blik op de toekomst

Energievoorziening 2050: twee scenario’s, één conclusie

22 mei 2020 • 5 min leestijd

TNO-experts Martin Scheepers, Ruud van den Brink en André Faaij schreven een studie over de toekomst van onze energievoorziening in het licht van de klimaatdoelstellingen en de mogelijke – en bij voorkeur goedkoopste – routes daarnaartoe. Zij schetsen twee verschillende scenario’s, ADAPT en TRANSFORM. Opvallende conclusie van beide: niet actief investeren in duurzaamheid, voortgaan op de fossiele weg en de klimaatdoelstellingen links laten liggen, kan de samenleving miljarden euro’s gaan kosten. Hoe zit dat?

Meer weten?

Wil je meer weten over de scenario’s van TNO voor de toekomst van onze energievoorziening? Neem dan contact op met Katharina Andrés.

Contact

Als we geen werk maken van de klimaatdoelstellingen, liggen de totale systeemkosten voor onze energievoorziening in 2050 hoger dan wanneer je dat wel zou doen. Niet investeren in duurzaamheid maar voortgaan op de fossiele weg, kan de samenleving op termijn zelfs miljarden euro’s per jaar kosten. Dat is de opvallende conclusie van de studie die TNO-experts Martin Scheepers, Ruud van den Brink en André Faaij dit voorjaar publiceerden.

Business developer energietransitie Katharina Andrés las de studie van haar collega’s en ging bij hen ‘verhaal halen’. Want, welke aannames en berekeningen liggen aan die conclusie ten grondslag? Hoe verhoudt deze zich tot de geluiden dat klimaatbeleid ons bakken met geld gaat kosten?

Om te beginnen: wat hebben jullie precies gedaan, met welk doel?

Martin Scheepers: “We hebben een langetermijnverkenning gemaakt voor 2030, 2040 en 2050 om na te gaan hoe we als land de klimaatdoelstellingen kunnen realiseren tegen zo laag mogelijk kosten. Daaraan voorafgaand hebben we in een metastudie alle energiescenario’s bekeken die door uiteenlopende partijen de afgelopen jaren zijn gemaakt. We hebben vervolgens twee scenario’s uitgewerkt en ze gekwantificeerd met ons integrale energiemodel OPERA. In dit model zijn sectoren, energievormen, regio’s, markten en tal van andere relevante gegevens opgenomen. Ook bevat OPERA meer dan zeshonderd technologieën. Met dit unieke model laten we zien hoe bij realisatie van klimaatdoelstellingen in verschillende scenario’s het energiesysteem eruit ziet en wat daarvan de kosten zijn.”

Waarom twee scenario’s en juist deze?

Ruud van den Brink: “We hebben twee niet al te extreme scenario’s gekozen om de doelstelling van 95 procent reductie van broeikasgassen in 2050 te realiseren terwijl de economie met 1,5 procent per jaar blijft groeien. Dat cijfer lijkt inmiddels achterhaald door de coronacrisis, maar in scenario’s voor de lange termijn neem je dat soort disruptieve ontwikkelingen juist niet mee. Het eerste ijkpunt is 2030; dan kan alles weer totaal anders zijn.

In het ADAPT-scenario gaan we voor zekerheid en bouwen we voort op onze economische kracht. Fossiele brandstoffen blijven nog lang een rol spelen maar we vangen de CO2 af en slaan die op om de 95% te halen. Daarvoor importeren we ook biomassa. In het TRANSFORM-scenario staat duurzaamheid voorop, werken we door innovatieve technologieën aan CO2-reductie en opereren burgers en bedrijven heel milieubewust. CO2-afvang en -opslag zijn taboe en biomassa speelt een beperktere rol van betekenis.”

“De twee scenario’s schetsen realistische ontwikkelingen die voortvloeien uit verschillende maatschappelijke keuzes”

Martin vult aan: “Deze scenario’s schetsen twee realistische ontwikkelingen die voortvloeien uit verschillende maatschappelijke keuzes. In zowel het meer behoudende als het innovatieve scenario halen we de klimaatdoelstellingen, alleen verschilt de weg er naartoe. In het behoudende ADAPT is de overheid meer sturend en worden op landelijk en lokaal niveau beslissingen genomen hoe de energietransitie gestalte krijgt. In het innovatievere TRANSFORM gaat het initiatief veel meer uit van burgers en bedrijven die intrinsiek gemotiveerd zijn iets aan het klimaat te doen.”

Een verbazingwekkende uitkomst van beide scenario’s is dat de kosten van het energiesysteem op termijn lager zijn dan wanneer je niks doet aan emissiereductie. Hoe past dat bij het veelgehoorde geluid dat de energietransitie heel duur wordt?

Ruud: “Dat hoor je inderdaad veel, maar ik weet niet waar die stelling op gebaseerd is. Vorig jaar hebben we als TNO een paper gepubliceerd die laat zien dat innovatie de energietransitie aanzienlijk goedkoper kan maken en tegelijkertijd onze economie versterkt. Door slim te innoveren leidt de energietransitie tot financiële baten, nieuwe bedrijvigheid, werkgelegenheid en verhoogde gezondheid. Verder is bij zonnepanelen, windenergie en batterijen aangetoond dat die in betrekkelijk korte tijd fors goedkoper en beter zijn geworden.” 

“Innovatie kan de energietransitie goedkoper maken en onze economie versterken”

Martin: “In het ADAPT-scenario verschilt de industrie straks niet wezenlijk van de huidige, omdat we nog lang op fossiel blijven draaien. In Transform hebben we op termijn heel schone productieprocessen en verdienen we ons geld met diensten en producten van hoge toegevoegde waarde. Maar ook zonder emissiereductie als doelstelling gaat de uitstoot omlaag, simpelweg doordat het aandeel zon en wind autonoom blijft groeien. En als we niets doen aan emissies en lange tijd afhankelijk blijven van de import van fossiele brandstoffen, zijn we per jaar daaraan al gauw tien miljard euro meer kwijt dan zelfs in het ADAPT-scenario. Per jaar!”

Ben je in de doorrekeningen nog verrassingen tegengekomen?

Martin: “Wat mij opviel is de hoge graad van elektrificatie die ons te wachten staat. Elektriciteit speelt nu nog maar een bescheiden rol in onze energievoorziening: amper twintig procent. Voor de industrie, mobiliteit en verwarming van huizen zijn olie en aardgas nu dominant. In het ADAPT-scenario gaat elektriciteit naar veertig en in Transform naar ruim zeventig procent aandeel in het energieaanbod. Elektriciteit uit zonne- en windenergie worden op enig moment heel aantrekkelijk voor allerlei functies: verwarming, mobiliteit, industriële processen. Dat wordt een enorme ommezwaai.”

“Een belangrijke les uit onze studie is dat je moet blijven investeren in technologische opties die nu nog in de kinderschoenen staan”

Nederland is een klein land, maar energietransitie is een wereldwijd vraagstuk. Hoe afhankelijk zijn we van wat er om ons heen gebeurt en wat kunnen we zelf doen?

Ruud: “Als TNO zijn we internationaal actief in allerlei technologische innovaties waar we ook hier profijt van zullen hebben. Die gaan de energietransitie goedkoper maken. Op nationaal niveau kun je in je beleid niet veel meer doen dan belemmeringen wegnemen of stimulerende maatregelen nemen die burgers en bedrijven prikkelen te verduurzamen. Een belangrijke les uit onze studie is dat je moet blijven investeren in verschillende technologische opties. Maak een portefeuille met technologieën die nu nog in de kinderschoenen staan maar kunnen uitgroeien tot iets veelbelovends. Wil je grootschalig gebruik van brandstoffen verduurzamen, dan heb je het zolang schepen en vliegtuigen niet op elektriciteit varen en vliegen, over biobrandstoffen en synthetische brandstoffen. Dat zijn technologieën die nog in de kinderschoenen staan. Daar kun je als land in investeren. Doe dat vooral in technologie die gerelateerd is aan specifieke Nederlandse toepassingen. Geothermie bijvoorbeeld: daar leidt investeren in kostendaling direct tot meer gebruik van deze duurzame energiebron.”

Voor wie is jullie studie bedoeld?

Ruud: “De overheid heeft hiermee handvatten voor het maken van keuzes. Voor het bedrijfsleven is deze studie nuttig om zich voor te bereiden op scenario’s waarin er bijvoorbeeld veel meer elektriciteit gebruikt gaat worden en ze hun traditionele processen elektrificeren. Of denk aan het leveren van restwarmte voor het verwarmen van gebouwen of zelfs hele woonwijken.” 

Martin: “We hebben geprobeerd een integraal beeld te schetsen, maar er komen ongetwijfeld veel vragen rond specifieke sectoren, regio’s of bepaalde technologieën. Die willen we graag beantwoorden. Ook de ‘what if’ vragen: wat zou er gebeuren als dit of dat verandert? Dat geeft veel meer inzicht dan uitsluitend kijken naar de resultaten van de twee scenario’s. Bepaalde uitkomsten zijn vrij robuust maar andere best onzeker.”

Meer weten over de 2 scenario’s voor een klimaatneutraal energiesysteem?

Download de whitepaper

Download
blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #30: Hoe ziet een industrie zonder fossiele brandstoffen eruit?

17 sep '20 - 1 min
In deze nieuwe aflevering gaan TNO-experts Faruk Dervis en Robert de Kler in gesprek met Alice Krekt, Directeur Climate Program van Deltalinqs. Ze praten onder andere... Lees meer
blik op de toekomst

Nieuwe generatie windturbines: groot, groter, grootst

24 aug '20 - 3 min
Terwijl de metingen door TNO aan de Haliade-X, de grootste windturbine ter wereld, op de Maasvlakte nog in volle gang zijn, werken experts alweer aan de volgende... Lees meer
verhaal van de klant

CO2: van afvalverbranding naar nuttig product

10 aug '20 - 3 min
Zolang het bedrijfsleven nog afhankelijk is van fossiele brand- en grondstoffen produceert het CO2. Afvang is daarom essentieel om schadelijke uitstoot te voorkomen.... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #29: Wat is het deltaplan voor de energietransitie?

4 aug '20 - 1 min
In deze podcast, opgenomen bij de Deltawerken in Zeeland, bespreken Rosanne Hertzberger (wetenschapper), Ton de Jong (managing director energietransitie bij TNO)... Lees meer
blik op de toekomst

Van aardbevingsmodel naar voorspellend model voor IC-opnames

31 jul '20 - 3 min
Binnen het Brains4corona-initiatief heeft TNO, samen met Amsterdam UMC, Erasmus MC, en Leiden UMC een model ontwikkeld dat het aantal IC-opnames kan voorspellen:... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.