Van afhankelijkheid naar regie: microfabrieken als sleutel voor Europese toegang tot energetische materialen

Tijdens het Kooy Symposium op 8 april presenteerden TNO en COMMIT een alternatief dat deze kwetsbaarheid fundamenteel kan verkleinen: microfabrieken voor energetische materialen, ondergebracht in modulaire zeecontainers. Een technologische én strategische benadering die Europese autonomie opnieuw vorm kan geven.

Europa’s kwetsbare positie

De Europese afhankelijkheid op het gebied van energetische materialen is groot. De productiecapaciteit binnen Europa is beperkt, terwijl de vraag vanuit defensie en -industrie snel toeneemt. Tegelijkertijd zijn aanvoerketens sterk internationaal verweven en gevoelig voor geopolitieke spanningen, handelsbeperkingen en conflicten.

Voor sommige cruciale stoffen is de beschikbaarheid inmiddels zo gering dat levertijden oplopen tot na 2030 of zelfs helemaal niet verkrijgbaar zijn voor de startups. Daarnaast maken regelgeving, vergunningstrajecten en veiligheidseisen het opzetten of uitbreiden van klassieke productielocaties complex en tijdrovend. Het gevolg is een structurele kwetsbaarheid die direct raakt aan de betrouwbaarheid van Europese munitieketens.

Deze situatie wordt extra schrijnend omdat Europa juist inzet op versnelling van productie en voorraadvorming. Zonder toegang tot energetische materialen blijft die ambitie afhankelijk van externe factoren waar nauwelijks grip op is.

Waarom energetische materialen een aparte categorie vormen

Energetische materialen onderscheiden zich fundamenteel van bulkchemicaliën. Het gaat vaak om relatief kleine volumes, maar met extreem hoge eisen aan veiligheid, kwaliteit en procesbeheersing. Economisch gezien zijn deze volumes voor grote chemische producenten vaak niet aantrekkelijk, terwijl de strategische waarde voor defensie enorm is.

Deze mismatch tussen economische logica en strategisch belang maakt het huidige productiemodel kwetsbaar. Grote, gecentraliseerde fabrieken vragen hoge investeringen, lange doorlooptijden en zijn weinig flexibel. In een tijd waarin dreigingen snel kunnen escaleren, schiet dat model tekort.

Microfabrieken: een andere manier van produceren

TNO ontwikkelt daarom een alternatief productiemodel: microfabrieken voor energetische materialen, geïntegreerd in standaard zeecontainers. In plaats van één grote fabriek ontstaat een netwerk van compacte, modulaire productie eenheden.

Deze microfabrieken zijn:

• Compact en modulair, geschikt voor verschillende energetische processen zoals TNT, RDX, HMX en bijbehorende precursors;
• Volledig geautomatiseerd, waardoor 24/7 productie met consistente kwaliteit mogelijk is;
• Schaalbaar, door meerdere containers parallel in te zetten;
• Mobiel, zodat productie kan plaatsvinden waar de behoefte ontstaat;
• Kostenbewust, met lagere operationele lasten dan klassieke fabrieken.

Dit maakt snelle opbouw van kritieke capaciteit mogelijk, zonder langdurige bouw en vergunningstrajecten.

Van concept naar realiteit: de TNT microfabriek

Een concreet voorbeeld is de ontwikkeling van een microfabriek voor TNT. Deze bevindt zich momenteel in ontwikkeling richting een Technology Readiness Level (TRL) van 6–7, met als doel eind 2026 een operationeel prototype te realiseren, in samenwerking met industriële partners.

Afhankelijk van de configuratie kan een 40 ft container jaarlijks produceren van tientallen kilo’s tot tientallen tonnen TNT. Parallel werkt TNO aan microfabrieken voor RDX en andere schaarse energetische stoffen. Daarmee ontstaat een portfolio van modulaire productiesystemen die gefaseerd kunnen worden ingezet en opgeschaald.

Belangrijk is dat deze aanpak ruimte laat voor samenwerking met de (Nederlandse) industrie: TNO ontwikkelt de kennis en technologie, terwijl productie, opschaling en integratie samen met partners plaatsvinden.

Strategische waarde voor Europa

Microfabrieken zijn meer dan een technische innovatie. Ze vormen een strategisch instrument om grip te krijgen op kritieke ketens. Door productie dichter bij de gebruiker te organiseren, wordt de afhankelijkheid van kwetsbare internationale aanvoer verminderd.
De strategische effecten zijn aanzienlijk:

• Meer autonomie, door directe toegang tot kritieke stoffen;
• Grotere robuustheid, doordat verstoringen in mondiale ketens minder impact hebben;
• Flexibiliteit, dankzij verplaatsbare productie bij risico’s of sabotage;
• Schaalbaarheid, met snelle opschaling bij verhoogde dreiging en ook afschaling bij een langdurige veilige situatie;
• Potentieel ITAR vrij, bij Europese verankering van de technologie.

Daarnaast kan verticale integratie het transport van energetische materialen door Europa beperken, wat zowel veiligheids als logistieke voordelen biedt.

Betekenis voor defensie

Voor defensieorganisaties versterken microfabrieken de strategische voorraadopbouw en verkorten ze herbevoorradingstijden. Ze ondersteunen en voldoen aan NAVO verplichtingen en vergroten de continuïteit bij langdurige conflicten.

Commandeur Paul Flos (COMMIT): “Europa kan zich geen afhankelijkheid meer veroorloven. Met microfabrieken zetten we de stap van kwetsbaarheid naar controle: directe toegang tot kritieke energetische materialen, waar en wanneer de veiligheidssituatie dat vraagt.”

Operationeel bieden ze extra voordelen: lokale productie vermindert logistieke kwetsbaarheid, verkleint de noodzaak om gevaarlijke stoffen over grote afstanden te vervoeren en vergroot het voortzettingsvermogen in een conflictomgeving. Bovendien maken inzetbare microfabrieken ondersteuning van partners en forward defence concepten realistischer.

Betekenis voor industrie

Ook voor de industrie openen microfabrieken nieuwe perspectieven. Ze bieden kansen voor modulaire productie, nieuwe samenwerkingsvormen en het heropbouwen van een Europese industriële basis voor energetische materialen. Daarmee kunnen bedrijven bijdragen aan strategische autonomie, terwijl ze tegelijkertijd inspelen op een groeiende vraag.

Van afhankelijkheid naar regie

Europa staat voor een fundamentele keuze. Vasthouden aan gecentraliseerde, kwetsbare productiemodellen betekent blijvende afhankelijkheid. Investeren in flexibele, schaalbare alternatieven biedt perspectief op regie.

Microfabrieken maken die omslag concreet. Door veiligheid, flexibiliteit en economische haalbaarheid te combineren, dragen ze bij aan een veerkrachtiger Europees defensie ecosysteem. Of, zoals het tijdens het Kooy Symposium werd samengevat: van ‘Europe on the drip’ naar ‘Europe in control’.