Werkgevers hebben minder aandacht voor mentaal welzijn werknemers

Thema:
Monitoring arbeidssituatie
2 juni 2022

Werkgevers hebben in 2021 minder vaak regelingen getroffen om werknemers te beschermen tegen psychosociale belasting. Ze geven ook aan dat hun werknemers minder autonomie in hun werk hebben dan in eerdere jaren. Opvallend is dat de autonomie in 2021 zelfs lager ligt dan in 2010. Dit blijkt uit de Werkgevers Enquête Arbeid 2021 van TNO die tweejaarlijks wordt gehouden bij ongeveer 4.500 bedrijven en instellingen in Nederland.

Werkgevers Enquête Arbeid 2021 in vogelvlucht

Bekijk de meest relevante en opvallende cijfers en trends

Maatregelen tegen psychosociale risico’s nemen af

Nadat werkgevers tussen 2014 en 2019 steeds meer maatregelen tegen psychosociale risico’s namen, daalde het aantal maatregelen de afgelopen 2 jaar juist fors (zie Figuur 1). Dit soort maatregelen zijn van belang om het risico op werkgerelateerde stress te verminderen.

Zo is “het geven van meer autonomie om psychosociale risico’s te verminderen” in de afgelopen 2 jaar gedaald van 66% naar 48% en is “veranderingen in de organisatie van werk (bijvoorbeeld aanpassing in de planning, werktijden en takenpakket)” gedaald van 51% naar 33%. Alleen in de ICT sector is geen sprake van een daling van het inzetten van maatregelen tegen psychosociale risico’s, in alle andere sectoren wel.

De daling is het grootst in de vervoerssector, gevolgd door het onderwijs, bouw en financiële dienstverlening. In de horeca en recreatiesector worden in 2021 net als in 2019 de minste maatregelen genomen.

Resultaat Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2021 naar maatregelen werkgevers tegen psychosociale arbeidsbelasting werknemers
Figuur 1. Door werkgevers getroffen maatregelen ter preventie van psychosociale arbeidsbelasting (Bron: WEA 2014-2021)

Gerben Hulsegge, onderzoeker bij TNO: “Deze ongunstige trends worden deels verklaard door de COVID-19 situatie waarin we eind 2021 zaten. Werkgevers hebben zich mogelijk beperkt gevoeld om maatregelen te kunnen nemen om psychosociale risico’s te verminderen omdat andere zaken prioriteit hadden.

Veel werkgevers moesten zich focussen op maatregelen om de zaak überhaupt draaiend te houden. Daar komt bij dat er in veel sectoren een tekort was aan personeel, waardoor de werkgever zich minder flexibel kon opstellen naar de eigen werknemers. In de huidige situatie met de krapte op de arbeidsmarkt en de vaak hoge taakeisen is het juist van belang dat organisaties veel aandacht besteden aan deze maatregelen om zo werkstress te verminderen en verdere uitval te voorkomen.”

Werknemers krijgen minder autonomie in het werk

De regelmogelijkheden van een werknemer om invloed uit te oefenen op de eigen werkzaamheden en hoe hij of zij het werk indeelt – oftewel de autonomie – is op verschillende vlakken volgens werkgevers verminderd.

Het percentage werkgevers dat aangaf dat hun werknemers zelf kunnen beslissen over hun werkmethode nam af van 50% naar 38% tussen 2019 en 2021 (zie figuur 2). Het zelf kunnen beslissen over werkverdeling daalde van 51% naar 37% en het zelf de werktijden en pauzes kunnen bepalen nam af van 45% naar 36%. Als laatste daalde het percentage werknemers dat zelf operationele problemen en storingen in het productie- of werkproces mocht oplossen van 60% in 2019 naar 49% in 2021.

Resultaat Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2021 naar autonomie werknemers
Figuur 2. Percentage werkgevers waar werknemers in (zeer) sterke mate zelf kunnen beslissen over verschillende aspecten van het werk (Bron: WEA: 2010-2021)

Gerben Hulsegge: “Zeker in combinatie met minder maatregelen tegen psychosociale risico’s is dit een zorgwekkende ontwikkeling. Een goede balans tussen voldoende autonomie en de hoeveelheid werk is nodig om een hoge werkdruk te voorkomen. De werkgever heeft hier last van omdat het werk niet afkomt of van onvoldoende kwaliteit is, en de werknemer kan bij langdurige werkdruk stress krijgen, waardoor het risico op uitval toeneemt.

Het goede nieuws is dat we deze trend niet zagen in de resultaten van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden onder werknemers (pdf). Werknemers ervaren hun autonomie ongeveer hetzelfde als 2 jaar geleden. Het is niet duidelijk waar dit verschil door komt. Mogelijk dat werkgevers de indruk hadden dat werknemers door de COVID-19 crisis niet veel keuze hadden in hoe ze hun werk moesten uitvoeren terwijl bepaalde groepen werknemers zelf meer autonomie ervaarden bijvoorbeeld door de mogelijkheid tot thuiswerken.”

Afname autonomie in meeste sectoren

In de meeste sectoren is een daling in autonomie te zien (zie figuur 3). Het grootst is de daling in de bouw, ICT, zorg en vervoer. In de zorgsector is bijvoorbeeld het percentage medewerkers dat zelf het werk kan indelen gedaald van 63% in 2019 naar 45% in 2021. Alleen in de financiële dienstverlening en horeca is het redelijk stabiel gebleven. De daling in autonomie is te zien in zowel kleine als grote organisaties.

Een (kleinere) daling in autonomie zien we ook in de sectoren landbouw, industrie, zakelijke dienstverlening, onderwijs en recreatie. Deze sectoren zijn niet weergegeven in figuur 3.

Resultaat Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2021 naar autonomie werknemers per sector
Figuur 3. Percentage werkgevers waar werknemers in (zeer) sterke mate zelf kunnen beslissen over verschillende aspecten van het werk voor de sectoren bouw, ICT, zorg, vervoer, horeca, financiële dienstverlening en onderwijs. (Bron: WEA 2019-2021)

Lees meer

De Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) is een tweejaarlijkse monitor onder ongeveer 4.500 bedrijven en instellingen in Nederland. De WEA volgt sinds 2008 de ontwikkelingen in organisaties op het terrein van arbeid en geeft antwoorden op vragen als: Hoe staat het met de arbeidsomstandigheden en de arbeidsverhoudingen? Wat doen bedrijven aan innovatie en sociaal beleid? Hoe gaan werkgevers om met arbeidspotentieel met een grote afstand tot de arbeidsmarkt?

Laat je verder inspireren

18 resultaten, getoond 6 t/m 10

Inzichten onderzoek behoud en doorstroom van medewerkers met een migratieachtergrond nu beschikbaar

Informatietype:
Nieuws
6 april 2022

In de afgelopen twee jaar onderzocht TNO in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) samen met vijf grote werkgevers welke maatregelen het behoud en de doorstroom van medewerkers met een migratieachtergrond bevorderen. In een pilotstudie die onderdeel uitmaakt van programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt (VIA) kozen de werkgevers maatregelen op maat om een inclusieve organisatiecultuur in hun organisatie te realiseren. De resultaten van de pilot zijn te vinden in een rapportage. Voor werkgevers die ook aan de slag willen met inclusie, behoud en doorstroom is ook een handreiking met praktische tips en voorbeelden van maatregelen beschikbaar.

75% van de werknemers werkt - deels - weer op locatie

Informatietype:
Nieuws
9 februari 2022
Eind 2021, vlak vóór de lockdown, werkte driekwart van alle werknemers deels of volledig op locatie. Bijna 80% van de huidige thuiswerkers geeft aan ook na de pandemie veel vanuit huis te willen werken, maar dat daar zijn nog lang niet altijd afspraken over zijn gemaakt. Dit blijkt uit het NEA-COVID-19 onderzoek* van TNO onder ruim 8.000 werknemers, dat van 15 november tot en met 17 december 2021 plaatsvond.

Stand van zaken Nederlandse leercultuur in kaart gebracht

Informatietype:
Nieuws
8 februari 2022
In de monitor leercultuur van de SER en TNO wordt de Nederlandse Leercultuur in kaart gebracht. Lees over de belangrijkste over de uitkomsten.

Het skillspaspoort: mogelijke oplossing voor ‘vrij reizen’ over de arbeidsmarkt

Informatietype:
Nieuws
26 januari 2022
Het skillspaspoort: een nieuwe vorm van een cv. Uit recent onderzoek door TNO en hogescholen blijkt dit nog een complexe opgave.

3 aanpassingen voor gelijke kansen in werving en selectie

Informatietype:
Insight
2 september 2021
Door deze kleine aanpassingen in het werving- en selectieproces neem je de beste persoon voor de baan aan zonder dat persoonskenmerken onbewust meewegen.