Werkgevers hebben minder aandacht voor mentaal welzijn werknemers

Thema:
Monitoring arbeidssituatie
2 juni 2022

Werkgevers hebben in 2021 minder vaak regelingen getroffen om werknemers te beschermen tegen psychosociale belasting. Ze geven ook aan dat hun werknemers minder autonomie in hun werk hebben dan in eerdere jaren. Opvallend is dat de autonomie in 2021 zelfs lager ligt dan in 2010. Dit blijkt uit de Werkgevers Enquête Arbeid 2021 van TNO die tweejaarlijks wordt gehouden bij ongeveer 4.500 bedrijven en instellingen in Nederland.

Werkgevers Enquête Arbeid 2021 in vogelvlucht

Bekijk de meest relevante en opvallende cijfers en trends

Maatregelen tegen psychosociale risico’s nemen af

Nadat werkgevers tussen 2014 en 2019 steeds meer maatregelen tegen psychosociale risico’s namen, daalde het aantal maatregelen de afgelopen 2 jaar juist fors (zie Figuur 1). Dit soort maatregelen zijn van belang om het risico op werkgerelateerde stress te verminderen.

Zo is “het geven van meer autonomie om psychosociale risico’s te verminderen” in de afgelopen 2 jaar gedaald van 66% naar 48% en is “veranderingen in de organisatie van werk (bijvoorbeeld aanpassing in de planning, werktijden en takenpakket)” gedaald van 51% naar 33%. Alleen in de ICT sector is geen sprake van een daling van het inzetten van maatregelen tegen psychosociale risico’s, in alle andere sectoren wel.

De daling is het grootst in de vervoerssector, gevolgd door het onderwijs, bouw en financiële dienstverlening. In de horeca en recreatiesector worden in 2021 net als in 2019 de minste maatregelen genomen.

Resultaat Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2021 naar maatregelen werkgevers tegen psychosociale arbeidsbelasting werknemers
Figuur 1. Door werkgevers getroffen maatregelen ter preventie van psychosociale arbeidsbelasting (Bron: WEA 2014-2021)

Gerben Hulsegge, onderzoeker bij TNO: “Deze ongunstige trends worden deels verklaard door de COVID-19 situatie waarin we eind 2021 zaten. Werkgevers hebben zich mogelijk beperkt gevoeld om maatregelen te kunnen nemen om psychosociale risico’s te verminderen omdat andere zaken prioriteit hadden.

Veel werkgevers moesten zich focussen op maatregelen om de zaak überhaupt draaiend te houden. Daar komt bij dat er in veel sectoren een tekort was aan personeel, waardoor de werkgever zich minder flexibel kon opstellen naar de eigen werknemers. In de huidige situatie met de krapte op de arbeidsmarkt en de vaak hoge taakeisen is het juist van belang dat organisaties veel aandacht besteden aan deze maatregelen om zo werkstress te verminderen en verdere uitval te voorkomen.”

Werknemers krijgen minder autonomie in het werk

De regelmogelijkheden van een werknemer om invloed uit te oefenen op de eigen werkzaamheden en hoe hij of zij het werk indeelt – oftewel de autonomie – is op verschillende vlakken volgens werkgevers verminderd.

Het percentage werkgevers dat aangaf dat hun werknemers zelf kunnen beslissen over hun werkmethode nam af van 50% naar 38% tussen 2019 en 2021 (zie figuur 2). Het zelf kunnen beslissen over werkverdeling daalde van 51% naar 37% en het zelf de werktijden en pauzes kunnen bepalen nam af van 45% naar 36%. Als laatste daalde het percentage werknemers dat zelf operationele problemen en storingen in het productie- of werkproces mocht oplossen van 60% in 2019 naar 49% in 2021.

Resultaat Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2021 naar autonomie werknemers
Figuur 2. Percentage werkgevers waar werknemers in (zeer) sterke mate zelf kunnen beslissen over verschillende aspecten van het werk (Bron: WEA: 2010-2021)

Gerben Hulsegge: “Zeker in combinatie met minder maatregelen tegen psychosociale risico’s is dit een zorgwekkende ontwikkeling. Een goede balans tussen voldoende autonomie en de hoeveelheid werk is nodig om een hoge werkdruk te voorkomen. De werkgever heeft hier last van omdat het werk niet afkomt of van onvoldoende kwaliteit is, en de werknemer kan bij langdurige werkdruk stress krijgen, waardoor het risico op uitval toeneemt.

Het goede nieuws is dat we deze trend niet zagen in de resultaten van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden onder werknemers (pdf). Werknemers ervaren hun autonomie ongeveer hetzelfde als 2 jaar geleden. Het is niet duidelijk waar dit verschil door komt. Mogelijk dat werkgevers de indruk hadden dat werknemers door de COVID-19 crisis niet veel keuze hadden in hoe ze hun werk moesten uitvoeren terwijl bepaalde groepen werknemers zelf meer autonomie ervaarden bijvoorbeeld door de mogelijkheid tot thuiswerken.”

Afname autonomie in meeste sectoren

In de meeste sectoren is een daling in autonomie te zien (zie figuur 3). Het grootst is de daling in de bouw, ICT, zorg en vervoer. In de zorgsector is bijvoorbeeld het percentage medewerkers dat zelf het werk kan indelen gedaald van 63% in 2019 naar 45% in 2021. Alleen in de financiële dienstverlening en horeca is het redelijk stabiel gebleven. De daling in autonomie is te zien in zowel kleine als grote organisaties.

Een (kleinere) daling in autonomie zien we ook in de sectoren landbouw, industrie, zakelijke dienstverlening, onderwijs en recreatie. Deze sectoren zijn niet weergegeven in figuur 3.

Resultaat Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2021 naar autonomie werknemers per sector
Figuur 3. Percentage werkgevers waar werknemers in (zeer) sterke mate zelf kunnen beslissen over verschillende aspecten van het werk voor de sectoren bouw, ICT, zorg, vervoer, horeca, financiële dienstverlening en onderwijs. (Bron: WEA 2019-2021)

Lees meer

De Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) is een tweejaarlijkse monitor onder ongeveer 4.500 bedrijven en instellingen in Nederland. De WEA volgt sinds 2008 de ontwikkelingen in organisaties op het terrein van arbeid en geeft antwoorden op vragen als: Hoe staat het met de arbeidsomstandigheden en de arbeidsverhoudingen? Wat doen bedrijven aan innovatie en sociaal beleid? Hoe gaan werkgevers om met arbeidspotentieel met een grote afstand tot de arbeidsmarkt?

Laat je verder inspireren

14 resultaten, getoond 1 t/m 5

Vier op de tien werkgevers vindt werkdruk een van de belangrijkste arbeidsrisico’s

Informatietype:
Nieuws
14 november 2022

In 2021 gaf 40% van de werkgevers aan dat werkdruk tot één van de belangrijkste risico’s binnen het bedrijf hoort. Om dit aan te pakken zetten ze vooral in op het verhogen van de autonomie, instellen van een aanspreekpunt en het aanpassen van het werk. Dit blijkt uit de TNO factsheet ‘Werkstress’.

Helft werknemers in overgang ondervindt hinder op werk

Informatietype:
Nieuws
20 mei 2022

In 2021 gaven 173.000 vrouwelijke werknemers aan dat overgangsklachten weleens invloed op hun werk hadden. Dit komt overeen met 55 procent van alle vrouwelijke werknemers in de overgang. Bij 8 procent speelde dit dagelijks, 9 procent had er wekelijks last van. Dit melden het CBS en TNO op basis van een vervolgmeting van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA). Dit onderzoek* is in het vierde kwartaal van 2021 uitgevoerd onder vrouwelijke werknemers van 40 tot 75 jaar.

Aantal flexibele contracten met meer zekerheid in eerste kwartaal 2022 toegenomen

Informatietype:
Nieuws
17 mei 2022

Het aantal werknemers met een flexibele arbeidsrelatie nam in het eerste kwartaal van 2022 toe ten opzichte van een jaar geleden. Vooral het aantal flexibele werknemers met relatief meer zekerheid, zoals mensen met een tijdelijk contract met uitzicht op een vast contract, was hoger; er waren juist minder oproepkrachten. Ondanks de toename met 111.000 is het totaal aantal werknemers met een flexibele arbeidsrelatie nog steeds 17.000 lager dan net voor de coronacrisis. Dat melden het TNO en het CBS op basis van een gezamenlijke analyse van de nieuwste gegevens over flexibel werk in Nederland.

1 op 5 jonge vrouwelijke werknemers ervaart ongewenste seksuele aandacht klanten 2021

Informatietype:
Nieuws
20 april 2022
In 2021 gaf 21 procent van de vrouwelijke werknemers van 15 tot 25 jaar aan te maken hebben gehad met ongewenste seksuele aandacht van klanten, patiënten, leerlingen of passagiers. Dit blijkt uit de nieuwste cijfers van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van TNO en CBS, die in het laatste kwartaal van 2021 is uitgevoerd onder 50 duizend werknemers van 15 tot 75 jaar.

Inzichten onderzoek behoud en doorstroom van medewerkers met een migratieachtergrond nu beschikbaar

Informatietype:
Nieuws
6 april 2022

In de afgelopen twee jaar onderzocht TNO in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) samen met vijf grote werkgevers welke maatregelen het behoud en de doorstroom van medewerkers met een migratieachtergrond bevorderen. In een pilotstudie die onderdeel uitmaakt van programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt (VIA) kozen de werkgevers maatregelen op maat om een inclusieve organisatiecultuur in hun organisatie te realiseren. De resultaten van de pilot zijn te vinden in een rapportage. Voor werkgevers die ook aan de slag willen met inclusie, behoud en doorstroom is ook een handreiking met praktische tips en voorbeelden van maatregelen beschikbaar.