blik op de toekomst

Hoe kunnen de zelfrijdende auto en bestuurder elkaar beter begrijpen?

2 augustus 2018 • 5 min leestijd

Wat weet je van de bestuurder, wat verlang je van hem of haar en hoe pas je dat toe bij het ontwerp van zelfrijdende auto’s? Om deze en andere vragen over de menselijke factor te beantwoorden, doet TNO onderzoek op de weg en in simulatoren.

“Menselijk gedrag en acceptatie zijn geen vaste gegevens”, zegt Marieke Martens, onderzoeker bij TNO en hoogleraar Intelligente Transportsystemen en Human Factors bij de Universiteit Twente. “Om te zorgen dat de zelfrijdende auto en zijn bestuurder elkaar beter gaan begrijpen, moeten we de bestuurder duidelijk maken wat het voertuig wel of niet doet. Gelijktijdig dienen we het voertuig informatie te geven over de bestuurder, zodat het voertuig beter weet wat het wel en niet van de mens kan verwachten.”

Vertrouwen in de zelfrijdende auto

Vandaag de dag rijden de meeste mensen nog in auto’s zonder zelfrijdende functies, waarin de bestuurder de verantwoordelijkheid heeft over alle taken die bij het rijden komen kijken. Aan de andere kant van het spectrum staat de auto die honderd procent zelfrijdend is, waarin de mens niets meer hoeft te doen. “Trust calibration – het hebben van het juiste niveau van vertrouwen, afgestemd op wat het voertuig kan – gaat over alles daartussenin”, legt Martens uit. “Is een voertuigsysteem al best goed maar zit de bestuurder met angst en beven in de auto en grijpt hij of zij telkens in, dan spreken we over ‘undertrust’ en kun je het systeem niet optimaal gebruiken waarvoor het bedoeld is.”

“Op de openbare weg hebben we gemeten en geregistreerd of de bestuurder zijn ogen op de weg hield en wanneer men de systemen juist wel of niet gebruikte”

Alsof je niets meer hoeft te doen

Bij andere bestuurders leiden zogeheten SAE Level 2-voertuigen juist tot te veel vertrouwen, ofwel ‘overtrust’. “Die auto’s ondersteunen de bestuurder zo goed, dat het op bepaalde momenten lijkt alsof je als bestuurder niets meer hoeft te doen”, zegt Martens. “Maar we weten gewoonweg niet precies wat ze in elke situatie doen en hoe veilig ze uiteindelijk zijn, omdat alles afhangt van hoe ze gebruikt worden. Denk maar aan de berichtgeving over een aantal ongevallen met Tesla, en zelfs aan ongevallen met testvoertuigen op de openbare weg die al verdergaande technologie hebben. Vandaar dat we als TNO zowel in het echte verkeer als in simulatoren onderzoek doen. Hoe veilig iets is, hangt uiteindelijk af van wat het voertuig allemaal kan en ziet, wat de bestuurder in het voertuig doet en de omstandigheden waaronder het voertuig rijdt.”

Uitgerust met extra sensoren

In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat en de RDW liet TNO negen huidige-generatievoertuigen met zelfrijdende functies uitrusten met camera’s en extra sensoren. “Op de openbare weg hebben we continu gemeten en geregistreerd wat er gebeurde, hoe het andere verkeer reageerde, of de bestuurder zijn ogen op de weg hield, wanneer men de systemen juist wel of niet gebruikte, enzovoorts. Daarmee kunnen we zelfs bepalen hoe de leercurve van de deelnemers loopt, omdat nog niemand vooraf ervaring had met deze systemen.”

“Onze kennis kan direct als input worden gebruikt voor het stellen van eisen waaraan auto’s in de toekomst moeten voldoen”

Van resultaten naar richtlijnen

Met name de natuurlijke context maakte het project ingewikkeld. Martens: “In een rijsimulator stel je de bestuurder enkele malen bloot aan verschillende condities en dan vergelijk je de reacties. In dit project logden we data van verschillende berijders, verschillende systemen en verschillende wegomstandigheden. Zie daar maar eens chocolade van te maken. We beantwoorden de vragen in stukjes; we zijn nu bezig die vele stukjes te interpreteren. Eind 2018 presenteren we de eerste resultaten. Deze kennis kan direct als input worden gebruikt voor het vaststellen van eisen waaraan dergelijke voertuigen in de toekomst moeten voldoen. Ook kan het gebruikt worden om mensen die voor het eerst in aanraking komen met deze systemen, beter te informeren en de interfaces en technologie te verbeteren.”

Een trucje uithalen

Waar het mogelijk en veilig is, doet TNO onderzoek op de weg. “Maar situaties, zoals een bestuurder die een boek leest op de openbare weg met hoge snelheden, mogen we (nog) niet op de weg doen”, zegt Martens. “Dan halen we of een trucje uit door te doen alsof iemand in een zelfrijdend voertuig rijdt, terwijl een ander het voertuig bestuurt. Of we gebruiken de simulator. Zo bouwden we afgelopen jaar een ‘driver readiness estimation model’ voor truck platooning. Bij truck platooning rijdt de vrachtwagen heel dicht op zijn voorligger, omdat dit automatisch gebeurt en de chauffeur tijdelijk geen chauffeur meer is. In die omstandigheden zou een vrachtwagenchauffeur dus ook andere dingen kunnen gaan doen en hoeft hij of zij tijdelijk niet meer op te letten.”

“Met ons model schatten we in hoe lang het duurt tot een specifieke bestuurder klaar is om de controle weer over te nemen”

De controle teruggeven aan de bestuurder

“Maar het is mogelijk dat je in een situatie terechtkomt waarvan je niet zeker weet of het voertuig alle benodigde informatie kan ontvangen om automatisch te rijden en je misschien de controle wilt teruggeven aan de bestuurder”, vervolgt Martens. “Dan wil je kunnen inschatten hoe lang het duurt voor deze specifieke bestuurder het stuur weer kan overnemen. Met ons model rekenden we dat uit, door in kaart te brengen waar de bestuurder zijn handen en voeten heeft, wat hij aan het doen is, of hij regelmatig naar buiten keek, of hij een leesbril draagt, of de stoel is verzet, enzovoorts.”

Volledige controle aan het voertuig overlaten

Er wordt volop gesproken over zelfrijdende auto’s, al bestaan die feitelijk nog niet en moet de bestuurder voorlopig nog goed opletten. “In een complex geheel van verschillende vormen van automatisering brengen we de verhoging van comfort wel steeds een stapje verder”, besluit Martens. “Met hogere niveaus van automatisering zou je in meer gunstige omstandigheden de volledige controle aan het voertuig kunnen overlaten. Bijvoorbeeld op een autosnelweg, als het niet sneeuwt en het voertuig geen ingewikkelde routekeuze hoeft uit te voeren. Of denk juist aan een OV-achtig concept, waarin je instapt in een zelfrijdend busje dat specifiek is getraind in een beperkte omgeving en waarin de snelheid wat lager is. Zo zijn er vele voorbeelden te noemen waarin de rol van de mens telkens anders is, omdat het gaat om andere vormen van automatisering. Daarin zie je weer dat die drie samen – het voertuig, de mens en de omgeving – samen bepalen hoe goed het gaat.”

“Hoe veilig iets is, hangt uiteindelijk af van wat het voertuig allemaal kan en ziet, wat de bestuurder in het voertuig doet en de omstandigheden waaronder het voertuig rijdt”

Intensieve samenwerking

De zelfrijdende auto heeft potentieel – zoveel is zeker. Maar er is nog een weg te gaan. Het op de weg krijgen van dit type voertuigen vraagt om intensieve samenwerking van TNO met het bedrijfsleven en de overheid. Die samenwerking gaan we graag aan. Heeft u ideeën of wilt u meer weten, dan komen graag met u in contact.

Lees meer

Meer informatie vindt u op pagina ‘TNO en de zelfrijdende auto’. TNO schetst het potentieel van de zelfrijdende auto. Verschillende facetten komen daarbij aan bod: technologieontwikkeling en -validatie, effecten op de verkeersafwikkeling, ICT en de menselijke factor. Ook vindt u hier relevante links naar pagina’s op TNO.nl.

Heeft u ideeën over een samenwerking?

Of wilt u meer weten over een van de vier besproken randvoorwaarden voor de transitie naar zelfrijdende auto’s? Dan komen wij graag met u in contact.

Contact
blik op de toekomst

Hoe kunnen de zelfrijdende auto en bestuurder elkaar beter begrijpen?

2 aug '18 - 5 min
Wat weet je van de bestuurder, wat verlang je van hem of haar en hoe pas je dat toe bij het ontwerp van zelfrijdende auto’s? Om deze en andere vragen over de menselijke... Lees meer
verhaal van de klant

Hoe serious gaming het logistieke proces in de haven helpt verbeteren

2 jan '18 - 4 min
Het goederenvervoer over spoor van en naar havens, is in veel gevallen onnodig inefficiënt en duur. Zo’n negentig procent van de treinen rijdt bijvoorbeeld leeg... Lees meer
innovatie

25 jaar onderzoek om kwetsbare verkeersdeelnemers te beschermen

17 nov '17 - 3 min
In 2016 vielen er in Nederland 629 verkeersdoden, waarvan 189 fietsers en 51 voetgangers. TNO ondersteunt de Europese ambitie om het aantal verkeersdoden tot nul... Lees meer
blik op de toekomst

Hoe controleer je de betrouwbaarheid van data?

26 okt '17 - 5 min
Het verkeer, werkomstandigheden, ons voedsel: alles is voor onze veiligheid en gezondheid gereguleerd en staat onder streng toezicht. Hoe zit dat met data, nu veel... Lees meer
blik op de toekomst

Samen toewerken naar een duurzame en efficiënte stadslogistiek

21 sep '17 - 6 min
Logistiek is noodzakelijk om een stad dynamisch en leefbaar te houden. Het efficiënter en duurzamer inrichten van het logistieke systeem kan bijdragen om negatieve... Lees meer
dossier

Blockchain zet extra vaart achter containertransport in Rotterdamse haven

29 jun '17 - 4 min
Afgesloten en verzegelde containers staan een derde deel van hun transporttijd doelloos te wachten. Omdat ligplaatsen schaars en kostbaar zijn, is dat ongewenst.... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.