Veiliger inspecteren onder water: onderwaterdrones brengen natte kunstwerken in beeld

Gevaarlijk werk onder water

Duikwerkzaamheden bij sluizen en stuwen zijn per definitie risicovol. Vastzitten, bekneld raken, meegezogen worden door stroming: het zijn reële gevaren. Bij eerdere incidenten zijn duikers zelfs om het leven gekomen. "De risico's voor duikers bij dit soort werkzaamheden zijn nooit volledig uit te sluiten", zegt Marcel Vos, adviseur inspectie-innovaties bij Rijkswaterstaat. Daarom hanteert Rijkswaterstaat nu het uitgangspunt: niet duiken, tenzij het echt niet anders kan. Waar mogelijk zet de organisatie veiligere alternatieven in, zodat duikers minder lang in gevaarlijke situaties hoeven te werken.

De onderwaterdrone als extra ogen

Eind 2025 testten TNO en Rijkswaterstaat onderwaterdrones bij de zeesluis in Farmsum. Tijdens een driedaagse proef zetten 6 bedrijven hun systemen in onder operationele omstandigheden. Het zicht onder water? Tussen de 30 en 50 centimeter. Dat klinkt als weinig, maar is representatief voor veel Nederlandse binnenwateren. Marcel: "In Zeeland heb je meer zicht, maar bij veel binnenwateren is 50 centimeter al aan de gunstige kant."

Camera's schieten bij dit beperkte zicht tekort. Daarom zijn de drones uitgerust met akoestische sensoren. Met sonar brengen ze de vorm en ligging van constructies in kaart en sporen ze grotere afwijkingen op. In hoeverre ook specifieke schades, zoals scheuren, betrouwbaar te detecteren zijn, moet vervolgonderzoek uitwijzen. De drones zijn onder meer ingezet voor diktemetingen van damwanden en voor inspectie van meerstoelen, remmingswerken en het sluizencomplex.

De onderwaterdrones blijken ook inzetbaar bij klussen waar een duiker niet aan zou beginnen. Marcel geeft een voorbeeld: "Bij een sluis zat een autoband klem onder de sluisdeur. Met een grote deur die heen en weer beweegt is dat veel te gevaarlijk voor een duiker. Met een drone hebben ze een stalen kabel door die band gekregen en hem vanaf de kant weggetrokken. Zonder dat iemand het water in hoefde."

Niet vervangen, maar aanvullen

De onderwaterdrone neemt de duiker niet over. Ze vullen elkaar juist aan. Bas, senior adviseur onderwatertechnologie bij TNO: "Duikers hebben bepaalde voordelen, drones hebben bepaalde voordelen. Een mens kan voelen en luisteren. In complexe omgevingen is een duiker vaak onmisbaar."

De kracht zit in de combinatie. Bij een recente inspectie verkende eerst een drone het gebied. Pas daarna gingen duikers het water in, beter geïnformeerd over wat ze konden verwachten. Marcel: "Die combinatie zie je steeds vaker. De supervisor boven water heeft zo een veel beter beeld van de situatie."

Bovendien leveren drones data op die je met duikers niet verzamelt. Een duiker heeft zijn handen nodig om te bewegen en kan maar beperkt apparatuur meenemen. Een drone kent die beperking niet en meet systematischer. Wel vraagt dat om een nieuwe manier van werken. Marcel: "Je moet ook leren om die beelden te bekijken. Wat zie ik en wat kan ik ermee?"

Een enorme opgave onder de waterlijn

Deze technologie komt op het juiste moment. Rijkswaterstaat beheert circa 6.500 kunstwerken, van bruggen en tunnels tot sluizen en stuwen. Een groot deel staat gedeeltelijk of volledig in het water. Waterschappen, provincies en gemeenten beheren er nog veel meer, vaak kleinere objecten. Als al die natte infrastructuur vervangen zou moeten worden, kost dat bijna de helft van de waarde van alle civiele infrastructuur in Nederland.

De jaarlijkse uitgaven voor vervanging en renovatie stijgen van ongeveer 1,1 naar 2,4 miljard euro. Tijdig inspecteren en gericht onderhouden is daarom essentieel. Betere onderwaterdata spelen daarin een steeds grotere rol. Ad van 't Zelfde, projectleider bij TNO: "Als je beter kan inspecteren, kan je beter voorspellen. Dat leidt uiteindelijk tot een betrouwbare levensduur."

TNO expertises bij elkaar gebracht

De proeven in Farmsum zijn het resultaat van samenwerking tussen TNO-experts op het gebied van dronetechnologie, sensortechnologie en civiele techniek. "De sensorkennis van onze collega's, gecombineerd met onze kennis van natte kunstwerken, levert inzichten op die je afzonderlijk niet bereikt", zegt Ad over de meerwaarde die hij hierin ziet.

Bas vult aan: "Wij weten veel van sensoren en platforms. Maar je hebt ook diepe kennis van infrastructuur nodig om die data te vertalen naar beheer- en onderhoudsbeslissingen." De intensieve samenwerking met Rijkswaterstaat zorgt vervolgens voor de praktische inbedding: concrete inspectievragen, testlocaties en de ambitie om veiliger te werken.

Ook voor provincies, waterschappen en gemeenten?

De technologie staat aan het begin van een bredere ontwikkeling. Protocollen en standaarden voor onderwaterinspecties met drones bestaan nog niet. Maar de eerste stappen zijn gezet. Naarmate de markt groeit, versnelt ook de ontwikkeling. Betere metingen leiden tot betere voorspellingen en een langere levensduur van kunstwerken.

De opgave reikt verder dan Rijkswaterstaat. Ook provincies, waterschappen en gemeenten staan voor vergelijkbare uitdagingen. TNO investeert jaarlijks zo'n 10 miljoen euro in infra-innovaties en werkt samen met publieke en private partijen aan veiliger en slimmer inspecteren onder water.

Op 27 maart presenteren TNO en Rijkswaterstaat de resultaten van de experimenten bij de zeesluis van Farmsum.

Benieuwd hoe onderwaterdrones kunnen bijdragen aan slimmer en veiliger inspecteren? Neem contact op met TNO voor advies of mogelijkheden voor jouw organisatie.

Header beeld: Rinske Fokkema