."

Voorbeeld voor Europa

Daarmee krijgt TDI500 een passend vervolg om de verduurzaming van de gebouwde omgeving verder te versnellen.

Maarten Hommelberg: “Met de energie van de consortiumpartners bouwen we voort op de resultaten van dit project. De kennis, ervaring en tools als de datastekker, gaan we met de ketenpartners direct toepassen voor woningcorporaties. Denk aan een pilot van 100 woningen, waarin we samen met een installateur, fabrikant en woningcorporatie, in de praktijk laten zien hoe we de TCO kunnen reduceren.”

Het startschot is tijdens het TDI-event gegeven, met het tekenen van een intentieverklaring door onder meer het ministerie van VRO, de Vereniging Warmtepompen, woningbouwkoepel AEDES, Techniek NL, Stichting TDI, TNO en Mensen Maken de Transitie.

Maarten Hommelberg ziet dat het enthousiasme over deze ketensamenwerking verder gaat dan Nederland. “Robert Nuij die namens de Europese Commissie op het event sprak, ziet deze manier van samenwerken als een voorbeeld dat laat zien wat je samen kunt bereiken. Niet voor niets opende het event met het nummer ‘Ik kan het niet alleen’ van De Dijk. We moeten het met elkaar doen."

"En juist omdat de eerste resultaten al zo sterk zijn, ligt er nog veel meer economische en maatschappelijke winst in het delen en opschalen van deze aanpak.”