blik op de toekomst

Betrouwbare data van de ondergrond is goud waard

18 juni 2019 • 4 min leestijd

Nederland is het eerste land ter wereld waar het in kaart brengen van de ondergrond wettelijk geregeld is. Dat gebeurt via de Basisregistratie Ondergrond (BRO). De Geologische Dienst Nederland (GDN), onderdeel van TNO, ontwikkelt en voert het beheer van deze basisregistratie en brengt de bodem driedimensionaal in beeld. Ondertussen speelt die ondergrond een steeds belangrijkere rol bij enkele grote maatschappelijke vraagstukken. Steeds meer partijen vragen de GDN dan ook om advies voor ze op een locatie aan de slag gaan.

Meer weten over de BRO?

Lees verder
De belangrijke rol van de ondergrond is momenteel goed te zien bij grote maatschappelijke thema’s zoals de klimaatverandering en energietransitie. Zo zie je de effecten van de klimaatverandering ook in de ondergrond. Neem onze dijken: tijdens droge periodes verliezen die aardig wat vocht, waardoor er scheuren ontstaan en de dijken sneller kunnen doorbreken.

Het belang van actuele en accurate gegevens

Ondertussen biedt de ondergrond ook een deel van de oplossing. De overheid en industrie hebben bijvoorbeeld serieuze plannen om grote hoeveelheden CO2 in de ondergrond op te slaan om op die manier onze nationale CO2-uitstoot te verminderen. Door de energietransitie kijken we ook steeds meer naar duurzame vormen van energieopwekking. Geothermie is een van de opties, zowel voor de industrie als voor huishoudens.

Voor al die ontwikkelingen zijn er actuele en accurate gegevens over de ondergrond nodig. Zo ook voor nieuwbouwprojecten, voor infrastructurele projecten, zoals snelwegen en tunnels, en voor het garanderen van een goede drinkwatervoorziening. Om maar een paar voorbeelden te noemen.

Trots

In Nederland hebben we al lange tijd een zeer uitgebreide database met gegevens over de Nederlandse ondergrond. Deze kan iedereen gratis inzien. Dat is de DINO-database (Data Informatie Nederlandse Ondergrond). “Buitenlandse collega’s waren al jaloers omdat Nederland als eerste land zo’n centrale database lanceerde”, vertelt Mirjam Bartels, Research Manager van de afdeling Geo Data & IT. “En nu zijn we het eerste land waar het door bronhouders aanleveren van informatie van de ondergrond wettelijk geregeld is. Wij hebben daar sterk bij de overheid op aangedrongen. En we zijn er dan ook trots op dat we nu de beheerder van die Basisregistratie Ondergrond zijn, en daarbij een belangrijke adviesfunctie hebben.”

Sinds 1903 actief

“Dat het ministerie van BZK ons heeft gevraagd om het beheer van de BRO op ons te nemen, is op zich logisch”, vindt Tirza van Daalen, directeur Geologische Dienst Nederland. “Deze dienst is namelijk al in 1903 opgericht. Dat betekent dat we al ruim een eeuw ervaring hebben in het in kaart brengen van de ondergrond, het beheren van de bijbehorende gegevens en het adviseren van overheden en bedrijven. Dat we onze expertise nu ook kunnen inzetten voor de BRO, is een mooie volgende stap.”

Uit de kluiten gewassen database

De GDN is de BRO momenteel samen met de bronhouders aan het vullen. “Dat gaat stapsgewijs. Eind 2022 is het Programma klaar. Voor zover je van klaar kunt spreken”, nuanceert Bartels. “Want zo’n database blijft natuurlijk in beweging. Bovendien kunnen er altijd nieuwe categorieën aan toegevoegd worden. Zo zijn er al plannen om ook gegevens over bodemverontreiniging in de BRO op te nemen. Al met al wordt het echt een grote basisregistratie. Even voor de vergelijking: voor alles wat zich boven de grond bevindt, heeft de overheid negen basisadministraties. En voor de ondergrond is er maar één: de BRO. Kenners zeggen dat die ene database bijna net zo groot wordt als de negen ‘bovengrondse’ basisadministraties bij elkaar.”

Ondergrond in 3D

“De BRO is een aanvulling op wat we in al die jaren al aan data hebben vergaard”, benadrukt Hans van der Ven, productmanager bij GDN. “In onze centrale database staat ook informatie in die niet officieel door bronhouders gevalideerd is, maar die toch interessant kan zijn voor bepaalde partijen. Zo kunnen zij die informatie gebruiken om meer inzicht te krijgen in maatschappelijke vraagstukken. Informatie over de ondergrond kan bijvoorbeeld een rol spelen bij de energietransitie en andere inspanningen die bijdragen aan een duurzame toekomst van Nederland. Bovendien hebben we de ondergrond van Nederland driedimensionaal in kaart gebracht, waardoor we informatie over de ondergrond op een laagdrempelige manier aanbieden. Al die gegevens zijn vrij beschikbaar. En dat blijft zo. Daarbij kunnen we nu ook steeds meer gevalideerde informatie aanbieden. Met dank aan de BRO en de wettelijke verplichting van bronhouders om daarvoor gegevens aan te leveren.”

“De ondergrond speelt een grote rol in ons dagelijks leven”, vervolgt hij. “Want de fundamenten van onze woningen, het water uit onze kranen, het gas waarmee we koken, het eten op ons bord, de bossen waar we wandelen, de wegen waar we over rijden: voor al die zaken zijn de juiste data over de ondergrond nodig. We vinden het belangrijk dat iedereen toegang heeft tot de gegevens over de Nederlandse ondergrond en die data ook gebruikt. Naast de professionele gebruiker hebben dus ook burgers vrij toegang tot onze database. En ook dat blijft zo.”

Belangrijke inzichten

En die dijken waar we het aan het begin van dit artikel over hadden? Dat je daar dankzij data al tot belangrijke inzichten kunt komen, werd een paar jaar terug al duidelijk bij een Proof of Concept voor de Lekdijk. Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden heeft destijds samen met het Programma Basisregistratie Ondergrond gekeken of die dijk al dan niet verhoogd moet worden. Daarbij staat er nogal wat op het spel: als de Lekdijk doorbreekt, kan een groot deel van de Randstad overstromen, tot Amsterdam aan toe. Op basis van digitale informatie over de ondergrond bleek dat die dijk niet zozeer hoger hoeft, maar vooral sterker. En voor die conclusie hoefden specialisten niet elk stukje van de ruim 55 kilometer lange dijk te beschouwen. Goud waard dus, die betrouwbare data over de ondergrond. En dit is slechts één voorbeeld van de voordelen van de BRO.

Meer informatie over de Geologische Dienst Nederland?

Geological Survey of the Netherlands

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.