Het stille productiviteitslek: hoe het Health@Work concept inzicht biedt voor een gerichte aanpak

Acht op de tien vrouwen worden soms of regelmatig belemmerd in het werk door klachten rond menstruatie, overgang of zwangerschap, blijkt uit onderzoek van TNO en CBS. Voor Nederland gaat dit over 3,2 miljoen vrouwen van wie het arbeidspotentieel dus niet volledig wordt benut. En dat kost de bv Nederland tientallen miljarden euro's per jaar. Puur door het verlies aan productiviteit.

“Met de huidige schaarste op de arbeidsmarkt is het belangrijk dat vrouwen in ieder geval toegerust worden om het onderste uit de kan te halen”, zegt Petra Teeuwen, projectmanager bij TNO, waar zij samen met een team onderzoekers werkt aan innovaties rondom vrouwengezondheid zoals de Health@Work Scan (pdf).

Meer kennis en begrip

Ongesteld of in de overgang zijn, dat gebeurt gewoon, dat zijn geen aandoeningen. Werkgevers beseffen nog te weinig wat de impact hiervan is. Vrouwen met buikpijn door hun menstruatie werken meestal wel door, maar hun prestaties kunnen er wel degelijk onder lijden.

Thuiswerken is ook niet voor iedereen een optie. Als je op de tram rijdt of je staat als politieagent te posten, dan is het toch een ander verhaal. Daar kun je als werkgever wat meer rekening mee houden.

Vrouwen vormen de helft van de werkende bevolking. Ze werken even lang als mannen en ze zijn hard nodig op een krappe arbeidsmarkt. Werkgevers hebben er dus strategisch belang bij om ze aan boord te houden.

Hoogste tijd dat er meer kennis en begrip over de verschillende levensfases van vrouwen en hun gezondheidsklachten komt. Het is nog een behoorlijk taboe, ook onder vrouwen zelf. Een zwangerschap wordt nog wel besproken, maar het gedoe rond de menstruatie en de overgang al een stuk minder.

Vier op de tien vrouwen die klachten hebben, zeggen voorzichtig te zijn om hierover te praten op de werkvloer. Ze vinden dat riskant voor hun carrière (22 procent) of ze zijn bang dat er op hen wordt neergekeken (19 procent).

“Het hoort erbij”

“Vrouwen leren vooral dat ze door moeten bijten”, is de ervaring van Nienke Bosma. Zij is arts-onderzoeker bij de afdeling gynaecologie van Máxima MC in Eindhoven en Veldhoven. In deze sector is meer dan tachtig procent van de werknemers vrouw. “Het hoort erbij, denken ze ook bij ons. Maar als je niets van jezelf laat horen dan weten leidinggevenden ook niet dat ze daar misschien oplossingen op in moeten zetten.”

Hoe kunnen werkgevers dan toch met dit gevoelige onderwerp aan de slag? Heel eenvoudig eigenlijk. TNO heeft de Health@Work Scan ontwikkeld. Een wetenschappelijk onderbouwde en datagedreven diagnosetool voor vrouwen én mannen. Zo worden de verschillen in hoe ze hun werk beleven en waar de uitdagingen liggen namelijk ook meteen duidelijk.

Via een uitgebreide vragenlijst wordt met de scan anoniem in kaart gebracht met welk type gezondheidsklachten medewerkers kampen. Drie pijlers worden bevraagd: lichamelijk, mentaal en sociaal. In hoeverre beïnvloeden die klachten hun welzijn, productiviteit en carrière? Dat komt allemaal in een overzichtelijk dashboard te staan, zodat met die inzichten concrete acties rond welzijn kunnen worden ondernomen.

Zichtbaar maken wat onzichtbaar is

“Eigenlijk is die scan een manier om het gesprek te openen met medewerkers, leidinggevenden en arbodiensten”, geeft Teeuwen aan. En dit zonder de privacy van de mensen te schenden, het gaat vooral om het zichtbaar maken wat tot nu toe onzichtbaar blijft. “De organisatie kan zo voor het eerst overzien wat er speelt, en waar de grootste problemen zitten en waar werknemers tegenaan lopen. Je gaat als werkgever natuurlijk niet investeren in een misschien of een waarschijnlijk.”

Bij Máxima MC is de eerste fase van de Health@Work Scan achter de rug, vertelt Bosma. “Wij zien hier op de poli bij gynaecologie natuurlijk heel veel vrouwen met menstruatiestoornissen of overgangsklachten. De impact daarvan op hun dagelijks leven is heel groot. En dus wilden we ook onderzoek doen naar de vrouwen die hier in het ziekenhuis werken.”

Meer dan twintig procent van de werknemers heeft de vragenlijst ingevuld, wat veel is voor de drukbezette verpleegkundigen en artsen. Het eerste doel is al bereikt: de klachten zijn bespreekbaar geworden. “Dat stukje erkenning is er en dat zorgt al voor gesprekken tijdens de pauze.” De volgende fase is het opstellen van een rapport waar het bestuur en de leidinggevenden concrete handvaten in kunnen vinden voor verbeteringen.

Aandacht voor de verschillen

Kleine aanpassingen kunnen al het verschil maken. “Moeten vrouwen in het ziekenhuis wel een witte broek dragen of kan dat ook in een andere kleur”, merkt Bosma op. Werkgevers kunnen ook gratis producten voor menstruatie op de toiletten aanbieden, de temperatuur op de werkvloer beter regelbaar maken, werkkleding lichter maken of een apart spreekuur organiseren bij de bedrijfsarts.

Nog beter is dat er een werkcultuur ontstaat, waarin er aandacht is voor de verschillen tussen man en vrouw. Werkgevers die zich begripvol opstellen en de juiste steun bieden op lastige momenten, zien het werkgeluk en de arbeidsproductiviteit fors omhooggaan. Het ziekteverzuim, het presenteïsme en het personeelsverloop zullen daarentegen dalen.

Er is niet one quick fix, wat er wordt gedaan is helemaal afhankelijk van het type organisatie, vult Teeuwen aan. “Maar door te beginnen met openheid en mensen het gevoel te geven dat ze erover mogen praten, dan heb je toch die eerste stap. Als je zo al één dag verzuim of presenteïsme kunt wegnemen, dan is de financiële impact gigantisch.”