verhaal van de klant

TNO en opsporingsdiensten schijnen licht op het dark web

1 mei 2019 • 4 min leestijd

Criminelen wanen zich anoniem en dus veilig op het dark web. Maar met hulp van TNO krijgt de overheid steeds meer grip op dit afgeschermde deel van het internet.

Meer info?

Wil je meer weten over het dark web en technieken om digitale geldstromen in kaart te brengen? Neem contact op met Rolf van Wegberg.

Neem contact op

Internet is als een oceaan. Het deel waarop je surft, bijvoorbeeld via Google, is het bovenste, zichtbare deel. Een groot deel van het internet bevindt zich echter ‘onder water’. Dit deel (het ‘deep web’) is niet zichtbaar voor en door gewone zoekmachines en alleen toegankelijk voor personen die het exacte webadres hebben of een gebruikersnaam met wachtwoord. Een onderdeel van het deep web is het ‘dark web’. Speciale software, zoals de TOR-browser, geeft toegang tot dit ‘duistere’ internet. Door het gebruik van dit netwerk ben je zo goed als anoniem en daardoor lastig te traceren. Daarom is het dark web geliefd bij criminelen. Ze verhandelen er hun illegale waar – drugs, wapens, kinderporno – die ze afrekenen in cryptomunten als de bitcoin. Daarmee kan relatief anoniem worden betaald. Zo wanen criminelen zich op het dark web ongrijpbaar voor Justitie.

Van Wegberg: “De crux is om de anonieme, digitale portefeuilles, aan criminelen en hun organisaties te koppelen. Daar zijn adequate technieken voor”

Anoniem?

Maar dat is een misvatting, zegt Rolf van Wegberg van TNO. Hij werkt als cybercrime onderzoeker nauw samen met het Openbaar Ministerie en de FIOD, de opsporingsdienst voor financiële en fiscale fraude. “Alle transacties in bitcoins worden vastgelegd en zijn openbaar. We kunnen precies zien hoe digitale geldstromen lopen. De crux is om de anonieme ‘wallets’, de digitale portefeuilles, aan criminelen en hun organisaties te koppelen. Daar zijn gelukkig adequate technieken voor. Zo moeten criminelen hun digitale geld vroeg of laat inwisselen voor echt geld of goederen. Dan verliezen ze hun anonimiteit en zijn ze kwetsbaar.” Het zijn deze momenten waarop de FIOD in actie komt, vult Gert Jan van Hardeveld aan van het Financial Advanced Cyber Team van de FIOD. Eén van zijn taken is het de-anonimiseren van anonieme geldstromen. “Dat vereist specialistische kennis. Die hebben we deels zelf in huis, en waar nodig roepen we de hulp in van specialisten als Rolf.”

Bredenoord: “In 2017 nam de politie ongemerkt een grote illegale marktplaats over. Wekenlang keken rechercheurs mee met wat er gebeurde”

Verstoring

Een andere techniek van Justitie is het verstoren van crimineel handelen op het dark web. Reinier Bredenoord van het Functioneel Parket legt uit: “De anonimiteit op het dark web biedt de crimineel voordeel, maar is ook een zwakte. Als je spullen wilt verhandelen, moeten koper en verkoper op elkaar kunnen vertrouwen. Dat is op illegale verkoopplatforms nog belangrijker dan in de normale online economie. In een anonieme omgeving ben je nooit zeker of de tegenpartij wel degene is die hij zegt te zijn. Van die onzekerheid maakt justitie gebruik. In 2017 nam de politie ongemerkt een grote illegale marktplaats over. Wekenlang keken rechercheurs mee met wat er gebeurde: er werd een schat aan data verzameld. Toen de politie zich bekendmaakte, vluchtten de criminelen naar andere illegale marktplaatsen. Maar tegelijk had de politie twijfel gezaaid. Criminelen waren bang dat de politie ook in andere verkoopplatforms was geïnfiltreerd. Als gevolg hiervan zagen we in de maanden erna de illegale handel op het dark web afnemen.”

Big data, meer inzicht

Big data is een belangrijk wapen van justitie in de strijd tegen illegale praktijken op het dark web. Van Wegberg: “Door criminele geldstromen in kaart te brengen, krijgen we een heel nauwkeurig inzicht. We kunnen bijvoorbeeld tot op de cent nauwkeurig zien hoeveel een criminele organisatie met gijzelsoftware verdient. Ook weten we precies hoe de internationale drugsmarkt zich ontwikkelt. En daarmee zien we ook veel beter wat de effecten van politieacties zijn. Als er een crimineel netwerk wordt opgerold, verandert het patroon van geldstromen. Maar we krijgen ook een beter beeld wat bijvoorbeeld de gevolgen van een infiltratie zijn, zoals het ongemerkt overnemen van een illegaal verkoopplatform.” Bredenoord: “Het dark web is dus veel minder ‘duister’ dan vaak wordt gedacht. Sterker nog, door succesvolle infiltraties van justitie en nieuwe opsporingstechnieken is het dark web juist voor criminelen duisterder gemaakt. Ze voelen zich er minder onaantastbaar.”

Nieuwe munten

Maar criminelen wachten natuurlijk niet lijdzaam af tot ze tegen de lamp lopen. In toenemende mate maken ze gebruik van crypomunten die nog veel anoniemer zijn dan bitcoins. Een van die nieuwe crypovaluta is de ‘monero’. Maar Gert Jan van Hardeveld van de FIOD is er niet erg van onder de indruk: “De technieken om ook een vinger achter deze nieuwe munten te krijgen, worden steeds beter,” zegt hij. “En daarbij: als je spullen wilt verhandelen, kun je ook als crimineel nooit helemaal anoniem blijven, ook al verhult de cryptovaluta je identiteit.”

Van Hardeveld: “De technieken om ook een vinger achter nieuwe crypovaluta te krijgen, worden steeds beter”

Nederland loopt in de wereld voorop als het gaat om kennis van digitale criminele geldstromen, zegt Van Wegberg. “Dat komt doordat we van oudsher een handelsnatie zijn en we al jaren geleden snel internet hadden. Dat betekent ook dat de politie al jarenlang kennis heeft op­ge­bouwd.” Bredenoord: “De wereld van cryptovaluta’s en cybercrime is relatief klein. Internationale opsporingsspecialisten hebben contact met elkaar. Ik durf wel te stellen dat TNO wereldwijd als toonaangevend geldt op dit gebied.” Gert Jan van Hardeveld kan dit beamen. “Ik heb Rolf ontmoet tijdens een bijeenkomst van Interpol in Singapore, waar hij een training gaf. Zo is het eerste contact gelegd.”

Scientist on the job

TNO’er Rolf van Wegberg werkt als cybercrime onderzoeker nauw samen met het Openbaar Ministerie en de FIOD. Hij brengt specialistische kennis over zowel ‘dark markets’ en diens betaalmiddelen zoals bitcoin en monero in, alsmede technieken om deze digitale geldstromen in kaart te brengen. Omgekeerd kan hij als toegepaste wetenschapper onderzoek doen met justitiële en politiële informatie die anders ontoegankelijk voor hem zouden zijn.

Lees onze whitepaper 'Zonder regie is Nationale Veiligheid kwetsbaar'

Download
blik op de toekomst

Podcast Insights #12 – Autonome wapens of menselijke controle?

25 mrt '19 - 1 min
De oorlogsindustrie heeft al meerdere revoluties meegemaakt; buskruit, kanonnen, vuurwapens tot aan kernwapens. Nu staan we voor een nieuwe revolutie namelijk autonome... Lees meer
blik op de toekomst

Burger steeds belangrijker in opsporing

19 dec '18 - 4 min
Van Whatsapp-buurtgroep tot Bellingcat. De politie ziet een belangrijke rol weggelegd voor burgers bij het opsporingswerk. TNO’er Arnout de Vries adviseert de politie... Lees meer
verhaal van de klant

Aeolus versnelt innovatie in militaire lucht- en ruimtevaart

22 nov '18 - 4 min
Een innovatieplatform voor het verbeteren van menselijke prestaties onder extreme omstandigheden in de militaire lucht- en ruimtevaart. Dat is Aeolus, opgericht... Lees meer
blik op de toekomst

Slimme politiecamera’s herkennen straatgeweld

20 nov '18 - 5 min
In veel steden hangen camera’s. De politie gebruikt de beelden in de opsporing. In Arnhem deed TNO een proef met ‘slimme’ ’software waardoor camera’s zelf straatgeweld... Lees meer
blik op de toekomst

Hoe een neurowetenschapper de recherche helpt

6 nov '18 - 5 min
Sinds drie jaar bestrijdt de recherche in West-Brabant de zware criminaliteit niet alleen met goed speurwerk, maar ook met wetenschappers. Met zijn team helpt neurowetenschapper... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.