nieuws

Oudste gesteente in ons land ruim 400 miljoen jaar geleden gevormd

08 apr 2021

In de Heimansgroeve langs de Geul in Zuid-Limburg ligt het oudste gesteente dat aan het oppervlak zichtbaar is in ons land. Het is 330 miljoen jaar oud, maar nu blijkt uit onderzoek van TNO dat het lang niet het oudste gesteente van Nederland is. Geologen van de Geologische Dienst Nederland, onderdeel van TNO, stelden aan de hand van microscopisch kleine fossielen uit een boring bij het Zeeuwse Kortgene vast dat het oudste gesteente circa 420 miljoen jaar oud is.

“We hebben hiermee een klein maar belangrijk stukje van de puzzel van de Nederlandse ondergrond opgelost. Het gaat hier om gesteente dat maar liefst zes keer ouder is dan het tijdstip waarop de dinosauriërs uitstierven door een meteorietinslag. Het heeft vier grote massa-uitstervingen doorstaan”, vertelt Sander Houben van de Geologische Dienst Nederland (GDN).

Bijna een half miljard jaar terug in de tijd

Al langer bestond het idee dat in onze ondergrond gesteenten bestaan uit het midden Paleozoïcum, de periode die teruggaat van een kwart tot ruim een half miljard jaar geleden. Het Kernhuis van de GDN bevat vele duizenden grond- en gesteentemonsters die afkomstig zijn uit boringen in Nederland, zogenaamde boorkernen. Het bijzondere aan de bestudeerde boring is dat deze dieper dan het Carboon (300-360 miljoen jaar geleden) gaat. De precieze ouderdom van deze gesteenten was tot dusverre onduidelijk. Wel werd verwacht dat in het zuidwesten van ons land de oudste gesteenten het dichtst aan het oppervlak zouden zitten.

Stukken gesteentekern van de onderzochte boring met aanwijzingen voor de gebergtevorming die optrad lang na afzetting van het sediment: (A) fijn gelaagd fijnkorrelig gesteente doorsneden door witte kwartsaders (1350 meter diepte); (B) fijn gelaagd en geplooid gesteente (1900 m diepte).


Eerste planten

“Vandaar dat we de 1.900 meter diepe boring uit 1982 door de NAM opnieuw hebben onderzocht”, zegt Houben. “Er zijn namelijk nauwelijks boorkernen uit dit gebied beschikbaar. De heuvels die je in de Ardennen ziet, zijn een deel van een oude bergrug die in Zeeland dicht onder het aardoppervlak ligt. We hebben nu voor het eerst de fossielinhoud goed kunnen bekijken en daarmee de ouderdom met zekerheid kunnen bepalen. Onder de microscoop zag ik fossiele restjes van primitieve oerplanten, die zich meer dan 400 miljoen jaar geleden als eerste op land gingen vestigen.”

Een schematische dwarsdoorsnede door België en Zeeland met het gebergte dat ontstond tijdens de Caledonische fase van gebergtevorming. Dat gebergte was vermoedelijk vele kilometers hoog. Door erosie is daar tegenwoordig niets meer van over, behalve de geplooide gesteentelagen in de ondergrond waar de onderzochte boring in boorde.


Afzetting en erosie

“Het gesteente bestaat uit sediment dat werd afgezet in een diepe zee tussen twee langzaam op elkaar botsende continenten. Gesteente van vergelijkbare ouderdom is in België en Frankrijk veel bekender en beter onderzocht. Daar zijn de gesteenten echter aan de zuidkant van de genoemde bergrug afgezet. Het is voor het eerst dat nu zowel leeftijd als samenstelling ook aan onze kant van het verdwenen gebergte goed zijn gedocumenteerd”, zegt Sander Houben.

Onderzoek intensiveren

Gesteente uit de onderzochte periode is ook interessant in verband met de winning van aardwarmte. Op verschillende plekken in Nederland en België zijn eerder geothermische boringen gedaan waaruit bleek dat lagen uit het Devoon vaak winbaar warm water bevatten. Geothermie wordt gezien als een veelbelovende bron van duurzame energie. De gesteentelagen uit het Devoon zijn in ons land op zeer uiteenlopende diepten te vinden.

TNO Insights

Oudste gesteente in ons land ruim 400 miljoen jaar oud

08 april 2021
In de Heimansgroeve langs de Geul in Zuid-Limburg vind je het oudste gesteente dat in Nederland aan de oppervlakte komt met een ouderdom van 330 miljoen jaar. Geologen van TNO hebben fossiel materiaal... Lees verder
Kennis

Geologische Dienst Nederland

Om veilig tunnels te kunnen graven, grote gebouwen neer te zetten, te boren naar olie en gas of ondergronds CO2 op te slaan, moet je precies weten wat er in de bodem zit. De Geologische Dienst Nederland... Lees verder
Ons werk

De Nederlandse ondergrond in kaart gebracht (kartering)

De geologie van Nederland onttrekt zich grotendeels aan het oog. In ons vlakke land biedt het aardoppervlak maar weinig aanwijzingen over de opbouw en de gebruiksmogelijkheden van de ondergrond. Om Nederland... Lees verder

Volg TNO op social media

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws, de vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.