blik op de toekomst

De kwetsbare kant van de Caraïben

7 oktober 2016 • 3 min leestijd

De klimaatverandering, de stijging van de zeespiegel en menselijke ingrepen in het milieu hebben grote gevolgen voor de kustgebieden van de Caraïben. Om na te gaan wat er precies speelt en te zoeken naar oplossingen komen eind oktober op uitnodiging van TNO zo’n vijftig topwetenschappers samen op Bonaire voor de conferentie ‘Coastal Dynamics and Ecosystem Change: Caribbean Quo Vadis?’.

In de toeristengidsen zien de Caraïben er aantrekkelijk uit: zonnige stranden, kleurig koraal en terrassen onder de palmbomen. Op zich klopt dat beeld, maar het Caribische gebied bestaat uit meer dan alleen paradijselijke eilanden. Het is een heel kwetsbaar gebied en ook de dichtbevolkte kustgebieden van landen als Mexico of Colombia en grote steden als Havana of San Juan horen erbij.

Kwetsbare gebieden

De Caraïben zijn kwetsbaar door veranderingen in de leefomgeving, zegt geoloog en emeritus hoogleraar dr. Johan Meulenkamp van Stichting Earth Dynamics. Hij noemt een rij van factoren die een rol spelen: “Denk aan veranderingen in het klimaat, het stijgen van de zeespiegel, overbevissing of de verzuring van het oceaanwater. Daarnaast gaat het om het bouwen in kustzones, lozingen van vervuild water, ziektes in het koraal, excessieve algengroei en kusterosie. Zelfs de tektoniek van aardschollen in de diepere ondergrond speelt mee. Het is een lange rij en dan ben ik nog niet eens volledig.” Al die factoren beïnvloeden elkaar weer onderling zegt Meulenkamp: “Neem de bouw van een stuwdam in het binnenland. Die houdt sediment vast dat de kustzones niet bereikt, wat gevolgen heeft voor de kustverdediging. Op lokale schaal kan de aanleg van een jachthaven leiden tot veranderingen in het zeemilieu een paar kilometer verderop. Op echt grote schaal zie je dat de tektoniek in de aardbodem de gevolgen van de stijging van de zeespiegel versterkt of juist afzwakt.”

Overzicht krijgen

Het is een ingewikkeld samenspel, zegt TNO-directeur Caribbean dr. Jan Ebbing: “Wat er precies speelt, kunnen we nog niet overzien. Wel verwachten we dat de gevolgen over het geheel ingrijpend en vaak ongewenst zullen zijn. Dat is de reden waarom TNO in samenwerking met het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, de stichting Earth Dynamics, en dankzij financiële bijdragen van onder andere de Koninklijke Academie van Wetenschappen (KNAW) een werkconferentie organiseert.” De conferentie ‘Coastal Dynamics and Ecosystem Change: Caribbean Quo Vadis?’ brengt van 18 tot en met 21 oktober zo’n vijftig topwetenschappers naar Bonaire. De organisatoren verwachten dat ook beleidsmakers tot de deelnemers zullen behoren of in ieder geval kennis zullen nemen van de resultaten. Het bedrijfsleven – baggerbedrijven bijvoorbeeld – heeft al belangstelling getoond. Maar het belangrijkst zijn toch de wetenschappers, waaronder geologen, archeologen, biologen en oceanografen. Zij moeten vaststellen wat de meest urgente onderzoeksvragen zijn, welke scenario’s het meest waarschijnlijk zijn en van welke maatregelen het meeste effect te verwachten valt.

“De zoektocht naar oplossingen in de Caraïben begint bij het goed definiëren van de problemen en het luisteren naar mensen met kennis van zaken”

Risico’s inventariseren

Een inventarisatie van de risico’s geeft al een beeld van wat er nu speelt in de Caraïben. Een paar voorbeelden. Tijdens orkanen dreigen er bijvoorbeeld overstromingen in dichtbevolkte kustgebieden. Overbevissing kan plaatselijk tot ondervoeding leiden en drinkwater kan gaan verzilten en doet dat nu op vele plekken overigens al. Ziektes in het koraal maken de eilanden minder aantrekkelijk voor toeristen en de teloorgang van de koraalriffen verzwakt de kustverdediging. Mocht zich daadwerkelijk een ramp voordoen, dan kunnen er zelfs stromen vluchtelingen ontstaan. Meulenkamp: “Al met al kun je zeggen, dat de Caraïben behoren tot de gebieden die het meest kwetsbaar zijn door de gecombineerde gevolgen van de klimaatverandering, de stijging van de zeespiegel en ingrepen van de mensen in het milieu.”

Aanleiding tot zorg

Tijdens de conferentie krijgt de kustverdediging speciale aandacht, onder andere omdat zieke koraalriffen minder natuurlijke bescherming bieden. Mangrovebossen en zeegrasvelden hebben te lijden van menselijke bouwactiviteiten en kunnen de kracht van tropische stormen minder goed temperen, terwijl die stormen vanwege de klimaatverandering juist frequenter en heviger worden. Ebbing: “Voeg daar de toenemende erosie bij en je ziet dat er inderdaad aanleiding is tot zorg.”

Werken aan oplossingen

Natuurlijk laten de organisatoren van de conferentie het niet bij het luiden van de noodklok. Ebbing: “De zoektocht naar oplossingen begint bij het goed definiëren van de problemen en het luisteren naar mensen met kennis van zaken. Wat met name ontbreekt is een integraal overzicht van wat er aan de hand is en van waar kennis al voorhanden is. Juist daaraan willen we werken en dat maakt deze conferentie uniek.” Hij ziet daarnaast een taak voor de overheden: “Het probleem is dat het vaak gaat om kleine landen, die niet altijd de middelen hebben om de risico’s in kaart te brengen en te bepalen wat de meest effectieve aanpak is. Dat vraagt om samenwerking en we hopen dat we met deze conferentie daaraan bijdragen.” Ook Meulenkamp denkt in oplossingen: “Het is de mens die het laatste duwtje geeft, het duwtje waardoor het de verkeerde kant opgaat. Dat kunnen we samen veranderen, maar dan moeten we wel weten hoe we het moeten aanpakken. Dat is de reden waarom ik van harte meewerk aan het organiseren van deze conferentie.”

blik op de toekomst

De kwetsbare kant van de Caraïben

7 okt '16 - 3 min
De klimaatverandering, de stijging van de zeespiegel en menselijke ingrepen in het milieu hebben grote gevolgen voor de kustgebieden van de Caraïben. Om na te gaan... Lees meer
verhaal van de klant

Duurzaam wonen op een tropisch eiland wordt werkelijkheid

16 nov '17 - 4 min
Aruba streeft naar duurzaamheid. En dat kan ook, vooral omdat het Caribische eiland beschikt over krachtige energiebronnen zoals zon en wind. In de Smart Community... Lees meer
innovatie

Van Frankrijk tot Californië: energieopwekkend wegdek gaat de grens over

22 sep '17 - 3 min
Een wegdek waarover je niet alleen kunt rijden, maar dat ook duurzame energie produceert. Dat is SolaRoad: een TNO-innovatie die een paar jaar geleden niet meer... Lees meer
innovatie

Zuiver water en elektriciteit met MemPower®

4 aug '17 - 3 min
Water is er genoeg op de wereld, maar goed drinkwater is schaars. TNO’s MemPower® verandert met behulp van membraantechnologie en duurzame energie, zeewater in drinkwater... Lees meer
blik op de toekomst

Over 5 jaar 250 bedrijventerreinen energieneutraal of zelfs energiepositief

5 jul '17 - 3 min
Bedrijventerreinen bieden ongekende kansen om energie te besparen. Ondernemers verzilveren die kansen echter nog onvoldoende. De stichting Bedrijventerreinen Energiepositief... Lees meer
blik op de toekomst

Innovaties drijvende kracht achter de energietransitie

19 jun '17 - 3 min
Dat het Nederlandse energiesysteem de komende decennia drastisch gaat veranderen, daar is iedereen het wel over eens. Maar hoe precies? En met welke snelheid? Dat... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren. Ons privacystatement is aangepast aan de nieuwe privacywetgeving in de EU.