innovatie

Energietransitie goedkoper dankzij innovatie

4 april 2019 • 4 min leestijd

De kosten van de energietransitie kunnen drastisch omlaag door slimme innovaties en een doordachte aanpak. In de maatschappelijke en politieke discussies ligt de nadruk eenzijdig op de vermeend hoge kosten voor burger en bedrijfsleven, terwijl er nauwelijks oog is voor de baten. Innovatie kan straks aanzienlijke bedragen opleveren. Tijd voor nieuwe inzichten en een nieuwe aanpak.

Energietransitie goedkoper dankzij innovatie

Download de paper

Dat concludeert TNO in een visie op het klimaatbeleid en de energietransitie. “De afgelopen maanden is het beeld ontstaan dat het halen van de klimaatdoelen in 2030 en daarna de samenleving significant veel geld gaat kosten, terwijl er nauwelijks iets tegenover zou staan. Dat beeld is onvolledig en incorrect. We hebben als land alle kansen om juist van de energietransitie te profiteren, zowel financieel als in termen van volksgezondheid”, aldus drs. Ton de Jong, directeur ECN part of TNO en prof. dr. André Faaij, director of science van de TNO-unit.

Optimaal resultaat

“De discussie gaat vrijwel helemaal over de verdeling van de kosten, die in de media vaak ook nog eens veel te hoog worden ingeschat. Wij draaien dat om: het accent moet liggen op de te behalen kostenreductie en het verhogen van de baten. Als we in de breedte blijven investeren in innovatie, in het ontwikkelen van nieuwe technologieën en productiemethoden en de transitie slim plannen ontstaan er tal van kansen voor nieuwe bedrijvigheid, export, banen en ook een schoner milieu. Dáár moet de discussie over gaan. Aan de klimaattafels ging het over consensus; wij kiezen het optimale resultaat als insteek.”

Geen kosten maar investering

Geld steken in innovatie wordt doorgaans gezien als een kostenpost. TNO ziet dit als een investering in kansrijke technieken en processen, die uiteindelijk geld gaan opleveren. Doorbraken zijn nooit te voorspellen maar de kans erop is wel te vergroten waardoor de energietransitie sneller en goedkoper kan.

“In het recente verleden zijn er indrukwekkende resultaten geboekt op het gebied van wind- en zonne-energie. ‘Windmolens draaien op subsidie’ was lang het mantra. In een paar jaar tijd is dat beeld volledig gekanteld. Het is nu een rendabele investering en grote partijen staan in de rij om windparken op zee aan te leggen. Voor zonne-energie geldt hetzelfde verhaal. Hoe dat zo snel kan omslaan? Door fundamenteel en toegepast onderzoek door kennisinstellingen en bedrijven, alsmede uitrol in de markt. Die weg moeten we blijven volgen.”

Doordachte aanpak

Waar pleit TNO voor? Meer geld voor onderzoek? “Altijd welkom, maar dat is niet het eerste waar we aan denken. Wel aan een goed doordachte en gecoördineerde aanpak. We doen als TNO niet alleen diepgaand onderzoek naar nieuwe technologieën op energiegebied maar maken ook kosten/batenanalyses, verkenningen van de samenhang tussen oplossingen, planning van innovaties. Op basis daarvan kan ook de overheid veel gerichter sturen. De integrale kennis- en innovatieagenda (IKIA) van het Klimaatakkoord kent dertien innovatieprogramma’s. Er is echter weinig aandacht voor de integratie en samenhang en de financiering van vaak langer lopende innovatietrajecten is nog zwak en onzeker. Wat TNO betreft zou innovatie een veel prominentere plaats moeten krijgen in het energie- en klimaatbeleid.

Vele miljarden te besparen

Als voorbeeld van een gecoördineerde aanpak die enorm veel geld kan opleveren, noemen Ton en André samenwerking in de Noordzeeregio. Nederland kan ongeveer honderd miljard euro besparen door coördinatie van de energietransitie in de Noordzeeregio met alle omringende landen. Realisatie van mogelijk meer dan 250GW wind offshore, uitbreiding van elektriciteitsnetten, gebruik van gasnetten voor waterstof, CO2-opslag en zeewierproductie voor biobrandstoffen vergt een gezamenlijke aanpak. Verdere integratie van het energiesysteem in deze regio maakt het bovendien makkelijker vraag en aanbod te balanceren.

Timing

De investeringscycli in de energiesector zijn lang, zeker in de elektriciteitsproductie, de energie-infrastructuur en de industrie. Keuzes die de komende jaren gemaakt worden om de doelen voor 2030 te halen, zullen dus ook sterk de mogelijkheden beïnvloeden om het hoofddoel (CO2-vrij in 2050) te halen. Daarom moeten de op 2030 gerichte maatregelen steeds goed doorgelicht worden op de effecten in 2050. Dit moet voorkomen dat we in een lock-in terecht komen of onnodig hoge kosten maken.

“Een voorbeeld is de aanleg van warmtenetten gevoed door restwarmte van de industrie of fossiele centrales. Als de industrie vervolgens overschakelt van met fossiele brandstoffen opgewekte hoge-temperatuurwarmte naar een elektrochemisch lage-temperatuurproces, kan die warmtebron zomaar wegvallen. Op langere termijn is het dan verstandig om iets meer te investeren in een warmtenet gevoed door duurzame aardwarmte of juist te investeren in het vergaand isoleren van woningen. Dan wordt de warmtevraag veel lager waardoor bijvoorbeeld alleen warmtepompen volstaan.”

Spectaculaire baten

Wat dit alles volgens de energiedeskundigen van TNO illustreert, is dat technologische ontwikkelingen vaak onverwacht snel kunnen renderen. Windenergie offshore stond een paar jaar geleden nog in de boeken als een kostenpost van een kleine tien miljard euro. Nu heeft het kostenpariteit bereikt met fossiel gestookte centrales. Bij de opwekking van zonne-energie zijn de kosten de laatste jaren spectaculair gedaald en de opbrengsten navenant gestegen. Veelbelovende opties die tot voor kort nog weinig werden overwogen in Nederland zijn geothermie voor warmtevoorziening van gebouwen en de industrie en productie van zeewier als bron van duurzame biomassa. Beide kunnen door verdere innovatie in de komende decennia een significante bijdrage leveren aan de Nederlandse energiemix.

Nieuwe bedrijvigheid

“We staan in onze opvatting over de noodzaak van innovatie niet alleen. Ook De Nederlandsche Bank, het Internationaal Energie Agentschap en de Europese Commissie wijzen hier in gezaghebbende studies op. We moeten als land voorsorteren op een toekomst zonder vervuilende industrie. Onze grote chemische industrie moet op duurzame basis kunnen produceren. De nieuwe generatie staalfabrieken kan negentig procent minder CO2uitstoten. Allemaal dankzij innovatie in nieuwe technologieën die goedkoper zijn dan het fossiele alternatief. Als we hiermee doorpakken, hebben we op termijn een goedkopere energievoorziening dan wanneer we niks doen. Zo breng je een versnelde energietransitie en nieuwe bedrijvigheid samen.”

Energietransitie goedkoper dankzij innovatie

Download de paper
innovatie

Een warmtebatterij voor in huis: compact, stabiel en betaalbaar

19 aug '19 - 2 min
Het aanbod van duurzame zonne- en windenergie is onzeker. Soms is het te groot en soms juist weer te klein om te voldoen aan de snel toenemende vraag. Energieopslag... Lees meer
innovatie

Nieuwe methode helpt bedrijven om producten circulair te maken

25 apr '19 - 3 min
Slaapspecialist Beter Bed heeft onlangs een boxspring op de markt gebracht die grotendeels circulair is: de meeste onderdelen zijn makkelijk te demonteren en te... Lees meer
innovatie

Slimme afvallogistiek halveert transportbewegingen

11 apr '19 - 2 min
In Amsterdam Zuidoost is de eerste stap naar volledig CO2-neutraal afvaltransport gezet. Onder leiding van TNO en de Hogeschool van Amsterdam slaagden SUEZ en Renewi... Lees meer
innovatie

Een snellere uitrol van flexibele displays dankzij SALDtech

27 mrt '19 - 3 min
Ja, er bestaan al telefoons met flexibele displays. Maar het kost momenteel wel veel tijd en geld om beeldschermen met de gewenste buigbaarheid te produceren. Ondertussen... Lees meer
innovatie

Zoek het zonnepaneel: energieopwekkende gevelplaten

22 mrt '19 - 3 min
Hoe kunnen we zonnepanelen visueel aantrekkelijk en flexibel toepasbaar maken, zodat architecten en andere ontwerpers ze op grote schaal gaan gebruiken? Die vraag... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.