blik op de toekomst

Lokale initiatieven helpen bij verduurzaming wijk of dorp

19 maart 2020 • 3 min leestijd

Samen met de stichting Buurkracht, die door het hele land burgerinitiatieven organiseert en ondersteunt, ontwikkelde TNO een werkboek om lokale clubs te helpen bij het verder verduurzamen van een wijk of dorp.

Download het werkboek ‘Samen Lokaal in Beweging’

Nu downloaden

Tussen alle grote woorden en maatregelen om de transitie van fossiel naar een duurzame energievoorziening mogelijk te maken, vallen lokale energie-initiatieven vaak nauwelijks op. Maar in een jaar tijd nam hun aantal met zo’n honderd toe tot ruim boven de vijfhonderd. Lokale initiatieven spelen een belangrijke rol in het realiseren van de energietransitie.

Voor veel bewoners heeft het aanschaffen van duurzame maatregelen of het participeren in duurzame initiatieven echter geen prioriteit. Lokaal opererende organisaties hebben daardoor moeite om nieuwe deelnemers te werven en om hen zover te krijgen dat ze energiemaatregelen nemen.

Lokale acties gericht op de energietransitie

Het werkboek ‘Samen lokaal in beweging’ (SLIB) beschrijft welk traject je lokaal moet doorlopen om meer mensen te betrekken en te motiveren om acties in gang te zetten gericht op de energietransitie.

Aansluiting bij bestaande initiatieven, ook van heel andere aard, kan daarbij slim zijn. Het werkboek biedt een stappenplan met praktische tips en tools. Het kwam tot stand met medewerking van twee lokale initiatieven in het Friese dorp Nij Beets en de wijk Zuiderburen in Leeuwarden. Hier werd de aanpak van TNO en Buurkracht in de praktijk getoetst.

Samen projecten in duurzaamheid opzetten

In Nij Beets is dorpscoöperatie ‘Krigel’ actief om het dorp te verduurzamen, hierin werken ze samen met Buurkracht. Ze wilden graag meer jonge mensen bereiken en kwamen er tijdens het doorlopen van de SLIB-aanpak achter dat hun doelstellingen veel overlap hebben met die van de jaarlijkse Spelweek voor kinderen in het dorp. “Door jullie onderzoek is het proces op gang gekomen om samen met de scholen en de commissie van de Spelweek een project op te zetten over duurzaamheid”, zegt Sietske Dijkstra Postma van Krigel.

“De energietransitie vraagt om flinke investeringen, maar kan ook de woonlasten reduceren”

Sybren Bruining van Buurkracht buurtteam Zuiderburen Hempens in Leeuwarden vult aan: “Een verrassende uitkomst van het onderzoek was dat in onze buurt, met uitsluitend luxe, vrij nieuwe woningen, waar toch bijna een derde van de inwoners meer dan de helft van hun inkomen uitgeeft aan woonlasten. Omdat de energietransitie flinke investeringen vraagt, maar woonlasten ook kan reduceren, is dat een belangrijk gegeven. Een ander inzicht is dat de buurt het erg eens is over de sterke kwaliteiten, zoals ruimte, groen en water. We zien kansen om één van deze kwaliteiten, het groen, verder te verbeteren.”

Het begint met sociale cohesie

“Waar het in de kern op neerkomt, is het gebruik maken van sociale cohesie”, zeggen Djoera Eerland van Buurkracht en Joke Kort van TNO. “Lokale initiatieven spelen een belangrijke rol in de energietransitie, maar hebben moeite om iedereen te bereiken. De energietransitie heeft lang niet voor iedereen de hoogste prioriteit. Door mensen te verbinden rond thema’s die ze bezighouden en waarmee ze actief zijn, verlaag je drempels en maak je kans op succes groter. Breng eerst sociale cohesie tot stand, zorg dat mensen elkaar vertrouwen en enthousiast worden. Niet beginnen met de energietransitie; je moet het omdraaien.”

“Uit de twee pilots in Friesland bleek dat deze aanpak werkt. Mensen raakten echt enthousiast”

Versnellen van de energietransitie

Onderzoekers Nicole de Koning en Caroline van der Weerdt: “We hebben bij TNO al veel onderzoeken gedaan naar het versnellen van de energietransitie en hoe je dat het beste kunt realiseren. Nu hebben we een praktische aanpak vanuit kleinschalige initiatieven ontwikkeld. Vaak willen mensen van alles maar hebben ze behoefte aan houvast, onderbouwing en structuur. Die bieden we met het werkboek. Uit de twee pilots in Friesland bleek dat deze aanpak werkt. Mensen raakten echt enthousiast.”

Stappenplan

Voor de ontwikkeling van de methode deed TNO onder meer literatuuronderzoek en leverde Buurkracht kennis vanuit de praktijk. De aanpak bestaat uit vier stappen. De eerste is het in kaart brengen van wensen en waarden in de buurt met de Wensenkaart. Dat ‘dwingt’ het lokale initiatief om na te denken over wat er echt speelt in hun omgeving, wat ze belangrijk vinden en zo gerichte keuzes te maken.

De tweede stap bestaat uit het gezamenlijk vaststellen van de rode draad en vervolgactiviteiten. Dan gaat het erom uit de waarden en wensen te distilleren waar de aandacht naar uit moet gaan. Er worden verbanden zichtbaar tussen zaken die mensen echt bezig houden, bijvoorbeeld energie, afval, verkeer of eenzaamheid. Een succesvol initiatief op sportgebied kan het uitgangspunt worden om met verduurzaming aan de slag te gaan.

“Een succesvol initiatief op sportgebied kan het uitgangspunt worden om met verduurzaming aan de slag te gaan”

Stap drie is het maken van een concreet plan en zo sociale cohesie te stimuleren. Het werkboek bevat een checklist om de doelgroep, kernactiviteiten, mensen en middelen, communicatie, kosten en opbrengsten en meer vast te stellen.

Stap vier is het evalueren van de eerste drie stappen. Daarin is het van belang ook verbeterpunten en negatieve ervaringen te benoemen om ervan te leren.

Download de Wensenkaart

De Wensenkaart helpt bij het in kaart brengen van wensen en waarden in de buurt.

Nu downloaden
nieuwsbericht

Proeven met nieuwe generatie zonnewegdek

18 nov '21 - 3 min
Wegdek kan een rol van betekenis spelen in het grootschalig opwekken van zonne-energie. TNO werkt in het concept SolaRoad aan technieken en constructies waarbij... Lees meer

Dag van de uitvinder

9 nov '21 - 5 min
Bij TNO werken onze uitvinders al sinds 1932 aan de uitvindingen en innovaties van morgen. In het kader van de Dag van de Uitvinder staan we stil bij enkele TNO... Lees meer
innovatie

TNO’ers bestrijden de stikstofcrisis met programma Brains4Nitrogen

15 okt '21 - 4 min
Na het succes van het Brains4corona-programma, waarin TNO zich richtte op de aanpak van het coronavirus in 2020, is de organisatie nu van plan meer van deze 'Brains4x'-uitdagingen... Lees meer
innovatie

Met Brains4x van TNO versnelde innovatie op maatschappelijke uitdagingen in Nederland

15 okt '21 - 2 min
Van de coronapandemie tot aan de stikstofcrisis: Nederland staat voor grote uitdagingen. Na het succes van Brains4corona en Brains4nitrogen gaat TNO vaker challenges... Lees meer
op de werkvloer

Bekroonde prestatie: CO2-afvang toegepast

6 sep '21 - 6 min
Wat als je CO2 kon afvangen vóór deze in de atmosfeer terechtkomt? Daarmee zou de uitstoot drastisch worden verlaagd. En dan zou de mensheid een goede kans hebben... Lees meer