"De Noordzee is cruciaal voor Nederland. En dat mag iedereen weten"

De Noordzee is verweven met ons dagelijks leven

Hoewel de Noordzee voor de TNO Strategy Consultant geen onbekend gebied was, begon hij toch met wat gezonde naïviteit aan zijn taak. "Ik dacht meteen ik ga een nieuwsbrief bijhouden met alles wat er over de Noordzee in het nieuws komt", vertelt hij lachend. Maar dat viel al snel tegen. "Het is bijna niet bij te houden. Ineens werd heel duidelijk dat er elke week wel nieuws over de Noordzee is. Ik hield het al vrij snel niet meer bij."

"De Noordzee is letterlijk 'ver van je bed' voor de meeste mensen. Ze hebben er geen last van, denken ze. Maar eigenlijk komt heel veel van de Noordzee af: je energie, voedsel en alle producten die via de onze havens binnenkomen." En niet alleen materieel, benadrukt hij. "Onze hele cultuur komt er ook vandaan. Onze cultuur van samenwerken en onze internationale handelscultuur."

De verwondering van kinderen

Een van de hoogtepunten van zijn burgemeesterschap: "De gesprekken met jongeren", zegt hij enthousiast. Op basisscholen of tijdens een jongerenpanel op de Offshore Experience. "Als je kinderen de kaart van de Noordzee laat zien, is hun eerste reactie: 'Waarom heeft België zo weinig en waarom hebben wij zo veel?' En: 'Kunnen we een voedselbank voor vissen op zee maken, voor als ze te weinig eten hebben?' Dat hoor je natuurlijk nooit bij volwassenen."

Die verwondering inspireert. "Ze zetten de natuur vaak heel hoog op de lijst, maar praten ook over energie en veiligheid. Idealistischer dan wij als volwassenen." Zijn advies? "Houd die verwondering vast en blijf in mogelijkheden denken. We hebben als land bewezen complexe problemen te kunnen oplossen door samen te werken."

Van oprijlaan naar operatiegebied

De afgelopen twee jaar zag Joris een belangrijke verschuiving. Waar we het eerst hadden over drie transities op de Noordzee, energie, voedsel en natuur, is daar een vierde bijgekomen: veiligheid.

"Bij het ministerie van Defensie hoorde ik een mooie uitspraak", vertelt hij. "De Noordzee is van oprijlaan een operatiegebied geworden. Vroeger was het een plek waar je na een missie thuis kwam. Nu is het zelf een operatiegebied."

Een andere blik op energie

Hoe we naar energie kijken is fundamenteel veranderd. "De energietransitie kent drie pijlers: schoon, betaalbaar en betrouwbaar. Lange tijd ging het vooral over kosten en duurzaamheid. Maar sinds de energiecrisis door de invasie van Oekraïne is de vraag niet meer alleen wat energie kost, maar vooral wat energie ons waard is. Betrouwbaarheid en weerbaarheid van het energiesysteem zijn daarmee misschien wel het belangrijkst geworden."

Een volle zee die leeg lijkt

Een andere inzicht die Joris ons graag meegeeft: de Noordzee lijkt leeg maar is best vol. "Je verwacht het niet, want het ziet er vanaf het strand uit als lege vlakte. Echter kijkend naar de ruimte voor natuur, scheepvaart, defensie, visserij en energie, dan gebeurt er veel op de Noordzee.”

Dat vraagt om nieuwe oplossingen die er gelukkig ook al zijn. Bijvoorbeeld windmolens staan er wel een kilometer uit elkaar, maar daartussenin mag je nu niet varen met grote schepen en niet vissen", vertelt Joris. Er wordt nu gekeken naar meervoudig gebruik van de ruimte zodat je functies kan combineren. "Een mooi voorbeeld van kijken wat dus wel kan, wat ook weer leidt tot meer synergie."

Perspectief voor de visserij broodnodig

In de twee jaar als burgemeester voerde Joris tafelgesprekken met verschillende sectoren, waaronder de visserij op Urk. "Dat was echt een eye-opener voor mij als buitenstaander", vertelt hij, nadat hij de impact van de recente ontwikkelingen op de visserij zag.

"Voor jou en mij is een baan een keuze en als het nodig is kan je van baan wisselen. Maar voor heel veel mensen in de visserij is dat hun jeugd en hun toekomst," zegt Joris. "Hun cultuur, families en vrienden zijn zo verweven met dat beroep. Het is niet zomaar een baan."

"Die sector verdient een perspectief voor de lange termijn die past bij een veranderende Noordzee", vindt hij. "Ook daar moeten we aan de slag om te kijken wat wel kan.”

Polderen op zee

Joris ziet lichtpunten in zijn gesprekken met partijen. "Wat me opviel bij gesprekken met verschillende ministeries, is hoe positief de onderlinge samenwerking wordt ervaren. Er zijn zo'n 6 ministeries actief op de Noordzee, die aan een complexe opgave met veel verschillende belangen werken. Dat vraagt om korte lijnen en af en toe geven en nemen."

Een ander mooi voorbeeld die Joris noemt is het Noordzeeoverleg. "Dit is uniek voor de Noordzeelanden. Hierin overleggen het Rijk en belanghebbenden over het heden en de toekomst van de Noordzee. Polderen op zee dus.”

Vertalen, niet regisseren

Joris ziet zijn rol vooral als vertaler naar de Nederlandse inwoner. "Een van de leukste dingen om te doen vond ik het maken van twee seizoenen van de podcast." Hij hoopt op een TV- of vodcastvervolg. De eerste stappen zijn al gezet. "Dat zou fantastisch zijn om meer aandacht te krijgen en die verwondering te voeden." Daarnaast wil hij ook het komende jaar veel in contact komen met onderwijsinstellingen en jongeren. "Want zij zijn natuurlijk de toekomst van de Noordzee."

De Staat van de Noordzee

In het laatste jaar van zijn 'ambtstermijn' wil Joris blijven bouwen aan bewustwording. "Ik zou graag een soort state-of-the-union van de Noordzee willen invoeren. Elk jaar eindigen met de Staat van de Noordzee, vanuit alle perspectieven: natuur, scheepvaart, energie, voedsel, defensie en nog veel meer."

Een mediawijze opvolger

Ondertussen is de zoektocht naar een opvolger gestart door de organisatie Jouw Noordzee. Jouw Noordzee startte ooit op Lowlands met het idee voor een ‘Burgemeester van Jouw Noordzee’. "Ik denk dat de volgende burgemeester echte zeebenen moet hebben en wellicht meer een mediafiguur is die aandacht kan genereren. Ik ben van oorsprong toch meer onderzoeker. De opvolger moet ook goed kunnen luisteren en verbinden. Want er zijn zoveel perspectieven."

Zolang het enorme belang van de Noordzee maar goed gecommuniceerd wordt. Wat dat is voor Joris de belangrijkste boodschap aan Nederland: "de Noordzee is belangrijk en cruciaal voor onze veiligheid, onze economie, en onze natuur. Onze hele cultuur is er door vormgegeven. Laten we de zee daarom koesteren en de aandacht schenken die het verdient.”