blik op de toekomst

Microplastics: wat weten we over de gezondheidsrisico’s?

6 maart 2020 • 4 min leestijd

Wij mensen zijn gek op plastic. Tot dusver hebben we in totaal al zo’n 8,3 miljard ton van dat kunstmatige materiaal geproduceerd. En inmiddels is daarvan ongeveer 5 miljard ton op stortplaatsen of in het milieu beland. Hoeveel plasticdeeltjes er momenteel door de lucht zweven? Dat is niet bekend. Evenmin hoe schadelijk die deeltjes zijn voor de volksgezondheid. Op het vlak van microplastics is er dus nog veel uit te zoeken.

Download het whitepaper

"Verspil het niet! Pak de schaduwzijde van plastics met urgentie aan”

Download

Onze verre, verre voorouders stookten al vuurtjes. En voor de mens leerde om zelf vuur te maken, zetten vulkanen en bliksemschichten al delen van de aarde in lichterlaaie. Daarbij ontstond uiteraard ook roet en fijnstof. En dat die deeltjes slecht zijn voor de volksgezondheid, daar is de moderne wetenschappelijke wereld het wel over eens.

Microplastics op Antarctica

Sinds de massale komst van plastic producten, vanaf 1950, zweven er ook steeds meer kunstmatige deeltjes in de atmosfeer. Die microplastics zijn onder andere afkomstig van synthetische kleding en autobanden. En je treft die deeltjes overal ter wereld aan. Ook op afgelegen plekken als Antarctica. Het lastige is dat veel van die deeltjes niet met het blote oog zichtbaar zijn en dat ze enorm verschillen in vorm, grootte en samenstelling.

“We hebben nog niet voldoende kennis over de mogelijke gezondheidsrisico’s van nano- of microplastics”

World Health Organization weet het ook niet

Ingeborg Kooter is senior scientist Environmental Modelling, Sensing & Analysis bij TNO, waar ze onderzoek doet naar microplastic.

“Het maakt nogal uit of je te maken hebt met micro- of nanometers”, zegt Ingeborg Kooter, senior scientist Environmental Modelling, Sensing & Analysis bij TNO. “Zo laten gepubliceerde studies met andere nanomaterialen zien dat 1 procent door de darmwand heendringt en mogelijk in de bloedbaan terechtkomt. Of ook micro- en nanoplastics in de bloedbaan terechtkomen, is niet duidelijk.

Ook hebben we nog niet voldoende kennis over de mogelijke gezondheidsrisico’s van nano- of microplastics. De WHO tast op dat vlak ook nog in het duister. Ook daar kunnen ze niet zeggen of er al dan niet een probleem is. Dat betekent dus dat er meer onderzoek nodig is.”

Gezondheidseffecten van micro- en nanoplastics

In hoeverre staan wij mensen bloot aan microplastics? Hoe gevaarlijk is dat? En zijn er misschien manieren om te voorkomen dat microplastics überhaupt ontstaan? Om mogelijke risico’s te bepalen en tegelijkertijd te werken aan oplossingen, zijn dat de vragen waar TNO antwoorden op probeert te vinden.

“En wij niet alleen”, benadrukt Kooter. “Het onderwerp is de afgelopen jaren hoog op de agenda gekomen, en inmiddels zijn er in Nederland meerdere partijen die er onderzoek naar doen. Zo zijn er vorig jaar op initiatief van ZonMw vijftien onderzoeksprojecten gestart, die zich allemaal richten op de effecten van micro- en nanoplastics op onze gezondheid. Naast TNO werken daar bijvoorbeeld ook UMC Utrecht, VU Amsterdam, Rijksuniversiteit Groningen en het RIVM aan mee.”

“We doen onderzoek naar het effect dat een blootstelling aan verweerde microplastics heeft op longcellen”

Bestaande inzichten

“Zelf leid ik het onderzoek naar het effect dat een blootstelling aan verweerde microplastics op longcellen heeft”, vervolgt ze. “Ook dat aspect is tot dusver nog nauwelijks onderzocht. Ondertussen is er al wel veel informatie beschikbaar over het effect van andere deeltjes die in de lucht rondzweven, zoals fijnstof en asbestvezels. En daar maken we nu volop gebruik van.”

“Zo ook van de onderzoeken die er gedaan zijn naar chemische componenten die in plastic producten kunnen zitten. Ook weten we al het een en ander over de eigenschappen van additieven, zoals brandvertragers en weekmakers. Er is ook al het nodige bekend over hydrofobe stoffen die tijdens het gebruik door plastic worden geabsorbeerd.

Daarnaast wordt onderzocht wat voor soort stoffen er op het plastic mee kunnen liften: een ‘trojan horse’, zoals we dat noemen. Zo kunnen we voortbouwen op bestaande inzichten en hoeven we het wiel dus niet helemaal opnieuw uit te vinden”, vertelt Kooter.

Uitdaging voor gehele keten

Het mogelijke gezondheidsprobleem van microplastics in beeld brengen is overigens niet de enige uitdaging. Er zijn tegelijkertijd ook al acties nodig om te voorkomen dat er nog veel meer van die kunstmatige deeltjes bijkomen. Met de sterk groeiende wereldbevolking komt er bijvoorbeeld steeds meer vraag naar synthetische kleding.

“We zijn nu samen met de textielindustrie en wasmachine- en wasmiddelenfabrikanten op zoek naar mogelijke oplossingen. Het gaat hier namelijk over een uitdaging die je alleen met de volledige keten kunt aanpakken. En dat geldt natuurlijk ook voor andere industrieën die producten maken die microplastics uitstoten, zoals de bandenindustrie. Ik vind het mooi om te zien dat steeds meer bedrijven op dit vlak hun verantwoordelijkheid pakken.”

“We worden blootgesteld aan verschillende soorten plasticdeeltjes, met een diversiteit aan types, groottes en vormen”

De hoogste prioriteit: meten!

“Zoals gezegd, worden we blootgesteld aan verschillende soorten plasticdeeltjes. Die diversiteit aan types, groottes en vormen maakt het onderwerp ook zo complex. En omdat we zeer kleine microplastics - de nanoplastics - nog niet kunnen meten en detecteren, weten we in feite niet eens waar we het precies over hebben.

Het ontwikkelen en standaardiseren van methoden en experimenten heeft dan ook de hoogste prioriteit. Alleen dan kunnen we uitkomsten van verschillende studies met elkaar vergelijken. En alleen dan kunnen we concluderen of er een echt gezondheidsrisico bestaat en vervolgens passende oplossingsrichtingen creëren.”

Meer informatie?

Wil je meer weten over het onderzoek van TNO naar nano- en microplastics? Neem dan contact op met Ingeborg Kooter.

Contact

Dag van de uitvinder

9 nov '21 - 5 min
Bij TNO werken onze uitvinders al sinds 1932 aan de uitvindingen en innovaties van morgen. In het kader van de Dag van de Uitvinder staan we stil bij enkele TNO... Lees meer
innovatie

TNO’ers bestrijden de stikstofcrisis met programma Brains4Nitrogen

15 okt '21 - 4 min
Na het succes van het Brains4corona-programma, waarin TNO zich richtte op de aanpak van het coronavirus in 2020, is de organisatie nu van plan meer van deze 'Brains4x'-uitdagingen... Lees meer
innovatie

Met Brains4x van TNO versnelde innovatie op maatschappelijke uitdagingen in Nederland

15 okt '21 - 2 min
Van de coronapandemie tot aan de stikstofcrisis: Nederland staat voor grote uitdagingen. Na het succes van Brains4corona en Brains4nitrogen gaat TNO vaker challenges... Lees meer
column

Circulair plastic: want verbranden is niet meer van deze tijd

5 jun '21 - 3 min
Wat moeten we toch met die enorme berg afvalplastic die alleen maar blijft groeien? Dat is bijna een retorische vraag. Want we kunnen bijna niet meer zonder plastic.... Lees meer

Uitstoot van methaan op zee meten? Daar heeft TNO iets op gevonden

21 apr '21 - 6 min
Methaan is een sterk broeikasgas. Na CO₂ is het de grootste veroorzaker van de opwarming van de aarde. Belangrijk dus om de methaanuitstoot zoveel mogelijk te beperken.... Lees meer