Steeds meer kunstmatige intelligentie ingezet door overheid

Thema:
Artificiële intelligentie
Transities en transformaties
25 juni 2024

Het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) door overheidsinstanties neemt toe. In vergelijking met 2021 (165) zijn er ruim 1,5 keer meer AI-toepassingen gevonden binnen de overheid, blijkt uit verkennend onderzoek van TNO. Vooral gemeentes zijn grootgebruiker: van de in totaal 266 gevonden AI-toepassingen werden er 105 (39%) hier gebruikt. Verder neemt ook de transparantie over het gebruik van AI toe, waardoor het beter is te achterhalen welke technieken de overheid precies gebruikt en voor welk doel.

De studie volgt op eerdere onderzoeken in 2019 en 2021. Sinds het laatste onderzoek is er veel gebeurd op AI-gebied, bijvoorbeeld door de lancering van ChatGPT en de opkomst van generatieve AI. Op basis van deskresearch en surveys onder overheidsinstanties zijn er 266 AI-toepassingen gevonden. Dit zijn er flink meer vergeleken met de vorige keren: 165 in 2021 en 75 in 2019.

Soort AI-toepassing en overheidsorganisatie

Een groot deel van de toepassingen (105) is gevonden bij gemeenten. Ook worden veel toepassingen in samenwerkingsverband ontwikkeld (46). Daarna volgen agentschappen (23) zoals bijvoorbeeld Rijkswaterstaat, DUP en RVO.

Voor het eerst zijn er meer voorbeelden van implementatie (102) dan van toepassingen in de experimenteerfase (95) gevonden. Dit laat zien dat de toepassing van AI meer volwassen is geworden.

Grafiek AI-toepassingen per type overheidsorganisatie
AI-toepassing per type overheidsorganisatie

Soort toepassing en techniek

AI wordt het meest gebruikt voor kennisverwerking, archivering en anonimisering (60) gevolgd door inspectie en handhaving (54). De toename in anonimiseringssoftware is te verklaren door de invloed van de Wet open overheid (Woo).

Er worden verschillende voorbeelden genoemd van succesvolle toepassingen in het publieke domein. Zoals een anonimiseringstool om vertrouwelijke gegevens te kunnen afschermen, een algoritme dat met camerabeelden scheepsbewegingen in de haven detecteert, één voor visserij- en voor weginspecties en een virtuele beleidsassistent voor het sneller en beter beantwoorden van Kamervragen.

Grafiek type AI toepassing door de overheid
Type AI toepassing door de overheid

De meest gebruikte technieken zijn beeldherkenning (80) met spraak- en tekstherkenning als tweede (70). Opvallend is dat er slechts 8 toepassingen gebruikmaakten van generatieve AI en LLM’s (large language models). Dat komt onder meer doordat generatieve AI kan worden gezien als een online dienst, die veelal door individuen binnen een organisatie wordt gebruikt.

Transparantie

Er is in 2024 meer transparantie over de toepassing van AI in de publieke dienstverlening. Zo is van meer voorbeelden te achterhalen welke AI techniek werd toegepast. Dit jaar is maar van 38 voorbeelden (14%) onbekend welke type AI techniek is toegepast, ten opzichte van 72 (44%) in 2021.

In 2019 was het in vrijwel alle gevallen (75) niet mogelijk om de AI techniek vast te stellen. Dit heeft ook te maken met de komst van het Algoritmeregister in 2022. In dit register kunnen overheidsorganisaties hun algoritmes registreren ter bevordering van de transparantie. Vooralsnog hebben 119 organisaties hun algoritmes geregistreerd.

De derde AI quickscan

De cijfers over het aantal AI-toepassingen komen uit onderzoek dat TNO deed op verzoek van de werkgroep Publieke Diensten van de Nederlandse AI Coalitie. Het is een vervolg op de quickscan AI in de publieke dienstverlening uit 2019 en 2021 die TNO uitvoerde in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Voor de toepassing van AI in de publieke dienstverlening zocht TNO antwoord op de vraag waar AI binnen de publieke sector wordt toegepast, wat er sinds 2021 is veranderd en welke inzichten de afgelopen jaren zijn opgedaan over AI bij de overheid.

Benieuwd naar het onderzoek?

Lees in het 'Quickscan AI in de Publieke Dienstverlening' rapport de conclusies, of lees de samenvatting.

Laat je verder inspireren

78 resultaten, getoond 1 t/m 5

Human-AI, want samen kunnen mens en machine grotere uitdagingen aan

Informatietype:
Insight
1 juli 2024
TNO-computerwetenschappers pleiten voor een aanpak om neurowetenschap en sociale psychologie in te zetten voor Human-AI-oplossingen.

Urbanism Next Europe congres 2024

Informatietype:
Evenement
Startdatum:
-
Locatie:
Amsterdam

AI in opleiding: FATE ontwikkelt digitale doktersassistent

Informatietype:
Insight
21 mei 2024

Europa concurreert op deeptech vooral met zichzelf

Informatietype:
Nieuws
16 mei 2024

Onderzoek TNO en HCSS: Europa onder druk door Chinese opmars in wind- en elektrolysetechnologie

Informatietype:
Nieuws
1 mei 2024